Siêu âm Doppler

Siêu âm Doppler là gì?

Siêu âm Doppler là kĩ thuật xét nghiệm sử dụng sóng âm nhằm quan sát hoạt động bên trong mạch máu của bệnh nhân. Phương pháp này có thể kiểm tra động mạch, tĩnh mạch tại nhiều cơ quan, quanh vùng cổ, tay và chân.

Siêu âm Doppler hoạt động dựa trên hiện tượng phản xạ sóng âm từ các tế bào hồng cầu đang di chuyển trong lòng mạch. Tín hiệu phản xạ thay đổi tuỳ vào khoảng cách giữa những tế bào máu và nguồn phát sóng âm. Những tế bào đang tiến lại gần nguồn phát sóng tạo ra sóng phản xạ có tần số cao hơn sóng âm phát ra. Kết quả ngược lại đối với các tế bào đang di chuyển ra xa.

Máy tính phân tích những thay đổi về tần số sóng âm phản xạ nhằm xác định hướng di chuyển, tốc độ chảy của dòng máu cũng như phát hiện động mạch hẹp, cục máu đông và một số vấn đề khác.

Phân loại

Doppler màu

Trong kĩ thuật này, máy tính chuyển đổi sóng âm thành các dải màu khác nhau, cho biết hướng và tốc độ dòng chảy của máu.

Doppler phổ

Siêu âm Doppler phổ biểu diễn dòng chảy của máu dưới dạng biểu đồ theo thời gian.

Có hai loại Doppler phổ bao gồm:

• Doppler xung: sóng âm phát ra theo từng đợt nhằm cho biết vị trí dòng máu với các tốc độ khác nhau nhưng không ghi lại dòng máu chảy quá nhanh
• Doppler liên tục: sóng âm phát ra liên tục để ghi nhận dòng máu chảy với tốc độ rất cao nhưng không thể xác định chính xác vị trí trong lòng mạch

Doppler kết hợp

Kĩ thuật này kết hợp hình ảnh siêu âm truyền thống với siêu âm Doppler nhằm kiểm tra độ rộng của mạch máu, qua đó tình trạng tắc nghẽn mạch được phát hiện.

Doppler năng lượng

Phương pháp Doppler năng lượng thể hiện dòng chảy máu, kể cả khi máu chảy rất chậm nhưng không cho biết hướng dòng chảy.

Doppler xuyên sọ

Kĩ thuật này phát sóng âm xuyên qua não nhằm kiểm tra dòng chảy máu trong não, từ đó bác sĩ có thể phát hiện đột quỵ hoặc xuất huyết dưới màng nhện.

Qui trình thực hiện

Trước khi siêu âm, người bệnh cần nhịn ăn uống trong một khoảng thời gian nhất định. Ngoài ra, bệnh nhân cần ngưng hút thuốc và không dùng các sản phẩm chứa nicotine ít nhất hai giờ trước khi xét nghiệm vì nicotine có thể làm co hẹp mạch máu, ảnh hưởng đến kết quả kiểm tra.

Quá trình siêu âm Doppler thường kéo dài 30 đến 60 phút, bao gồm các bước sau:

• Bước 1: Kĩ thuật viên thoa một lượng nhỏ gel lên da bệnh nhân, gel giúp đầu dò di chuyển dễ dàng và hỗ trợ sóng âm truyền qua da
• Bước 2: Đầu dò phát ra sóng âm tần số cao, sóng âm phản xạ lại từ các tế bào máu đang di chuyển làm thay đổi tần số của sóng
• Bước 3: Đầu dò ghi nhận thay đổi này, máy tính xử lí tín hiệu và chuyển thành hình ảnh hoặc biểu đồ để bác sĩ đánh giá
• Bước 4: Kĩ thuật viên lau sạch gel trên da sau khi siêu âm

Ứng dụng

Siêu âm Doppler có thể được dùng để chẩn đoán các vấn đề ảnh hưởng đến dòng chảy của máu tại nhiều cơ quan trong cơ thể, bao gồm:

Tim

Siêu âm Doppler là một trong những xét nghiệm của qui trình khám tim. Xét nghiệm cho thấy kích thước, hình dạng tim và khả năng bơm máu của tim.

Kĩ thuật này có thể chẩn đoán nhiều bệnh tim mạch như:

• Hẹp hoặc tắc nghẽn động mạch
• Phình động mạch
• Bệnh van tim
• Dị tật tim bẩm sinh

Tay và chân

Ngoài ra, bác sĩ có thể sử dụng siêu âm Doppler nhằm kiểm tra các vấn đề làm giảm lưu thông máu trong tay và chân như:

• Huyết khối tĩnh mạch sâu
• Bệnh động mạch ngoại biên
• Giãn tĩnh mạch

Các vị trí khác

Siêu âm Doppler hỗ trợ chẩn đoán những bệnh về mạch máu khác như:

• Hẹp động mạch cảnh
• Hẹp động mạch não
• Phình động mạch ổ bụng
• Lưu thông máu trong các cơ quan ghép tạng
• Khối u mạch máu
• Dị dạng mạch máu bẩm sinh
• Lưu lượng máu trong thai nhi

Hơn nữa, bệnh nhân cũng có thể cần siêu âm Doppler trong các trường hợp sau:

• Có nguy cơ đột quỵ cao, đã từng đột quỵ hoặc phát cơn thiếu máu não thoáng qua
• Từng chấn thương mạch máu
• Huyết áp cao do hẹp động mạch thận
• Đang điều trị bệnh liên quan đến lưu thông máu
• Thai nhi nhỏ hơn bình thường so với tuổi thai
• Thai phụ mắc các vấn đề sức khỏe như tiền sản giật, bệnh hồng cầu hình liềm

Ưu điểm và hạn chế

Siêu âm Doppler là xét nghiệm không xâm lấn và ít rủi ro. Phương pháp này không cần tiêm thuốc cản quang như chụp mạch máu và cũng không dùng tia bức xạ như X-quang hay chụp CT. Mặt khác, quá trình chẩn đoán không gây đau nên có thể được sử dụng cho phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, siêu âm Doppler có thể ảnh hưởng đến dịch và mô cơ thể. Do đó, bác sĩ khuyến cáo người bệnh chỉ nên thực hiện siêu âm khi thật sự cần thiết.

Lời kết

Siêu âm Doppler là kĩ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, an toàn và hiệu quả, giúp bác sĩ đánh giá dòng chảy của máu trong cơ thể cũng như phát hiện sớm nhiều bệnh lý tim mạch và mạch máu nguy hiểm. Tuy nhiên, siêu âm Doppler cần được thực hiện theo chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ nhằm đảm bảo an toàn cũng như đạt được kết quả chính xác.