Phẫu thuật thai nhi

Tầm quan trọng của phẫu thuật thai nhi

Nhiều dị tật bẩm sinh có thể ảnh hưởng đến tính mạng của thai nhi hoặc dẫn đến các khuyết tật sau khi trẻ ra đời. Thông thường, những dị tật này được điều trị sau khi sinh. Tuy nhiên, hiện nay bác sĩ có thể xác định chính xác khi nào thai nhi gặp vấn đề nguy hiểm trong quá trình phát triển nhờ vào các công cụ chẩn đoán tiên tiến. Do đó, thai nhi có thể được can thiệp sớm ngay còn trong bụng mẹ bằng nhiều phương pháp hiện đại như phẫu thuật thai nhi. Kĩ thuật này được tiến hành khi trẻ đang phát triển trong tử cung của mẹ nên còn được gọi là phẫu thuật trong tử cung hoặc phẫu thuật trước sinh.

Trong khoảng 4 triệu trẻ sinh ra hằng năm tại Hoa Kỳ, có khoảng 120.000 trẻ mắc các dị tật bẩm sinh phức tạp. Bằng phẫu thuật thai nhi, bác sĩ có thể can thiệp sớm để bảo vệ sức khoẻ của em bé. Phần lớn các ca phẫu thuật được thực hiện trong giai đoạn từ 23 tuần đến 25 tuần 6 ngày của thai kì.

Đối tượng điều trị

Phẫu thuật thai nhi có thể điều trị nhiều bệnh lí và dị tật bẩm sinh như:

• Song thai có chung bánh nhau
• Dị tật nứt đốt sống
• Dị dạng phổi bẩm sinh
• Thoát vị cơ hoành bẩm sinh
• Hội chứng tắc nghẽn đường thở trên bẩm sinh
• U trung thất hoặc u màng ngoài tim
• U xương cùng cụt
• Hội chứng dải sợi ối
• Tắc nghẽn đường tiểu dưới
• Khối u lớn vùng cổ gây chèn ép đường thở
• Dị dạng tuyến nang phổi bẩm sinh
• Thiếu máu thai nhi
• Phổi biệt lập
• Hội chứng thiếu máu-đa hồng cầu song thai
• Hội chứng đảo ngược tưới máu động mạch song thai
• Hội chứng truyền máu song thai

Các phương pháp phẫu thuật thai nhi

Những kĩ thuật phẫu thuật thai nhi phổ biến bao gồm:

Đặt ống thở ngoài tử cung

Thông thường, oxy đi từ nhau thai đến thai nhi qua dây rốn, vì vậy trẻ không cần sử dụng phổi cho hoạt động hô hấp trước khi sinh. Khi em bé chào đời và hít thở lần đầu tiên, phổi bắt đầu hoạt động, đồng thời cơ thể ngưng nhận oxy từ nhau thai.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, dị tật bào thai có thể gây tắc nghẽn đường thở. Sau khi sinh, nếu em bé cố gắng hít thở nhưng phổi không thể nạp khí sẽ dẫn đến thiếu oxy. Nếu nhau thai bong ra, em bé không còn nguồn cung cấp oxy nên cần đến các biện pháp cấp cứu nhằm duy trì sự sống.

Đặt ống thở ngoài tử cung là kĩ thuật mổ lấy thai nhi qua tử cung và đặt ống thở cho trẻ mà không cần tách thai khỏi bánh nhau. Trong quá trình phẫu thuật, tử cung được duy trì trong trạng thái thư giãn nhằm ngăn nhau thai bong sớm, nhờ đó thai nhi tiếp tục nhận oxy từ mẹ đến khi đã đặt đường thở thành công. Kĩ thuật này có thể cứu sống những trường hợp tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng được phát hiện trước khi sinh.

Đặt ống thông bàng quang, phổi

Một số thai nhi có các bất thường nghiêm trọng về phổi, thận hoặc đường tiết niệu khiến dịch thải của trẻ không thể thoát ra. Bác sĩ có thể đặt ống thông nhằm đưa dịch từ cơ quan của trẻ đi vào túi ối ngay khi thai nhi còn trong bụng mẹ.

