Siêu âm đàn hồi

Siêu âm đàn hồi là gì?

Siêu âm đàn hồi (elastography) là kĩ thuật chẩn đoán hình ảnh dựa trên tác động của lực lên mô, qua đó bác sĩ có thể ghi nhận chuyển động mô nhằm kiểm tra độ đàn hồi của các cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là gan. Khi lực tác động lên mô, máy siêu âm sẽ ghi lại mức độ biến dạng và cho kết quả về độ cứng của mô. Mô mềm biến dạng nhiều hơn so với mô cứng, do đó, mô ít biến dạng có thể là dấu hiệu cho thấy mô bất thường.

Phân loại

Siêu âm đàn hồi được phân loại dựa trên phương pháp tạo lực tác động lên mô như sau:

Siêu âm đàn hồi tạm thời (transient elastography)

Đầu dò sóng siêu âm phát ra các rung động tần số thấp, tạo sóng cắt lan truyền qua mô cần kiểm tra. Máy ghi nhận vận tốc lan truyền của sóng cắt trong mô, vận tốc càng nhanh cho thấy mô càng cứng, từ đó bác sĩ có thể đánh giá mức độ đàn hồi và tổn thương của mô.

Siêu âm đàn hồi điều hòa (harmonic elastography)

Kỹ thuật gây biến dạng mô bằng nguồn cơ học dao động hình sin tạo sóng âm tần số thấp (< 1 kHz). Kết quả được ghi nhận dựa trên pha, biên độ của sóng lan truyền và hệ số cứng từ bước sóng hoặc tần số tức thời.

Siêu âm đàn hồi cộng hưởng từ (magnetic resonance elastography)

Đây là kĩ thuật kết hợp giữa sóng âm cơ học với sóng từ và sóng vô tuyến từ cộng hưởng từ (MRI) để đánh giá độ cứng của mô bằng cách tạo hình ảnh các cơ quan mà không sử dụng bức xạ.

Siêu âm đàn hồi tĩnh (quasi-static elastography)

Kĩ thuật sử dụng lực nén tĩnh hoặc gần tĩnh để làm biến dạng mô. Sau đó, máy sẽ đo lường mức độ dịch chuyển và biến dạng của mô do lực tác động gây ra. Siêu âm đàn hồi tĩnh thường được dùng để đánh giá mô mềm.

Ứng dụng

Siêu âm đàn hồi được ứng dụng rộng rãi để đánh giá các cơ quan như gan, vú, tuyến giáp, tuyến tiền liệt và hệ cơ xương. Trong đó, ứng dụng phổ biến nhất là kiểm tra mức độ xơ hóa của gan. Xơ hóa gan là quá trình mô gan khỏe mạnh dần bị thay thế bởi mô sẹo do viêm gan mãn tính kéo dài. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành xơ gan, khi đó gan giảm chức năng rồi dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như ung thư gan, suy gan hay xuất huyết tiêu hóa. Bên cạnh ứng dụng trong kiểm tra mức độ xơ hóa gan, siêu âm đàn hồi còn hỗ trợ theo dõi mức độ đáp ứng của gan trong quá trình điều trị cũng như dự đoán các biến chứng liên quan đến bệnh gan.

Qui trình thực hiện

Trước khi siêu âm đàn hồi

Bệnh nhân cần lưu ý một số chỉ định sau trước khi tiến hành siêu âm đàn hồi:

• Tránh tiêu thụ thực phẩm có hàm lượng đường cao vì đường huyết tăng có thể ảnh hưởng đến độ cứng của gan
• Không đeo trang sức, thiết bị hỗ trợ thính giác hoặc răng giả trong quá trình kiểm tra
• Thông báo cho bác sĩ nếu cơ thể có kim loại như mảnh đạn, đinh ghim y tế, máy khử rung tim, máy tạo nhịp tim vì chúng có thể gây nhiễu từ trường
• Thông báo với bác sĩ và kỹ thuật viên nếu đang mang thai

Trong khi siêu âm đàn hồi

Đầu tiên, bác sĩ thoa gel lên vùng da cần kiểm tra nhằm giảm ma sát. Sau đó, bác sĩ dùng đầu dò di chuyển trên da để xác định vị trí cơ quan cần siêu âm. Đầu dò phát ra các rung động tần số thấp tác động vào cơ quan và phản xạ, tín hiệu phản xạ sẽ được ghi nhận và xử lý bằng máy tính, qua đó tạo hình ảnh mô tả kích thước, hình dạng, độ đồng nhất cũng như độ đàn hồi của cơ quan. Đối với siêu âm đàn hồi cộng hưởng từ, bác sĩ đặt một thiết bị nhỏ cùng bộ phát và thu sóng radio dưới vùng ngực phải của người bệnh. Ngoài ra, bệnh nhân được tiêm thuốc cản quang vào tĩnh mạch trước khi tiến hành chụp bằng máy MRI.

Ưu điểm và nhược điểm

Siêu âm đàn hồi là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đơn giản, không xâm lấn và không gây đau, do đó người bệnh thường cảm thấy thoải mái trong suốt quá trình thực hiện. Phương pháp này có độ an toàn cao nếu bác sĩ cũng như bệnh nhân tuân thủ đúng các hướng dẫn và quy trình kỹ thuật. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt như bệnh nhân cần gây mê hoặc sử dụng thuốc cản quang, các phản ứng không mong muốn như dị ứng và tác dụng phụ do dùng sai liều lượng có thể xảy ra. Vì vậy, bác sĩ cần theo dõi và đánh giá tiền sử dị ứng của bệnh nhân nhằm đảm bảo an toàn khi thực hiện kỹ thuật này.

Lời kết

Siêu âm đàn hồi là phương pháp kiểm tra không xâm lấn nhằm đánh giá độ đàn hồi cũng như đặc điểm cơ sinh học của mô, từ đó bác sĩ có thể phát hiện những bất thường của các cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là gan. Siêu âm đàn hồi thường được chỉ định khi người bệnh có dấu hiệu viêm gan, tổn thương gan hoặc nghi ngờ xơ gan. Kĩ thuật này có thể phát hiện sớm dấu hiệu xơ hóa, do đó nên nó nắm vị trí thiết yếu trong qui trình chẩn đoán và theo dõi các bệnh lí gan mãn tính.