Gen AIRE nằm trên nhiễm sắc thể 21, cung cấp hướng dẫn tạo ra một loại protein có chức năng điều hòa miễn dịch. Protein này hoạt động chủ yếu tại tuyến ức—cơ quan nằm phía sau xương ức với vai trò trọng yếu trong hệ miễn dịch. Tuyến ức chuẩn bị các tế bào miễn dịch được gọi là tế bào T để chống nhiễm trùng; quá trình này được gọi là giáo dục tuyến ức.
Chức năng chính
Để duy trì cơ thể khỏe mạnh, các tế bào miễn dịch như tế bào T phải có khả năng nhận diện và tiêu diệt những tác nhân gây hại tiềm tàng (vd vi khuẩn, nấm và virus) trong khi bảo vệ các mô bình thường. Protein điều hòa miễn dịch giữ vai trò thiết yếu trong quá trình này bằng cách giúp tế bào T phân biệt protein của chính cơ thể với protein của các tác nhân gây hại từ bên ngoài. Khi hệ thống này hoạt động sai, hệ miễn dịch bị giảm khả năng phân biệt giữa protein của cơ thể và các tác nhân gây hại từ bên ngoài, do đó nó có thể tấn công các mô và cơ quan của chính cơ thể. Phản ứng bất thường này được gọi là bệnh tự miễn. Trong tuyến ức, khi phát hiện các tế bào T có khả năng gây ra tổn thương tự miễn, protein điều hòa miễn dịch tiêu diệt chúng ngay.
Đột biến gây bệnh
Bệnh tự miễn đa tuyến nội tiết-nhiễm Candida-loạn dưỡng ngoại bì
Hơn 90 đột biến gen AIRE gây ra bệnh tự miễn đa tuyến nội tiết-nhiễm nấm Candida-loạn sản ngoại bì (Autoimmune Polyendocrinopathy-candidiasis-Ectodermal Dystrophy - APECED). APECED là một bệnh di truyền ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Một đặc điểm chính của bệnh là nhiễm nấm Candida niêm mạc mạn tính (CMC), người bệnh có xu hướng phát triển các bệnh nhiễm trùng trên da, móng tay và niêm mạc của các khoang cơ thể (màng nhầy) do nấm Candida gây ra. Các dấu hiệu và triệu chứng phổ biến khác của APECED bao gồm rối loạn chức năng nội tiết và các cơ quan khác.
Các đột biến gen dẫn đến một phiên bản protein điều hòa miễn dịch ngắn bất thường và không có chức năng hoặc thay đổi các axit amin trong những vùng quan trọng của protein. Những đột biến này làm giảm hoặc loại bỏ chức năng của protein điều hòa miễn dịch. Do đó, hệ miễn dịch giảm khả năng phân biệt protein của cơ thể và các tác nhân xâm nhập ngoại lai, các tế bào miễn dịch có thể tấn công chính các cơ quan của cơ thể rồi dẫn đến bệnh tự miễn. Phản ứng bất thường này dẫn đến viêm nhiễm và có thể làm tổn thương các tế bào hoặc mô khỏe mạnh. Tổn thương tự miễn đối với tuyến thượng thận, tuyến cận giáp và các cơ quan khác là nguyên nhân gây ra nhiều triệu chứng chính của APECED.
Các nghiên cứu cho thấy đột biến gen AIRE cũng dẫn đến hiện tượng kháng thể tấn công nhầm các protein tham gia vào một quá trình miễn dịch được gọi là con đường IL-17—cơ chế rất quan trọng để bảo vệ cơ thể chống lại nấm Candida. Con đường này phụ thuộc vào các protein chuyên biệt được gọi là cytokine IL-17 để truyền tín hiệu, tạo ra viêm nhiễm, gửi thêm cytokine và bạch cầu để chống lại các tác nhân xâm nhập ngoại lai và thúc đẩy quá trình sửa chữa mô. Ngoài ra, con đường IL-17 thúc đẩy sản xuất một số đoạn protein kháng khuẩn (peptide) nhằm kiểm soát sự phát triển của nấm Candida trên bề mặt niêm mạc. Bằng cách tổn hại cytokine IL-17, các đột biến gen AIRE dường như làm suy yếu chức năng của đường tín hiệu IL-17 nên CMC xuất hiện trên những người mắc APECED.
Xem thêm Bệnh tự miễn đa tuyến nội tiết-nhiễm Candida-loạn dưỡng ngoại bìAlopecia areata
Các tên gọi khác
- AIRE1
- AIRE_HUMAN
- APECED
- APS1
- APSI
- Autoimmune polyendocrinopathy candidiasis ectodermal dystrophy protein
- PGA1
Tài liệu tham khảo
- Genetic Testing Information. AIRE autoimmune regulator [Homo sapiens (human)]. Retrieved February 02, 2026 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/326/
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. AUTOIMMUNE REGULATOR; AIRE. Retrieved February 02, 2026 from https://omim.org/entry/607358
- National Library of Medicine. AIRE gene. Retrieved February 02, 2026 from https://medlineplus.gov/genetics/gene/aire/