HPV gây ung thư dương vật và ung thư hậu môn

Tổng quan về HPV

HPV là gì?

HPV là nhóm virus gồm hơn 200 loại, trong đó có một số loại lây truyền qua các bộ phận liên quan đến đường tình dục như âm đạo, hậu môn hoặc miệng. Chúng thường được chia thành hai nhóm gồm nguy cơ thấp và nguy cơ cao.

Nhóm nguy cơ thấp

Các loại virus HPV thuộc nhóm nguy cơ thấp hiếm khi gây ung thư. Bệnh nhân thường xuất hiện mụn cóc xung quanh bộ phận sinh dục, hậu môn, miệng hoặc cổ họng. Khi mụn cóc hình thành trong thanh quản hoặc đường hô hấp, người bệnh có thể mắc bệnh u nhú đường hô hấp.

Nhóm nguy cơ cao

Virus HPV trong nhóm nguy cơ cao làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư. Nhóm này gồm 12 loại gồm HPV 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 và 59. Trong đó, HPV 16 và HPV 18 là hai chủng gây ung thư phổ biến nhất.

HPV lây truyền như thế nào?

Virus HPV có thể lây truyền khi quan hệ tình dục qua các đường sau đây:

• Âm đạo – dương vật
• Dương vật – hậu môn
• Dương vật – miệng
• Âm đạo – miệng

Nguy cơ lây truyền HPV giảm nếu bao cao su được sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, bao cao su chưa thể ngăn ngừa hoàn toàn khả năng lây bệnh.

Biểu hiện nhiễm HPV

Nhóm HPV nguy cơ thấp

Biểu hiện phổ biến của người nhiễm HPV nhóm nguy cơ thấp là mục cóc xuất hiện tại bộ phận sinh dục, hậu môn, miệng hoặc cổ họng.

Nhóm HPV nguy cơ cao

Bệnh nhân nhiễm HPV thuộc nhóm nguy cơ cao thường không có triệu chứng. Tuy nhiên, người bệnh có thể khởi phát tiền ung thư và tiến triến thành ung thư nếu nhiễm virus trong nhiều năm. Biểu hiện của bệnh bao gồm khối u, chảy máu và đau tại vị trí nhiễm HPV.

Những sự thật về HPV

HPV rất phổ biến

Phần lớn người đã quan hệ tình dục đều nhiễm HPV trong vòng vài tháng đến vài năm sau khi quan hệ. Một nửa số lượng bệnh nhân nhiễm HPV nhóm nguy cơ cao.

HPV có thể tự khỏi

Sau khi nhiễm virus HPV, hệ miễn dịch trong cơ thể sẽ tiêu diệt chúng trong một hoặc hai năm. Do đó, đa số người bệnh đều tự khỏi mà không cần điều trị.

Nhiễm HPV nguy cơ cao trong thời gian dài có thể gây ung thư

Trong một số trường hợp, hệ miễn dịch không phát hiện cũng như không kiểm soát được quá trình xâm nhập của HPV nên HPV tồn tại trong cơ thể thời gian dài, từ đó tế bào dần dần có những biến đổi. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh sẽ tiến triển nghiêm trọng theo thời gian, từ tiền ung thư phát triển thành ung thư.

HPV gây ra sáu loại ung thư

Virus HPV gây ra sáu loại ung thư sau:

• Ung thư hậu môn
• Ung thư cổ tử cung
• Ung thư hầu họng
• Ung thư dương vật
• Ung thư âm đạo
• Ung thư âm hộ

HPV gây ung thư dương vật

Ung thư dương vật xuất hiện trên nam giới từ 50 tuổi trở lên. Bệnh không phổ biến với những người dưới 40 tuổi.

Bệnh nhân thường có các biểu hiện phổ biến như nổi hạch bạch huyết tại bẹn, tổn thương di căn dẫn đến tiên lượng kém. Tỉ lệ sống sót của người bệnh sau 5 năm khoảng 20–35%.

Ung thư dương vật do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân mắc ung thư dương vật do nhiễm HPV. HPV 16 và HPV 18 là hai chủng virus gây ung thư dương vật phổ biến nhất.

Bộ gen của virus HPV gồm ba vùng với chức năng khác nhau:

• Vùng sớm: chứa khung đọc mở (ORF) mã hóa các gen E1, E2, E4, E5, E6, E7.
• Vùng muộn: tham gia vào quá trình tổng hợp vỏ virus, mã hóa gen L1 và L2.
• Vùng kiểm soát dài: nằm giữa đoạn cuối của gen L1 và đoạn đầu của gen E6. Vùng này có vai trò quan trọng với quá trình kiểm soát biểu hiện của oncogen E6 và E7.