Các bước phẫu thuật bao gồm:

1. Rạch vết nhỏ trên bụng mẹ
2. Đưa ống thông qua vết rạch, đi vào tử cung và đến bàng quang hoặc phổi của thai nhi
3. Đặt một đầu ống thông vào bàng quang hoặc phổi, đầu còn lại đặt trong túi ối

Phẫu thuật mạch máu bằng phương pháp nội soi laser

Nội soi bào thai là phương pháp đưa ống nội soi nhỏ vào tử cung nhằm quan sát thai nhi, qua đó bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật chính xác hơn. Bác sĩ kết hợp nội soi với tia laser nhằm đốt các mạch máu nối nhau giữa hai thai nhi trong trường hợp mẹ mang thai đôi.

Các bước nội soi laser bao gồm:

1. Siêu âm xác định vị trí chèn ống nội soi
2. Tạo vết rạch nhỏ trên da tại vị trí cần nội soi
3. Đưa ống nội soi vào tử cung
4. Truyền sợi laser qua ống nội soi nhằm đốt đông các mạch máu
5. Hút bớt lượng nước ối dư qua ống nội soi nhằm cân bằng môi trường trong tử cung

Kĩ thuật này được ứng dụng trong điều trị hội chứng truyền máu song thai nhằm ngăn chặn các mạch máu nối nhau bất thường giữa hai thai nhi.

Nội soi bít khí quản tạm thời

Đây là kĩ thuật đang được thử nghiệm nhằm điều trị thoát vị cơ hoành bẩm sinh kèm phổi phát triển kém.

Qui trình nội soi bít khí quản tạm thời diễn ra theo các bước sau:

1. Siêu âm xác định vị trí nội soi
2. Rạch vết nhỏ trên bụng mẹ, đưa ống nội soi qua tử cung, đến miệng và vào khí quản
3. Đưa quả bóng nhỏ qua ống nội soi
4. Bơm bóng bằng dung dịch muối vô trùng và đặt cố định trong khí quản
5. Hút nước ối dư ra ngoài bằng ống nội soi

Phương pháp này hỗ trợ phổi thai nhi phát triển tốt hơn, từ đó khả năng sống sót sau sinh tăng lên.

Nội soi điều trị dị tật nứt đốt sống

Kĩ thuật này đang được thử nghiệm nhằm đóng lỗ dị tật đốt sống của thai nhi, qua đó tật nứt đứt sống được điều trị. Phương pháp này hạn chế xâm lấn và ít ảnh hưởng đến thành tử cung. Thai phụ vẫn có thể sinh ngả âm đạo đúng kế hoạch sau phẫu thuật.

Truyền máu trong tử cung

Bác sĩ đưa kim nhỏ xuyên qua bụng mẹ vào mạch máu nhỏ của thai nhi để truyền máu, tiểu cầu hoặc thuốc cho trẻ.

Lợi ích và rủi ro

Trong phần lớn các trường hợp, bác sĩ chỉ khuyến nghị phẫu thuật trước sinh nhằm mục đích cứu sống thai nhi. Tuy nhiên, thai nhi nứt đốt sống cần được can thiệp sớm ngay cả khi vấn đề chưa nghiêm trọng. Trẻ sinh ra với dị tật nứt đốt sống đã được can thiệp sẽ giảm nguy cơ não úng thủy, đồng thời cơ thể trẻ kiểm soát ruột, bàng quang và khả năng đi lại tốt hơn.

Tuy nhiên, phẫu thuật thai nhi có thể dẫn đến một số rủi ro với mẹ như:

• Tác dụng phụ của thuốc gây mê/giảm đau gồm tụt huyết áp, thở chậm hoặc nông
• Mất máu, có thể cần truyền máu
• Sẹo tử cung mỏng hoặc bung vết mổ, gây nguy hiểm cho các lần mang thai sau
• Bắt buộc sinh mổ cho thai kì hiện tại hoặc trong tương lai

Ngoài ra, thai nhi cũng có nguy cơ gặp một số vấn đề sau:

• Sinh non do phẫu thuật kích thích chuyển dạ sớm
• Bong nhau thai làm gián đoạn nguồn dinh dưỡng và oxy cho thai nhi
• Tách màng ối-màng đệm dẫn đến nhiều biến chứng
• Nhiễm trùng màng ối (hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm)

Lời kết

Tóm lại, phẫu thuật thai nhi mở ra cơ hội can thiệp sớm nhằm hỗ trợ điều trị nhiều dị tật bẩm sinh phức tạp, góp phần nâng cao sức khoẻ của trẻ sau khi chào đời. Mặc dù kĩ thuật này vẫn còn tiềm ẩn một số rủi ro nhất định cho cả mẹ và thai nhi nhưng những phát triển của công nghệ hiện đại ngày càng nâng cao tính an toàn cũng như hiệu quả của các phương pháp.