Vi khuẩn Ureaplasma urealyticum

Ureaplasma urealyticum thuộc nhóm vi khuẩn mycoplasma, chúng thường hiện diện trong hệ sinh dục–niệu đạo nhưng không gây bệnh. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, Ureaplasma urealyticum có thể gây nhiễm trùng, giảm khả năng sinh sản và một số biến chứng trong thai kì.

Ureaplasma urealyticum là gì?

Ureaplasma urealyticum thuộc chi Ureaplasma, chúng là một dạng vi khuẩn mycoplasma—sinh vật nhân sơ có kích thước nhỏ nhất. Ureaplasma urealyticum có hình bầu dục, que hoặc sợi giống như các vi khuẩn mycoplasma khác. Chúng không có thành tế bào, màng tế bào của vi khuẩn bao gồm ba lớp và chứa các cấu trúc sợi tương tự lông.

Vi khuẩn Ureaplasma urealyticum chủ yếu lây nhiễm đường sinh dục và tiết niệu. Chúng sử dụng enzyme urease thuỷ phân urea (CH₄N₂O) nhằm lấy nguồn dinh dưỡng từ carbon và giải phóng amonia (NH₃). Đối với người nhiễm Ureaplasma urealyticum, nồng độ amonia tăng cao có thể làm thay đổi độ pH và gây độc mô. Tuy nhiên, Ureaplasma urealyticum thường không gây bệnh nghiêm trọng nên người ta xem chúng là vi khuẩn hội sinh.

Cơ chế gây bệnh

Tính đa dạng của kháng nguyên MB

Ureaplasma urealyticum có khả năng bám lên lớp niêm mạc của các cơ quan trong cơ thể dựa vào một số protein chuyên biệt hiện diện trên bề mặt tế bào của chúng. Thông thường, hệ miễn dịch có thể nhận diện những protein này, sau đó tấn công các vi khuẩn lạ và bảo vệ cơ thể.

Tuy nhiên, protein kháng nguyên MB trên bề mặt tế bào vi khuẩn Ureaplasma urealyticum rất đa dạng của nên chúng có thể lẩn trốn hệ miễn dịch. Kháng nguyên MB có nhiều dạng kích thước và kiểu biểu hiện khác nhau, do đó giúp vi khuẩn xâm nhập và tấn công cơ thể và không bị hệ miễn dịch loại bỏ.

Phospholipase A và C

Trên bề mặt, vi khuẩn Ureaplasma urealyticum biểu hiện phospholipase A và C. Hai protein này tham gia quá trình tổng hợp chất kích thích chuyển dạ prostaglandins. Vì vậy, thai phụ nhiễm vi khuẩn Ureaplasma urealyticum có nguy cơ sinh non.

Protein phân giải IgA

IgA là protein miễn dịch hiện diện nhiều trên bề mặt niêm mạc, chúng có chức năng tấn công các vi khuẩn gây hại. Người ta đã ghi nhận một loại enzyme của Ureaplasma urealyticum có khả năng phân giải IgA, vì vậy đẩy mạnh quá trình vi khuẩn xâm nhập cơ thể.

Enzyme phân giải urea

Urea là sản phẩm của quá trình phân huỷ protein trong gan. Thông thường, thận có chức năng lọc urea khỏi máu và đưa vào nước tiểu. Đối với bệnh nhân nhiễm Ureaplasma urealyticum, vi khuẩn này thuỷ phân urea thành carbon dioxide và amonia bằng enzyme urease. Sau đó, chúng sử dụng nguồn dinh dưỡng từ carbon và giải phóng amonia vào cơ thể. Khi đó, nồng độ amonia tăng cao làm thay đổi môi trường pH của tế bào và gây độc cho mô.

Phương thức lây nhiễm

Quan hệ tình dục

Ureaplasma urealyticum lây nhiễm khi quan hệ tình dục qua đường âm đạo, miệng và hậu môn. Âm đạo và dương vật là những vị trí nhiễm trùng phổ biến nhất. Ngoài ra, Ureaplasma urealyticum cũng có thể lây nhiễm qua miệng và trực tràng nhưng chúng thường không gây ra bất kì triệu chứng nào.

Từ mẹ sang con

Người mẹ nhiễm Ureaplasma urealyticum có thể truyền sang thai nhi trong tử cung khi mang thai hoặc qua đường âm đạo khi sinh nở.

Nhiễm trùng tại bệnh viện

Bệnh nhân thực hiện phẫu thuật cấy ghép mô có thể nhiễm vi khuẩn Ureaplasma urealyticum nếu môi trường không đảm bảo vô trùng.

