Gen EDA nằm trên nhiễm sắc thể X, cung cấp hướng dẫn tạo ra protein ectodysplasin A. Chúng tham gia truyền tín hiệu trong quá trình phát triển trước sinh.
Chức năng chính
Trong giai đoạn phôi sớm, lớp tế bào ngoại bì và trung bì là nền tảng tạo ra nhiều cơ quan và mô quan trọng cho cơ thể. Protein ectodysplasin A tham gia vào hoạt động tương tác giữa tế bào ngoại bì và trung bì của phôi thai. Các tương tác này hình thành nên da, tóc, móng, răng và tuyến mồ hôi.
Trên bề mặt tế bào, ectodysplasin A1 (phiên bản khác của protein ectodysplasin A) sẽ tương tác với thụ thể ectodysplasin A do gen EDAR tạo ra. Khi hai protein này liên kết với nhau, chúng sẽ kích hoạt chuỗi tín hiệu ảnh hưởng đến hoạt động phân chia, tăng trưởng và trưởng thành của tế bào. Ngoài ra, chuỗi tín hiệu này kiểm soát quá trình hình thành cấu trúc ngoài da như nang lông, tuyến mồ hôi và răng trước khi sinh.
Đột biến gây bệnh
Loạn sản ngoại bì giảm tiết mồ hôi
Hơn 300 đột biến gen EDA gây ra loạn sản ngoại bì giảm tiết mồ hôi (hypohidrotic ectodermal dysplasia). Đột biến gen EDA là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra bệnh với một nửa trường hợp trên tổng số ca bệnh. Người bệnh có da, tóc, móng, răng và tuyến mồ hôi phát triển bất thường trước sinh. Do đó, họ có các biểu hiện lâm sàng gồm giảm tiết mồ hôi, lông và tóc thưa, thiểu sản răng hoặc răng dị dạng.
Đột biến gen EDA thay đổi trình tự nucleotide, một số đột biến khác chèn hoặc xóa đoạn ADN trên gen. Do đó, gen EDA sản xuất protein ectodysplasin A1 mất chức năng, những protein này không thể liên kết hiệu quả với thụ thể để kích hoạt chuỗi tín hiệu. Nếu thiếu chuỗi tín hiệu này, tế bào ngoại bì và trung bì sẽ tương tác sai cách, dẫn đến nang lông, răng, tuyến mồ hôi và các cấu trúc ngoài da khác hình thành bất thường trong giai đoạn phôi thai. Vì vậy, người bệnh khi sinh xuất hiện các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh loạn sản ngoại bì giảm tiết mồ hôi.
Xem thêm Loạn sản ngoại bì giảm tiết mồ hôiCác vấn đề khác
Người ta cũng phát hiện đột biến gen EDA trên một số trường hợp thiếu răng không triệu chứng (nonsyndromic tooth agenesis). Biểu hiện chung của người bệnh là thiếu một hoặc nhiều răng. Họ không có triệu chứng khác của loạn sản ngoại bì dù thiếu răng là biểu hiện đặc trưng của loạn sản ngoại bì. Người ta chưa rõ tại sao đột biến gen EDA trong những trường hợp này chỉ ảnh hưởng đến răng và không tác động quá trình hình thành mô ngoài da như các dạng đột biến EDA khác.
Các tên gọi khác
- Ectodermal dysplasia protein
- ectodysplasin
- ectodysplasin-A
- ED1
- ED1-A1
- EDA-A1
- EDA-A2
- EDA1
- EDA_HUMAN
- HED
- XHED
- XLHED
Tài liệu tham khảo
- Genetic Testing Information. EDA ectodysplasin A [Homo sapiens (human)]. Retrieved June 26, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/1896/
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. ECTODYSPLASIN A; EDA. Retrieved June 26, 2024 from https://omim.org/entry/300451
- National Library of Medicine. EDA gene. Retrieved June 26, 2024 from https://medlineplus.gov/genetics/gene/eda/