Gen SLC34A1 nằm trên nhiễm sắc thể 5, cung cấp hướng dẫn tạo ra một protein được gọi là chất vận chuyển phosphate phụ thuộc natri 2A (NaPi-IIa) với chức năng điều hòa nồng độ phosphate trong cơ thể (cân bằng phosphate). Phosphate cần thiết cho nhiều hoạt động bao gồm phân giải các chất (quá trình trao đổi chất), truyền tín hiệu giữa các tế bào, sản xuất nucleotide và chất béo.
Chức năng chính
Protein NaPi-IIa nằm trong màng bao quanh các tế bào thận, nơi nó vận chuyển phosphate qua màng tế bào. NaPi-IIa tái hấp thu phosphate từ nước tiểu khi cơ thể cần nhiều khoáng chất hơn.
Đột biến gây bệnh
Tăng canxi máu sơ sinh
Ít nhất 14 đột biến gen SLC34A1 gây ra một loại tăng canxi máu tự phát trên trẻ sơ sinh được gọi là tăng canxi máu sơ sinh 2 (Idiopathic infantile hypercalcemia). Biểu hiện bệnh đặc trưng gồm nồng độ canxi cao trong máu (tăng canxi máu) và nước tiểu (tăng canxi niệu) và canxi lắng đọng trong thận (vôi hóa thận). Người bệnh cũng có nồng độ phosphate thấp trong máu (hạ phosphate máu). Tăng canxi máu thường khiến trẻ sơ sinh nôn mửa, kém ăn và không có khả năng phát triển và tăng cân theo tốc độ mong đợi, mặc dù một số trường hợp không phát triển các dấu hiệu và triệu chứng cho đến tuổi trưởng thành. Các triệu chứng vẫn biểu hiện trên người lớn cho dù họ không có triệu chứng lúc sơ sinh, chúng thường bao gồm tăng canxi niệu, vôi hóa thận và sỏi thận.
Đột biến gen SLC34A1 khiến kênh NaPi-IIa bị thay đổi nên nó không thể vận chuyển phosphate qua màng tế bào thận. Do đó, quá trình tái hấp thu phosphate bị giảm và nồng độ phosphate trong cơ thể thấp.
Cân bằng phosphate cũng được kiểm soát bởi vitamin D. Khi trong trạng thái hoạt động, vitamin D kích thích sự hấp thụ cả phosphate và canxi từ ruột vào máu. Trong nỗ lực nâng cao nồng độ phosphate thấp do mất kênh NaPi-IIa, vitamin D được kích hoạt. Bởi vì quá nhiều vitamin D hoạt động, canxi được tăng hấp thụ vào máu nên người bệnh bị tăng canxi huyết. Sự cân bằng bất thường của canxi dẫn đến nồng độ khoáng chất cao trong nước tiểu và có thể dẫn đến lắng đọng canxi trong mô thận rồi sỏi thận hình thành.
Các vấn đề khác
Đột biến gen SLC34A1 có thể gây ra một số bệnh lí khác với nhiều dấu hiệu và triệu chứng liên quan đến hạ phosphat máu. Tương tự như bệnh tăng canxi máu sơ sinh (được mô tả bên trên), các đột biến gen ngăn cản chất vận chuyển NaPi-IIa hoạt động, nên phosphat bị giảm hấp thu tại thận rồi dẫn đến tình trạng hạ phosphat máu. Một số người mang các đột biến này được chẩn đoán mắc bệnh sỏi thận hạ phosphat máu/loãng xương 1, họ còn bị sỏi thận hoặc mật độ khoáng xương thấp (loãng xương). Những người khác được chẩn đoán mắc hội chứng ống thận Fanconi 2, họ phát triển các vấn đề với chức năng thận và còi xương hạ phosphat máu—một rối loạn xương thường gây đau xương và chân vòng kiềng. Người ta chưa rõ tại sao các đột biến này lại dẫn đến nhiều dấu hiệu và triệu chứng khác nhau.
Các tên gọi khác
- FRTS2
- HCINF2
- Na(+)-dependent phosphate cotransporter 2A
- Na(+)/Pi cotransporter 2A
- Na+-phosphate cotransporter type II
- naPi-2a
- NAPI-3
- NPHLOP1
- NPT2
- NPTIIa
- renal sodium-dependent phosphate transporter
- SLC11
- SLC17A2
- sodium-dependent phosphate transport protein 2A isoform 1
- sodium-dependent phosphate transport protein 2A isoform 2
- sodium-phosphate transport protein 2A
- sodium/phosphate co-transporter
- sodium/phosphate cotransporter 2A
- solute carrier family 17 (sodium phosphate), member 2
- solute carrier family 34 (sodium phosphate), member 1
- solute carrier family 34 (type II sodium/phosphate cotransporter), member 1
Tài liệu tham khảo
- Genetic Testing Information. SLC34A1 solute carrier family 34 member 1 [Homo sapiens (human)]. Retrieved May 19, 2025 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/6569/
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. SOLUTE CARRIER FAMILY 34 (TYPE II SODIUM/PHOSPHATE COTRANSPORTER), MEMBER 1; SLC34A1. Retrieved May 19, 2025 from https://omim.org/entry/182309
- National Library of Medicine. SLC34A1 gene. Retrieved May 19, 2025 from https://medlineplus.gov/genetics/gene/slc34a1/