Độ phổ biến

Người ta ước tính tỉ lệ nữ giới nhiễm vi khuẩn Ureaplasma là 40–80%, tỉ lệ này cao hơn so với nam giới (khoảng 50%). Bên cạnh đó, hơn 20% trẻ sơ sinh bị nhiễm Ureaplasma. Người trưởng thành có quan hệ tình dục và trẻ sinh non có khả năng nhiễm vi khuẩn này cao hơn.

Biểu hiện lâm sàng

Ureaplasma urealyticum thường hiện diện tại lớp niêm mạc của đường sinh dục và tiết niệu nhưng chúng không gây bệnh. Tuy nhiên, nếu hệ miễn dịch suy yếu hoặc không thể kiểm soát vi khuẩn này, chúng có thể phát triển nhanh và gây nhiễm trùng.

Viêm niệu đạo

Viêm niệu đạo ảnh hưởng đến cơ quan bài tiết nước tiểu của cơ thể. Người ta ghi nhận 32–44% trường hợp viêm niệu đạo nhiễm vi khuẩn Ureaplasma urealyticum.

Một số triệu chứng của viêm niệu đạo bao gồm:

• Cảm giác đau, nóng rát khi đi tiểu
• Dịch tiết sinh dục trong hoặc đục, có mùi hôi
• Ngứa niệu đạo
• Đi tiểu thường xuyên và tiểu gấp

Bên cạnh đó, bệnh nhân nam có thể bị viêm đầu dương vật và da bao quy đầu, bệnh nhân nữ có khả năng viêm cổ tử cung, chảy máu âm đạo.

Nhiễm trùng âm đạo

Âm đạo của nữ giới thường có độ pH thấp, môi trường axit này giúp ngăn ngừa nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, Ureaplasma urealyticum có thể làm tăng độ pH, tạo cơ hội cho các vi khuẩn gây hại như Gardnerella vaginalis sinh trưởng nhanh dẫn đến nhiễm trùng âm đạo.

Bệnh nhân nhiễm trùng âm đạo có thể xuất hiện các triệu chứng sau:

• Âm đạo ngứa, đỏ và sưng
• Dịch âm đạo có mùi hôi khó chịu
• Dịch âm đạo màu xám, trắng hoặc xanh lục
• Cảm giác nóng rát khi đi tiểu
• Vùng chậu có cảm giác chèn ép, nặng nề

Các triệu chứng khác

Nhiễm vi khuẩn Ureaplasma urealyticum có thể gây viêm tuyến tiền liệt đối với nam giới, dẫn đến triệu chứng như:

• Cảm giác đau khi đi tiểu
• Nước tiểu đục hoặc lẫn máu
• Đau vùng sinh dục
• Khó đi tiểu
• Tiểu gấp

Đối với nữ giới, Ureaplasma urealyticum có thể gây lạc nội mạc tử cung. Bệnh diễn ra khi lớp lót bên trong tử cung phát triển tại các khu vực bên ngoài tử cung như buồng trứng hoặc ống dẫn trứng. Bệnh nhân có biểu hiện đau, đầy hơi và có triệu chứng rong kinh.

Tuy nhiên, người ta chưa xác định được mối liên hệ giữa Ureaplasma urealyticum với viêm tuyến tiền liệt và lạc nội mạc tử cung.

Ảnh: Viêm tuyến tiền liệt
Nguồn: Havard Health Publishing

Biến chứng

Vô sinh

Khi vi khuẩn Ureaplasma urealyticum xâm nhập tử cung, ống dẫn trứng và buồng trứng, chúng có thể làm tắc ống dẫn trứng dẫn đến vô sinh. Ureaplasma urealyticum cũng có thể gây viêm vùng chậu và làm tăng nguy cơ vô sinh nữ.

Đối với bệnh nhân nam, Ureaplasma urealyticum làm giảm lượng tinh trùng cũng như giảm tỉ lệ tinh trùng khỏe mạnh. Tinh trùng suy yếu không có khả năng di chuyển trong tử cung để thụ tinh với trứng.

Sinh non và các biến chứng liên quan

Nhiễm vi khuẩn Ureaplasma urealyticum có thể gây vỡ ối sớm và sinh non trước tuần thứ 32 của thai kì. Vi khuẩn này cũng có khả năng lây nhiễm qua đường hô hấp , hệ thần kinh , đường tiêu hoá và nhiều cơ quan khác trong bào thai.

