Nhiễm HPV miệng gây ung thư vòm họng tại nam giới

HPV miệng là gì?

HPV đường miệng là phân nhóm của virus HPV trên người (Human Papillomavirus). Hiện nay, có khoảng 200 chủng HPV khác nhau, trong đó, 40 chủng có thể lây nhiễm qua niêm mạc sinh dục và miệng, chúng được chia thành hai nhóm bao gồm nguy cơ thấp và nguy cơ cao.

• HPV nguy cơ thấp gây ra hiện tượng mụn cóc (sùi mào gà) xung quanh bộ phận sinh dục, hậu môn, miệng hoặc cổ họng. Nhóm này ít tiến triển thành ung thư.
• HPV nguy cơ cao có khả năng gây ra ung thư. HPV16 là chủng có khả năng gây ra ung thư vòm họng cao nhất.

Trong phần lớn các trường hợp, hệ miễn dịch của người bệnh sẽ tiêu diệt virus HPV trước khi chúng gây ra triệu chứng. Khoảng 10% nam giới và 3,6% nữ giới tiến triển thành HPV miệng có triệu chứng.

HPV đường miệng chủ yếu lây nhiễm qua quan hệ tình dục bằng miệng và tiếp xúc miệng với người bệnh. Virus HPV hiện diện trong nước bọt và chất nhầy của người bệnh, do đó, chúng có thể lây lan nếu nước bọt hoặc chất nhầy tiếp xúc với vết thương hở trong miệng của người khác.

Đa số người nhiễm virus HPV miệng không biểu hiện triệu chứng, vì vậy, nguy cơ lây nhiễm bệnh rất cao. Một số ít bệnh nhân có vết loét hoặc mụn cóc trên môi, bên trong khoang miệng và cổ họng. Sau khi tiếp xúc với người bệnh, trung bình một người mất khoảng 3–6 tháng để xuất hiện mụn cóc trong miệng.

HPV miệng gây ra ung thư vòm họng trên nam giới

Nguyên nhân hình thành ung thư vòm họng

Khoảng 70% các trường hợp ung thư hầu họng do virus HPV gây ra, phần lớn người bệnh là nam giới trên 50 tuổi. Khi virus HPV lây nhiễm vào vòm họng, chúng tạo ra protein E5, E6, E7 làm mất chức năng của gen điều hòa quá trình sao chép, phân chia tế bào lót miệng và cổ họng.

Protein E7 liên kết với protein ức chế khối u nguyên bào võng mạc nhằm hạn chế hoạt động của yếu tố phiên mã E2F. Yếu tố này có chức năng điều hòa chu kì tế bào và biểu hiện gen liên quan đến quá trình phân chia tế bào.

Protein E6 liên kết trực tiếp và vô hiệu hóa protein ức chế khối u p53. Khi ADN trong tế bào bị tổn thương, protein p53 xác định ADN này cần được sửa chữa hay tế bào sẽ chết theo chu trình (apoptosis). Thông qua cơ chế này, protein p53 ngăn chặn các tế bào chứa ADN đột biến phân chia, từ đó chúng ức chế khối u hình thành.

Ngoài ra, protein E5 hỗ trợ bằng cách thúc đẩy tế bào tăng sinh. Vì vậy, những tế bào này tăng sinh và phát triển mất kiểm soát để hình thành vùng tế bào tiền ung thư. Thời gian tế bào lót miệng nhiễm HPV tạo ra vùng tiền ung thư khoảng 5–10 năm, chúng mất khoảng 20 năm để phát triển thành ung thư. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, chúng sẽ tiến triển thành ung thư vòm họng.

Mặt khác, một số yếu tố có thể làm tăng khả năng nhiễm HPV kéo dài, dẫn đến tế bào tiền ung thư vòm họng:

• Nhiễm chủng virus HPV 16
• Hút thuốc
• Suy giảm miễn dịch
• Nhiễm HIV
• Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch

Ảnh: Cấu trúc ADN
Nguồn: Labster Theory pages

Triệu chứng ung thư vòm họng do virus HPV miệng

Dấu hiệu đầu tiên phổ biến nhất là khó nuốt. Các dấu hiệu khác bao gồm:

• Khối u trên cổ hoặc má
• Đau họng
• Khàn giọng không khỏi
• Ho ra máu
• Sưng hạch bạch huyết
• Đau tai
• Đau hoặc sưng hàm
• Có mảng trắng hoặc đỏ trên amidan
• Sụt cân không rõ nguyên nhân

Nếu người bệnh biểu hiện những dấu hiệu trên trong hơn 2 tuần, họ có khả năng cao bị ung thư vòm họng.

Ảnh: Sưng hạch bạch huyết
Nguồn: A.D.A.M., Inc.

Điều trị nhiễm virus HPV miệng

Phần lớn các trường hợp nhiễm virus HPV miệng có thể tự khỏi trong khoảng 2 năm. Tuy nhiên, đối với một số người, virus vẫn tồn tại trong cơ thể và gây ra vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn như ung thư vòm họng. Nếu người bệnh có vết loét hoặc mụn cóc, bác sĩ sẽ điều trị bằng các biện pháp sau.

