Nhiễm virus herpes simplex

Tổng quan

Virus herpes simplex là gì?

Virus herpes simplex (HSV) có thể lây nhiễm nhiều bộ phận khác nhau trên cơ thể, chủ yếu tại vùng miệng và bộ phận sinh dục. Virus này gây ra mụn nước chứa đầy dịch, chúng vỡ ra rồi đóng vảy tại nơi nhiễm trùng. Hiện tượng này gọi là bùng phát herpes. Đôi khi người bệnh không có triệu chứng.

Virus herpes simplex có khả năng lây nhiễm cao. Nó lây lan từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc da kề da. Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua da và niêm mạc, virus sử dụng tế bào trong cơ thể người nhằm tạo ra bản sao của chính nó.

Virus herpes simplex tồn tại trong cơ thể người bệnh suốt đời. Nó thường trong trạng thái ngủ đông nhưng có thể kích hoạt trở lại và gây bệnh khi gặp điều kiện thuận lợi. Tác động của virus đến cơ thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố bao gồm loại virus và tình trạng sức khỏe bệnh nhân.

Phân loại virus herpes simplex

Virus herpes simplex gồm hai loại:

• Virus herpes simplex loại 1 (HSV-1)
• Virus herpes simplex loại 2 (HSV-2)

Cả hai loại đều có thể gây ra mụn rộp miệng và mụn rộp sinh dục. Ngoài ra, chúng cũng gây nhiễm trùng tại các vùng khác trên cơ thể.

Virus herpes simplex ảnh hưởng đến những bộ phận nào?

Virus herpes simplex thường gây nhiễm trùng tại các vị trí sau:

Miệng và mặt

Bệnh nhân nhiễm herpes miệng thường có các vết loét trên môi và xung quanh miệng. Trong một số trường hợp, người bệnh có triệu chứng viêm nướu răng do herpes. Ngoài ra, vết loét có thể phát triển trên hoặc bên trong mũi nhưng triệu chứng này rất hiếm gặp.

Bộ phận sinh dục

Herpes sinh dục gây ra các vết loét tại các vị trí sau:

• Bộ phận có thể nhìn thấy: âm hộ, dương vật
• Bộ phận không thể nhìn thấy: cổ tử cung

Các vùng khác trên cơ thể

Virus herpes simplex có thể lây nhiễm trên ngón tay hoặc các vùng khác trên cơ thể. Ngoài ra, người bệnh viêm da dị ứng có thể khiến virus herpes simplex lan rộng trên da.

Mắt

Virus có thể gây ra nhiễm trùng mắt nghiêm trọng gọi là viêm giác mạc do herpes.

Não và tủy sống

Virus herpes simplex lây nhiễm đến não gây ra viêm não. Ngoài ra, nó có thể ảnh hưởng đến lớp bảo vệ xung quanh não và tủy sống dẫn đến viêm màng não do herpes.

Các cơ quan khác

Virus có thể ảnh hưởng đến một hoặc nhiều cơ quan tại ngực và bụng bao gồm:

• Thực quản: dẫn đến viêm thực quản
• Phổi: gây ra bệnh viêm phổi
• Gan: dẫn đến viêm gan

Người có hệ miễn dịch kém thường có nguy cơ nhiễm virus tại các cơ quan này cao hơn bình thường.

Biểu hiện lâm sàng

Triệu chứng nhiễm virus herpes simplex khác nhau tùy vào vị trí khởi phát bệnh:

• Miệng: người bệnh xuất hiện mụn rộp trên môi, quanh miệng, ngứa ran hoặc bỏng rát da trong vòng 48 giờ trước khi mụn rộp xuất hiện.
• Bộ phận sinh dục: bệnh nhân có mụn rộp trên và xung quanh bộ phận sinh dục. Các triệu chứng trong vòng 48 giờ trước khi mụn nước xuất hiện gồm có sốt, nhức đầu, sưng hạch bạch huyết, ngứa tại vùng sinh dục.
• Các bộ phận khác của cơ thể: mụn rộp xuất hiện tại các vị trí như tay, mặt, tai hoặc ngực.
• Ngón tay: có các vết phồng rộp, da quanh móng tay đổi màu, ngón tay sưng tấy.
• Mắt: viêm giác mạc do herpes có các biểu hiện như đau hoặc kích ứng mắt, nhạy cảm với ánh sáng, phồng rộp trên mí mắt hoặc xung quanh mắt.
• Não: người bệnh viêm não do virus có triệu chứng chung như đau đầu, sốt, co giật, thay đổi về giọng nói hoặc hành vi. Ngoài ra, bệnh nhân có thể mắc viêm màng não với các biểu hiện như đau đầu, sốt, nhạy cảm với ánh sáng.

