Gen ASPM

Đột biến gen ASPM là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tật đầu nhỏ nguyên phát di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường (autosomal recessive primary microcephaly). Người ta đã phát hiện hơn 80 đột biến gen ASPM gây ra bệnh. Biểu hiện lâm sàng của người bệnh bao gồm đầu và não nhỏ bất thường, thiểu năng trí tuệ và chậm phát triển.

Phần lớn đột biến gen ASPM làm giảm sản xuất protein ASPM và tạo ra protein bất thường. Protein có kích thước ngắn hơn hoặc bị mất chức năng. Thiếu protein ASPM chức năng ảnh hưởng đến quá trình phân chia tế bào tiền thần kinh trong não nên số lượng tế bào thần kinh trưởng thành suy giảm. Do đó, trẻ sinh ra có kích thước đầu và não nhỏ bất thường. Não nhỏ dẫn đến những biểu hiện như thiểu năng trí tuệ và chậm phát triển.

Bởi vì protein ASPM hiện diện trong các tế bào và mô trên khắp cơ thể, người ta chưa rõ tại sao đột biến gen ASPM tác động đến tế bào tiền thần kinh nghiêm trọng hơn những tế bào khác. Một số người cho rằng tế bào tiền thần kinh nhạy cảm với protein ASPM hơn những tế bào khác. Mặt khác, nhiều ý kiến cho rằng trong các tế bào bên ngoài não tồn tại một loại protein khác có thể bù đắp tình trạng thiếu protein ASPM, do đó, những tế bào này không chịu ảnh hưởng nghiêm trọng như tế bào tiền thần kinh.

Gen ASPM tăng biểu hiện trong một số loại ung thư như u thần kinh đệm tại não và ung thư biểu mô tế bào gan. Cụ thể, gen ASPM sản xuất nhiều protein ASPM hơn mức bình thường trong các tế bào ung thư. Người ta chưa rõ tại sao gen ASPM biểu hiện bất thường trong một số loại ung thư và protein ASPM dư thừa tác động lên tế bào ung thư như thế nào. Tuy nhiên, người ta nhận thấy gen ASPM tăng mức độ biểu hiện liên quan đến tốc độ tiến triển của khối u, chúng khiến tế bào ung thư di căn sang những bộ phận khác trên cơ thể và tăng nguy cơ tái phát.