Do đó, trẻ sinh non sẽ gặp một số biến chứng như:

• Loạn sản phế quản phổi: tổn thương các phế nang
• Viêm ruột hoại tử : phá huỷ đường tiêu hoá và gây nguy hiểm đến tính mạng
• Não úng thuỷ: tích tụ chất lỏng trong não, có thể gây chảy máu nghiêm trọng

Bên cạnh đó, người ta đã ghi nhận nhiều trường hợp sảy thai liên quan đến vi khuẩn Ureaplasma urealyticum.

Những biến chứng khác

Nếu người nhiễm vi khuẩn Ureaplasma urealyticum bị suy giảm miễn dịch, họ có thể gặp các biến chứng sau:

• Viêm da và mô mềm tái phát
• Nhiễm trùng thận
• Áp xe đường tiêu hoá
• Tràn mủ màng phổi
• Áp xe não dẫn đến mất thính lực

Ảnh: Giải phẫu hệ hô hấp
Nguồn: © 2006 Terese Winslow LLC for the National Cancer Institute

Ảnh: Hệ thần kinh người
Nguồn: Encyclopædia Britannica, Inc

Ảnh: Hệ tiêu hóa
Nguồn: National Cancer Institute

Ảnh: Viêm ruột hoại tử sơ sinh
Nguồn: Signec

Ảnh: Cấu trúc tuyến thượng thận
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Chẩn đoán

Người ta thường thu nhận các mẫu dịch sau để thực hiện chẩn đoán vi khuẩn Ureaplasma urealyticum:

• Mẫu phết niệu đạo
• Mẫu phết âm đạo , cổ tử cung, niêm mạc tử cung
• Nước tiểu
• Dịch ối
• Dịch não tủy

Ảnh: Thu mẫu dịch âm đạo bằng tăm bông
Nguồn: BIGT Infotech Solutions

Ảnh: Ảnh: Chuyển hướng dịch não tủy
Dịch não tủy đi ra khỏi não thất thông qua một ống thông và đổ vào ổ bụng.
Nguồn: National Cancer Institute

Các phương pháp chẩn đoán phổ biến bao gồm.

Nuôi cấy

Bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh nhân nhiễm Ureaplasma urealyticum bằng cách nuôi cấy mẫu bệnh phẩm trong môi trường chuyên biệt cho vi khuẩn này. Nếu vi khuẩn phát triển, bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh nhân dương tính với Ureaplasma urealyticum.

Xét nghiệm PCR

Phương pháp chẩn đoán PCR có thể phát hiện Ureaplasma urealyticum bằng cách nhân bản một lượng nhỏ ADN vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm. Kĩ thuật này có độ chính xác cao, độ nhạy (khả năng cho kết quả dương tính đúng) và độ đặc hiệu (khả năng cho kết quả âm tính đúng) lần lượt là 96,5% và 93,6%. Phương pháp PCR cũng giúp phân biệt Ureaplasma urealyticum với các loài vi khuẩn Ureaplasma khác.

Ảnh: Cấu trúc ADN
Nguồn: Labster Theory pages

Điều trị

Bác sĩ thường kê thuốc kháng sinh điều trị Ureaplasma urealyticum dựa trên các điều kiện về sức khoẻ, thai kì và tuổi tác của bệnh nhân.

Một số thuốc điều trị Ureaplasma urealyticum bao gồm:

• Clarithromycin
• Azithromycin
• Erythromycin
• Doxycycline
• Fluoroquinolone

Nếu vi khuẩn có khả năng kháng một loại kháng sinh dẫn đến điều trị không hiệu quả, bác sĩ có thể kê thuốc kháng sinh khác cho bệnh nhân. Kháng kháng sinh là hiện tượng vi khuẩn có khả năng chống lại kháng sinh được sử dụng để tiêu diệt hoặc ức chế chúng.

Phòng ngừa

Những biện pháp sau giúp giảm nguy cơ nhiễm và tái nhiễm Ureaplasma urealyticum:

• Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục
• Ngưng quan hệ tình dục khi nhiễm bệnh
• Không quan hệ tình dục với nhiều người
• Tránh thụt rửa khi vệ sinh âm đạo
• Xét nghiệm tầm soát định kì 3 tháng/lần

Lời kết

Vi khuẩn Ureaplasma urealyticum có thể lây nhiễm qua đường tình dục và từ mẹ sang con. Vi khuẩn này thường không gây bệnh nhưng chúng cũng có thể dẫn đến nhiễm trùng và một số biến chứng nghiêm trọng. Hiện nay, biện pháp điều trị nhiễm Ureaplasma urealyticum phổ biến là sử dụng kháng sinh. Tuy nhiên, vi khuẩn kháng kháng sinh có thể làm giảm hiệu quả điều trị. Do vậy, phụ nữ cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa cũng như xét nghiệm tầm soát định kì nhằm phát hiện và chữa trị kịp thời.