Liệu pháp áp lạnh

Liệu pháp áp lạnh sử dụng nhiệt độ lạnh sâu để đóng băng và phá hủy các mô bất thường, nhiệt độ lạnh này từ nitơ lỏng hoặc khí argon. Đối với tế bào tiền ung thư hoặc khối u bên trong vòm họng, bác sĩ đưa đầu dò lạnh vào cơ thể người bệnh thông qua vết rạch nhỏ trên da. Liệu pháp đông lạnh ít xâm lấn và không cần phẫu thuật. Phần lớn bệnh nhân đều phục hồi nhanh sau khi thực hiện.

Tiêm interferon alfa-2B

Interferon alfa-2B là protein nhân tạo có chức năng tương tự như interferon tự nhiên do cơ thể sản xuất. Interferon tự nhiên giúp hệ miễn dịch chống lại các bệnh nhiễm trùng do virus và loại bỏ một số khối u. Interferon alfa-2B được sử dụng để điều trị bệnh ung thư Kaposi liên quan đến AIDS, một số loại viêm gan, ung thư và mụn cóc tại bộ phận sinh dục hoặc quanh hậu môn.

Interferon alfa-2B có thể làm tăng lượng đường trong máu. Vì vậy, nếu người bệnh bị tiểu đường, họ cần tham khảo ý kiến bác sĩ về chế độ ăn. Bên cạnh đó, interferon alfa-2B có thể tương tác với theophylline và zidovudine. Do đó, người bệnh cần lưu ý tránh sử dụng các loại thuốc có chứa hai chất này.

Phòng ngừa lây nhiễm HPV

Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ lây nhiễm virus HPV và ngăn ngừa ung thư vòm họng bao gồm.

Tiêm vaccine HPV

Tiêm vaccine HPV có thể ngăn ngừa 92% các bệnh ung thư do HPV gây ra. Hiện nay, có ba loại vaccine HPV được Cục Quản lí Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kì (FDA) phê duyệt.

Gardasil (Quadrivalent HPV vaccine)

Gardasil là loại vaccine đầu tiên được phê duyệt, chúng có tác dụng phòng ngừa bốn chủng HPV gồm 6, 11, 16, và 18. Trong đó, HPV 16 và 18 là nguyên nhân chính dẫn đến ung thư cổ tử cung, HPV 6 và 11 gây ra phần lớn các trường hợp mụn cóc sinh dục.

Gardasil 9 (9-valent HPV vaccine)

Gardasil 9 là phiên bản mở rộng của Gardasil, chúng có tác dụng phòng ngừa chín chủng HPV gồm 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, và 58. Gardasil 9 là loại vaccine HPV sử dụng phổ biến nhất hiện nay.

Cervarix (Bivalent HPV vaccine)

Loại vaccine Cervarix có tác dụng ngăn ngừa hai chủng HPV gồm 16 và 18, chúng chủ yếu được sử dụng để phòng ngừa ung thư cổ tử cung. Cervarix không có khả năng chống lại các chủng virus HPV gây mụn cóc sinh dục.

Cả ba loại vaccine này đều có hiệu quả ngăn ngừa các dạng virus HPV nguy cơ cao gây ra ung thư. Vaccine được khuyến cáo sử dụng cho cả nam và nữ để giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến HPV.

Xét nghiệm HPV

Xét nghiệm HPV giúp xác định cơ thể người bệnh có virus HPV hiện diện hay không, từ đó người bệnh có thể phát hiện sớm chủng HPV16 nguy cơ cao dẫn đến ung thư vòm họng. Ngoài ra, người bệnh có thể kết hợp thực hiện xét nghiệm Pap (Pap smear) để đánh giá nguy cơ phát triển ung thư. Xét nghiệm HPV kết hợp với Pap được khuyến nghị thực hiện sau tuổi 21.

Quan hệ tình dục an toàn

Để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm virus HPV, mỗi người nên thực hiện các phương pháp sau:

• Luôn sử dụng bao cao su hoặc màng chắn miệng khi quan hệ tình dục
• Xét nghiệm HPV định kì

Nếu một người nghi ngờ mình bị nhiễm HPV, họ cần dừng quan hệ tình dục và thông báo cho bạn tình biết để cả hai cùng đi xét nghiệm. Người bệnh cũng không nên quan hệ tình dục trong suốt quá trình điều trị.

Duy trì lối sống lành mạnh

Nam giới nên duy trì lối sống lành mạnh với các thói quen tốt như:

• Ăn nhiều trái cây và rau quả: vitamin và chất chống oxy hóa trong trái cây và rau quả có thể làm giảm nguy cơ mắc ung thư vòm họng
• Không hút thuốc: nicotine có trong khói thuốc lá là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh lí nguy hiểm cho người trực tiếp hút thuốc và người hít thuốc lá thụ động
• Hạn chế uống rượu bia: nam giới không nên uống quá hai li mỗi ngày

Kết

Phần lớn các trường hợp ung thư vòm họng trên nam giới đều liên quan đến virus HPV miệng. Vì vậy, nam giới cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa như tiêm vaccine HPV, hạn chế hút thuốc và lạm dụng rượu bia để giảm nguy cơ mắc bệnh. Bên cạnh đó, xét nghiệm HPV giúp phát hiện sớm virus HPV nhằm phòng ngừa ung thư hiệu quả cũng như hỗ trợ bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp cho từng cá nhân.