Trong số các vùng này, một số vùng có khả năng tích hợp với bộ gen vật chủ sau khi HPV xâm nhập vào tế bào. Quá trình tích hợp này dẫn đến những biến đổi ác tính của biểu mô dương vật và gây ung thư.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, HPV sẽ phát triển theo một trong hai hướng sau:

• Nhiễm virus: xảy ra tạm thời trong thời gian ngắn. Trong quá trình này, biểu mô tế bào vảy hỗ trợ sản xuất virion—hạt virus truyền nhiễm. Sau đó, virion phát triển rồi gây tổn thương cho cơ thể và dẫn đến sùi mào gà, loạn sản nhẹ.
• Tổn thương tiền ung thư liên quan đến virus: xảy ra khi bộ gen của virus tích hợp vào bộ gen vật chủ khiến gen sinh ung thư biểu hiện quá mức rồi thúc đẩy tế bào tăng sinh, từ đó bệnh chuyển sang ác tính.

Trong những trường hợp ung thư dương vật do virus HPV 16 gây ra, quá trình tích hợp giữa nhiễm sắc thể 8 (gen FAM92A1) và 16 (gen TRAP1) đã xảy ra. Quá trình này làm biến đổi các gen chức năng dẫn đến tế bào tăng trưởng không kiểm soát, từ đó tiến triển thành ung thư xâm lấn.

HPV gây ung thư hậu môn

Virus HPV nhóm nguy cơ cao là nguyên nhân phổ biến nhất gây ung thư hậu môn, khoảng 90% các trường hợp ung thư hậu môn liên quan đến HPV. Nguy cơ ung thư hậu môn tăng lên theo tuổi tác, độ tuổi có tỉ lệ mắc bệnh phổ biến nhất là từ 50–70 tuổi. Đối với yếu tố giới tính, nữ giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nam giới. Mỗi năm, trên toàn thế giới có thêm khoảng 48.000 trường hợp mắc ung thư hậu môn.

Virus HPV có xu hướng nhắm đến các cơ quan được bao phủ bởi biểu mô tế bào vảy hoặc những vị trí có tế bào tăng sinh cao. Do đó, loại ung thư hậu môn phổ biến nhất là ung thư biểu mô tế bào vảy, kế đến là ung thư biểu mô tuyến. Cơ chế gây bệnh của hai loại này rất giống nhau nhưng ung thư biểu mô tuyến thường khởi phát tại phần trên của ống hậu môn nên nó nghiêm trọng và khó chẩn đoán phân biệt hơn. Do đó, bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến hậu môn có thời gian sống ngắn hơn so với bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào vảy hậu môn.

HPV 16 là virus thuộc nhóm nguy cơ cao, chúng có xu hướng tồn tại thời gian dài trong vật chủ. Cơ chế gây ung thư của nó liên quan đến biểu hiện quá mức của oncoprotein virus E6, E7 và khả năng tích hợp bộ gen virus vào ADN trong tế bào vật chủ. Tế bào mục tiêu của oncoprotein HPV là pRb và p53 của người.

Trong một số trường hợp, người bệnh mắc ung thư hậu môn do hệ miễn dịch suy giảm. Người ta cho rằng HIV và các bệnh làm giảm miễn dịch tham gia thúc đẩy quá trình tồn tại của HPV trong cơ thể, từ đó dẫn đến hiện tượng tân sinh trong biểu mô hậu môn, cuối cùng gây ung thư hậu môn.

Sàng lọc để phát hiện ung thư do HPV gây ra

Xét nghiệm sàng lọc được thực hiện nhằm xác định những bệnh không có hoặc chưa xuất hiện triệu chứng. Mục tiêu của sàng lọc là phát hiện bệnh kịp thời để điều trị dễ dàng và hiệu quả.

Các xét nghiệm phổ biến để phát hiện ung thư do HPV gây ra bao gồm:

• Tầm soát ung thư cổ tử cung: gồm xét nghiệm HPV (kiểm tra tế bào cổ tử cung có nhiễm HPV hay không), xét nghiệm Pap (kiểm tra các thay đổi của tế bào cổ tử cung), xét nghiệm HPV/Pap.
• Tầm soát ung thư hậu môn: bằng xét nghiệm Pap hậu môn để xác định tổn thương tiền ung thư.
• Tầm soát ung thư vòm họng: bằng cách kiểm tra răng miệng và khoang miệng định kì.

Ngoài ra, mỗi người nên thực hiện xét nghiệm HPV định kì để kiểm tra bản thân có nhiễm HPV nhóm nguy cơ cao hay không.

Kết luận

HPV là một trong những loại virus lây lan phổ biến qua đường tình dục với hơn 200 chủng khác nhau, trong đó có một số chủng có thể gây ra ung thư dương vật, ung thư âm đạo, ung thư miệng và ung thư hậu môn. Do đó, mỗi người nên ý thức phòng tránh HPV bằng các biện pháp tình dụng an toàn cũng như làm xét nghiệm tầm soát HPV định kì.