Thời gian ủ bệnh dao động từ 1–26 ngày, phổ biến nhất là 6–8 ngày. Một số người bệnh không phát triển triệu chứng ngay lập tức. Biểu hiện bệnh có thể xuất hiện sau vài tháng hoặc thậm chí vài năm.

Các giai đoạn của bệnh nhiễm virus herpes simplex

Giai đoạn sơ nhiễm

Sơ nhiễm là giai đoạn xảy ra sau khi virus herpes simplex xâm nhập vào cơ thể. Trong thời gian này, virus di chuyển đến tế bào thần kinh gần đó và bắt đầu sao chép. Khi virus xâm nhập vào miệng, nó thường ảnh hưởng đến dây thần kinh sinh ba. Khi virus xâm nhập vào bộ phận sinh dục, nó tác động đến các đám rối thần kinh cùng—mạng lưới các dây thần kinh thuộc xương chậu.

Tiếp theo, virus di chuyển đến da hoặc niêm mạc gần các dây thần kinh. Lúc này, hệ miễn dịch nhận ra có tác nhân ngoại lai xâm nhập và bắt đầu gửi tín hiệu đến tế bào miễn dịch. Sau đó, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng viêm và mụn rộp trên da. Đồng thời, hạch bạch huyết dưới hàm hoặc dọc theo bẹn cũng sưng lên.

Giai đoạn lặng

Trong vài tuần đầu, hệ miễn dịch có khả năng loại bỏ một lượng virus nhất định. Tuy nhiên, bên trong tế bào thần kinh vẫn còn sót lại virus trong trạng thái không hoạt động. Hiện tượng này gọi là tiềm tan.

Giai đoạn tái phát

Tái phát là giai đoạn virus tái hoạt động và kích hoạt phản ứng miễn dịch. Trong thời điểm này, người bệnh có thể gặp một trong các trường hợp sau:

Ức chế trong mô thần kinh

Trong trường hợp này, virus có hoạt động nhưng rất ít. Thông qua các hoạt động của virus, hệ miễn dịch có thể phát hiện và ngăn chúng di chuyển đến da hoặc niêm mạc. Do đó, bệnh nhân không xuất hiện dấu hiệu bệnh và cũng không lây lan virus cho người khác.

Virus phát tán không triệu chứng

Một số tế bào nhiễm bệnh tiếp cận lớp biểu bì của da khiến virus phát tán. Tuy nhiên, lúc này hoạt động của virus không đủ mạnh để gây ra các triệu chứng. Trong trường hợp này, virus có khả năng rời khỏi da của bệnh nhân và lây nhiễm cho người khác thông qua tiếp xúc trực tiếp.

Bùng phát bệnh có triệu chứng

Tế bào nhiễm trùng nhân lên trên bề mặt da khiến mụn rộp dần xuất hiện. Trong giai đoạn này, virus có thể dễ dàng lây sang người khác thông qua tiếp xúc trực tiếp.

Nguyên nhân

Các tác nhân có thể khiến virus herpes simplex bùng phát gồm có:

• Sốt
• Hệ miễn dịch yếu
• Thay đổi hormone, ví dụ như thời kì kinh nguyệt
• Tiếp xúc với ánh nắng mặt trời
• Nhiễm trùng đường hô hấp
• Chấn thương vùng miệng

Trong một số trường hợp, bệnh có thể bùng phát ngẫu nhiên không có nguyên nhân.

Mặt khác, người khỏe mạnh có thể nhiễm virus herpes simplex khi tiếp xúc với các yếu tố sau:

• Vết loét do virus gây ra
• Bề mặt da hoặc niêm mạc của người bệnh bao gồm miệng, âm đạo, hậu môn
• Nước bọt, tinh dịch hoặc dịch tiết âm đạo của bệnh nhân

Người nhiễm virus herpes simplex chỉ phát tán virus từ bộ phận nhiễm bệnh, không phải mọi bộ phận trên cơ thể đều có khả năng lây truyền. Ví dụ, người nhiễm virus tại bộ phận sinh dục có thể lây truyền virus qua da, niêm mạc và dịch tại bộ phận sinh dục. Họ không lây truyền virus qua nước bọt.

