Nhau bong non

Nhau bong non là gì?

Nhau thai hay bánh nhau là cấu trúc hình thành trong thai kì, nó thường bám vào phần phía trên hoặc bên của thành tử cung. Nhau thai nối em bé với cơ thể mẹ thông qua dây rốn nhằm cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho thai nhi, đồng thời loại bỏ các chất thải ra khỏi máu của thai.

Nhau bong non (placental abruption) là biến chứng trong thai kì do các mạch máu của mẹ tách khỏi nhau thai, gây chảy máu giữa lớp niêm mạc tử cung và mặt ngoài nhau thai. Lúc này, máu tích tụ đến mức đẩy một phần hoặc toàn bộ nhau thai ra khỏi thành tử cung trước khi sinh nên lượng oxy và dưỡng chất cung cấp cho thai nhi suy giảm. Do đó, thai nhi có thể tử vong và thai phụ bị chảy máu nghiêm trọng.

Triệu chứng

Nhau bong non thường xảy ra trong tam cá nguyệt thứ ba vào khoảng tuần thai 28–40 nhưng cũng có khả năng xuât hiện vào bất kì thời điểm nào sau tuần thai thứ 20. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào kích thước và vị trí nhau bong.

Các triệu chứng nhau bong non được phân thành 4 cấp độ bao gồm:

Cấp độ 0: Không triệu chứng

Thai phụ không biểu hiện các dấu hiệu rõ rệt của nhau bong non. Bác sĩ chỉ phát hiện cục máu đông trên thành ngoài bánh nhau sau khi thai tử vong.

Cấp độ 1: Nhẹ

Thai phụ được chẩn đoán có nhau bong non cấp độ nhẹ nếu có các dấu hiệu sau:

• Không chảy máu âm đạo hoặc chảy máu ít
• Tử cung nhạy cảm mức độ nhẹ
• Huyết áp và nhịp tim trong giới hạn bình thường
• Không có dấu hiệu suy thai

Cấp độ 2: Trung bình

Nhau bong non cấp độ trung bình có thể gây ra những triệu chứng như:

• Không chảy máu âm đạo hoặc chảy máu trung bình
• Cảm giác đau rõ rệt và xuất hiện các cơn co cứng tại vùng tử cung
• Nhịp tim nhanh, huyết áp thay đổi khi thay đổi tư thế
• Có dấu hiệu suy thai
• Đông máu

Cấp độ 3: Nặng

Thai phụ có nhau bong non cấp độ 3 biểu hiện nhiều dấu hiệu nghiêm trọng bao gồm:

• Không chảy máu âm đạo hoặc chảy máu nhiều
• Tử cung căng cứng khi sờ nắn
• Đông máu
• Thai chết lưu

Thông thường, cấp độ 0 hoặc 1 được xếp vào nhóm nhau bong một phần tại rìa nhau thai, trong khi cấp độ 2–3 thường gặp trong các trường hợp nhau bong hoàn toàn hoặc tại vị trí trung tâm.

Biến chứng

Nhau bong non có thể đe dọa tính mạng của thai nhi và trong một số trường hợp cũng nguy hiểm cho người mẹ.

Những biến chứng sau thường gặp đối với thai nhi:

• Sinh non
• Cân nặng thấp khi sinh
• Thai kém phát triển trong tử cung
• Tổn thương não do thiếu oxy
• Thai chết lưu

Các biến chứng có thể xảy ra đối với thai phụ có nhau bong non bao gồm:

• Thiếu máu
• Đông máu
• Xuất huyết nặng
• Suy thận

Nguyên nhân

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhau bong non bao gồm:

• Hút thuốc, sử dụng chất kích thích trong khi mang thai
• Mẹ trên 35 tuổi
• Tăng huyết áp trong thai kì
• Từng bị nhau bong non trong lần mang thai trước
• Mang thai sinh đôi, sinh ba hoặc nhiều hơn
• Đa ối
• Tiền sản giật
• Giảm áp suất trong tử cung giảm áp đột ngột
• Dây rốn ngắn

Ngoài ra, những chấn thương vùng bụng như tai nạn giao thông, té ngã, hoặc tác động mạnh do bạo lực cũng có thể dẫn đến nhau bong non.

Chẩn đoán

Hiện nay, chưa có phương pháp chẩn đoán nhau bong non chính xác nhưng bác sĩ có thể sử dụng các kĩ thuật sau nhằm đưa ra một số đánh giá sơ bộ.