Virus herpes simplex thường lây lan theo những cách sau:

• Tiếp xúc miệng-miệng
• Tiếp xúc miệng-bộ phận sinh dục
• Tiếp xúc bộ phận sinh dục-miệng
• Tiếp xúc da-vết thương

Chẩn đoán

Bác sĩ thường chẩn đoán người nhiễm virus herpes simplex thông qua kiểm tra sức khỏe và xét nghiệm. Trong quá trình kiểm tra, bác sĩ tìm các vết loét và lấy mẫu để tiến hành xét nghiệm. Nếu bệnh nhân có biểu hiện viêm não hoặc viêm màng não, bác sĩ sẽ chỉ định chọc dò tủy sống.

Trong một số trường hợp, người bệnh không có vết loét. Khi đó, bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân thực hiện xét nghiệm máu nhằm kiểm tra kháng thể chống lại virus.

Điều trị

Hiện nay không có phương pháp điều trị bệnh nhiễm virus herpes simplex. Các liệu pháp điều trị chủ yếu giúp kiểm soát các đợt bùng phát và giảm nguy cơ lây truyền virus cho người khác.

Thuốc kháng virus theo toa là phương pháp điều trị phổ biến. Một số dạng thuốc kháng virus bao gồm thuốc dạng uống, kem hoặc thuốc mỡ bôi ngoài da, thuốc tiêm tĩnh mạch, thuốc nhỏ mắt.

Quá trình điều trị bệnh gồm hai loại:

Liệu pháp theo đợt

Liệu pháp theo đợt là phương pháp điều trị ngắn hạn nhắm vào một đợt bùng phát duy nhất. Bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân sử dụng thuốc kháng virus khi họ có các dấu hiệu như ngứa ran hoặc nóng da. Liệu pháp này có hiệu quả cao khi người bệnh tiến hành điều trị sớm.

Ưu điểm của liệu pháp theo đợt gồm có:

• Giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh
• Giúp cơn đau biến mất nhanh hơn
• Giúp vết thương mau lành hơn
• Giảm lượng virus phát tán từ da

Tuy nhiên, điều trị theo đợt không tác động đến các lần bùng phát tiếp theo trong tương lai. Do đó, phương pháp này không thể ngăn chặn bệnh tái phát.

Liệu pháp ức chế mãn tính

Người bệnh thực hiện liệu pháp ức chế mãn tính phải sử dụng thuốc kháng virus trong thời gian dài.

Biện pháp này phù hợp với các đối tượng sau:

• Nhiễm virus tại bộ phận sinh dục
• Mức độ bùng phát nghiêm trọng và thường xuyên
• Hệ miễn dịch giảm
• Có nhiều bạn tình hoặc bạn tình không có biểu hiện mụn rộp sinh dục

Đối với liệu pháp này, bác sĩ thường kê các loại thuốc như acyclovir, valacyclovir, famiciclovir. Mặt khác, bác sĩ cũng khuyến khích áp dụng liệu pháp ức chế mãn tính cho những người nhiễm virus herpes simplex loại 2 tại bộ sinh dục. Bệnh nhân nhiễm virus herpes simplex loại 1 không nên sử dụng phương pháp này vì loại virus này ít bùng phát hơn.

Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp nhất với bệnh nhân tùy thuộc vào các yếu tố sau:

• Loại virus
• Mức độ nghiêm trọng của bệnh
• Mức độ hoạt động của hệ miễn dịch

Phòng ngừa

Virus herpes simplex là loại virus phổ biến, dễ lây lan giữa người với người. Vì vậy, bệnh rất khó phòng ngừa.

Tuy nhiên, mỗi người có thể giảm nguy cơ nhiễm bệnh bằng các cách sau:

• Tránh tiếp xúc gần với người nhiễm virus herpes simplex đang bùng phát bệnh
• Yêu cầu bạn tình xét nghiệm các bệnh lây truyền qua đường dục, bao gồm cả herpes
• Sử dụng các biện pháp bảo vệ như bao cao su, màng chắn miệng cho mọi hoạt động tình dục

Các biện pháp trên không thể ngăn ngừa hoàn toàn khả năng lây nhiễm của bệnh. Tuy nhiên, chúng có thể làm giảm nguy cơ nhiễm virus herpes simplex cũng như các bệnh lây qua đường tình dục khác.

Lời kết

Herpes simplex là loại virus có khả năng lây lan rất cao, ngay cả khi người bệnh không có triệu chứng. Ngoài ra, nó cũng tác động đến nhiều bộ phận khác nhau trên cơ thể. Nếu đã nhiễm virus herpes simplex, bệnh nhân không thể tiêu diệt nó hoàn toàn. Họ chỉ có thể sử dụng thuốc kháng virus để kiểm soát các đợt bùng phát bệnh. Do đó, một lối sống lành mạnh để phòng ngừa bệnh là vô cùng cần thiết.