Siêu âm

Khối máu tụ trên nhau thai không có đặc điểm khác biệt rõ rệt so với mô nhau xung quanh khi quan sát bằng phương pháp siêu âm, do đó siêu âm khó phát hiện nhau bong non. Tuy nhiên, phương pháp này có thể hỗ trợ xác định vị trí nhau thai và loại trừ chẩn đoán nhau tiền đạo—biến chứng có một số biểu hiện tương tự.

Kiểm tra sinh lí thai nhi

Bác sĩ theo dõi và đánh giá các đặc điểm sau của thai nhi:

• Chuyển động cơ thể: thai cử động chân và thân
• Trương lực cơ: trẻ mở, đóng bàn tay hoặc uốn cong, duỗi cánh tay, cánh chân
• Nhịp thở: thai nhi thở đều và liên tục
• Thể tích dịch ối: túi ối có kích thước 1×2 cm

Điểm số thấp hơn hoặc bằng 6 gợi ý nguy cơ suy thai.

Xét nghiệm máu

Bác sĩ có thể chỉ định mẹ thực hiện một số xét nghiệm máu như:

• Công thức máu toàn phần
• Xét nghiệm đông máu
• Chỉ số nitơ urê trong máu

Các kết quả này cung cấp thông tin cơ bản để bác sĩ đánh giá những thay đổi bất thường của thai phụ và thai nhi. Ngoài ra, nếu được chỉ định truyền máu, thai phụ cần xét nghiệm xác định nhóm máu và nhóm Rh.

Điều trị

Nhau bong non thường xảy ra đột ngột và nghiêm trọng. Sản phụ bị nghi ngờ nhau bong non cần được hồi sức nâng cao và nhanh chóng chuyển đến bệnh viện có khoa sản cùng với đơn vị hồi sức sơ sinh.

Các bước xử lí nhau bong non khi thai phụ nhập viện bao gồm:

• Truyền dịch tĩnh mạch
• Thở oxy bổ sung
• Liên tục theo dõi mẹ, thai nhi trong khi tìm hiểu bệnh sử và thăm khám lâm sàng

Sau đó, phương án điều trị sẽ phụ thuộc vào mức độ nhau bong non, tuổi thai cũng như sức khoẻ của mẹ và thai nhi.

Trường hợp nhẹ

Nếu không có dấu hiệu nguy hiểm đối với thai nhi và mẹ, đồng thời thai dưới 37 tuần, sản phụ có thể được tiếp tục theo dõi, truyền tĩnh mạch cũng như thực hiện một số xét nghiệm máu nhằm xác định nhóm máu cần truyền khi cần thiết.

Trường hợp trung bình-nặng

Khi mẹ hoặc thai có dấu hiệu yếu đi, bác sĩ thường chỉ định sinh dù chưa đến ngày dự sinh nhằm bảo vệ tính mạng của mẹ và bé. Do tử cung tăng co bóp, mẹ có thể sinh qua ngả âm đạo nhanh chóng. Phương pháp sinh này được ưu tiên nhằm giảm nguy cơ đông máu cho mẹ. Tuy nhiên, trong trường hợp có dấu hiệu suy thai, bác sĩ mổ lấy thai khẩn cấp để bảo vệ thai nhi.

Trong quá trình mổ, sản phụ được kiểm soát dịch truyền và thể tích máu cẩn thận. Sau mổ, sản phụ cần được theo dõi nhằm phát hiện kịp thời nguy cơ băng huyết và các bệnh lí đông máu.

Phòng ngừa

Mặc dù chưa có biện pháp ngăn ngừa hoàn toàn nhau bong non, thai phụ có thể giảm nguy cơ bằng những biện pháp sau:

• Không hút thuốc hoặc sử dụng chất kích thích
• Trao đổi với bác sĩ khi cần dùng thuốc trong thai kì
• Duy trì huyết áp ổn định trong ngưỡng khoẻ mạnh
• Kiểm soát các bệnh lí mạn tính (tiểu đường, tim mạch, đông máu) theo hướng dẫn của bác sĩ
• Tuân thủ các nguyên tắc an toàn khi tham gia giao thông
• Chú ý không gian xung quanh nhằm hạn chế khả năng té ngã hoặc chấn thương vùng bụng

Lời kết

Nhau bong non là biến chứng sản khoa nguy hiểm, nó có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện cũng như xử lý kịp thời. Do đó, thai phụ cần trang bị kiến thức về triệu chứng và các yếu tố nguy cơ để chủ động nhận biết, tìm kiếm hỗ trợ y tế khi cần thiết. Bên cạnh đó, thai phụ nên duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát bệnh lí nền và khám thai định kỳ.