Vi khuẩn Mycoplasma genitalium

Mycoplasma genitalium là vi khuẩn gây bệnh nguy hiểm thuộc họ Mycoplasmataceae. Vi khuẩn này được phân lập lần đầu tiên vào đầu thập niên 1980. Người ta nhận thấy chúng có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe sinh sản trên cả nam và nữ.

Cấu trúc

Mycoplasma genitalium có kích thước rất nhỏ nên không thể quan sát được dưới kính hiển vi quang học. Do đó, người ta sử dụng kính hiển vi điện tử truyền qua (TEM) để quan sát chúng. Mycoplasma genitalium có hình dạng như chiếc bình hoặc quả lê, chúng có chiều dài khoảng 0,6–0,7 micromet và chiều rộng khoảng 0,3–0,4 micromet.

Phần đầu vi khuẩn là cơ quan đỉnh với hình dạng như cổ chai với các sợi nhỏ nằm dày đặc bên trong. Cơ quan đỉnh giúp vi khuẩn di chuyển trên bề mặt ẩm ướt như niêm mạc và bám dính vào các bề mặt như tế bào hồng cầu , tế bào biểu bì của vật chủ. Ngoài ra, vi khuẩn này có ái lực cao với niêm mạc đường tiết niệu.

Mycoplasma genitalium không có thành tế bào peptidoglycan nên chúng dễ thay đổi hình dạng và kém ổn định trong môi trường cơ thể vật chủ. Vì vậy, phương pháp nhuộm Gram không hiệu quả với vi khuẩn này. Mặt khác, Mycoplasma genitalium kháng với kháng sinh beta-lactam thông thường vì các loại thuốc này nhắm mục tiêu vào thành tế bào của vi khuẩn. Bên cạnh đó, Mycoplasma genitalium có khả năng chuyển hóa glucose tạo ra axit. Quá trình chuyển hóa này có enzyme glyceraldehyde-3-phosphate dehydrogenase (GAPDH) tham gia.

Ngoài ra, Mycoplasma genitalium là một trong những sinh vật có bộ gen nhỏ nhất với 580.000 cặp base, chúng chứa lượng thông tin tối thiểu cần thiết nhằm duy trì sự sống. Do đó, người ta sử dụng vi khuẩn này nhằm nghiên cứu giới hạn của sự sống. Ngoài ra, bộ gen của Mycoplasma genitalium mang một số mã di truyền khác biệt so với các vi khuẩn khác và có hàm lượng nucleotide G, C thấp.

Ảnh: Tế bào hồng cầu
Nguồn: Khan Academy

Ảnh: Cấu trúc biểu bì
Nguồn: Shutterstock

Cơ chế gây bệnh

Mycoplasma genitalium có cơ chế gây bệnh rất phức tạp. Tuy không có thành tế bào, vi khuẩn này vẫn có khả năng bám dính vào nhiều loại tế bào vật chủ nhờ cơ quan đỉnh. Cơ quan đỉnh chứa protein adhesin liên kết với bộ xương tế bào, do đó giúp vi khuẩn bám chặt vào tế bào đích. Người ta đã xác định một số gen cung cấp hướng dẫn tạo ra protein adhesin này. Bên cạnh đó, Mycoplasma genitalium có khả năng xâm nhập sâu vào bên trong cơ quan sinh dục, vì vậy, chúng tránh được cơ chế nhận diện tác nhân lạ của hệ miễn dịch và thiết lập ổ nhiễm trùng dai dẳng.

Ngoài ra, Mycoplasma genitalium có khả năng thay đổi protein trên bề mặt của chúng liên tục, từ đó làm hệ miễn dịch vật chủ khó nhận diện và tấn công. Ngoài ra, vi khuẩn này còn ẩn nấp bên trong các tế bào miễn dịch như đại thực bào nhằm tránh bị phát hiện. Mặt khác, Mycoplasma genitalium có thể kích thích phản ứng miễn dịch quá mức và gây tổn thương cho cơ thể vật chủ. Sau đó, vi khuẩn này tiết ra enzyme góp phần gây tổn thương mô và tạo điều kiện cho chúng xâm nhập sâu hơn vào mô vật chủ. Tổ hợp các cơ chế tinh vi này giúp Mycoplasma genitalium xâm nhập, tồn tại và gây bệnh hiệu quả, do đó, chúng trở thành tác nhân gây bệnh nguy hiểm và khó điều trị.

Ảnh: Tế bào B, tế bào T, đại thực bào và kháng thể
Nguồn: Designua/Shutterstock.com

Phương thức lây nhiễm

Mycoplasma genitalium lây nhiễm chủ yếu qua đường tình dục. Vi khuẩn này thường được phát hiện trên những người đã quan hệ tình dục. Ngoài ra, tiếp xúc tình dục không xâm nhập cũng có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lây lan.

Bệnh lí

Đối với nam giới

Mycoplasma genitalium là nguyên nhân phổ biến gây viêm niệu đạo không do lậu trên nam giới.

Các triệu chứng điển hình bao gồm:

• Đau hoặc rát khi đi tiểu
• Dịch tiết dương vật bất thường
• Ngứa tại đầu dương vật

Tuy nhiên, nhiều nam giới nhiễm Mycoplasma genitalium có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, do đó gây khó khăn cho quá trình phát hiện và chẩn đoán bệnh.

Đối với nữ giới

Nhiễm Mycoplasma genitalium trên nữ giới có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng hơn. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Dịch tiết âm đạo bất thường
• Chảy máu âm đạo
• Đau khi đi tiểu
• Đau bụng dưới
• Đau khi quan hệ tình dục

Bên cạnh đó, Mycoplasma genitalium có thể gây viêm cổ tử cung, viêm nội mạc tử cung và viêm vùng chậu. Trường hợp nghiêm trọng, nhiễm khuẩn có thể dẫn đến các biến chứng lâu dài như đau vùng chậu mãn tính, vô sinh, mang thai ngoài tử cung, tăng nguy cơ sinh non hoặc sảy thai. Tương tự nam giới, nhiều phụ nữ nhiễm Mycoplasma genitalium không biểu hiện triệu chứng rõ ràng.

Biến chứng

Mycoplasma genitalium gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng thông qua cơ chế kích hoạt phản ứng miễn dịch của cơ thể. Ngoài ra, vi khuẩn này có khả năng trực tiếp gây tổn thương niêm mạc ống dẫn trứng.

Đối với nữ, biến chứng phổ biến nhất là nhiễm trùng hoặc viêm tử cung và ống dẫn trứng (viêm vùng chậu). Bệnh nhân thường có triệu chứng đau bụng, đau khi quan hệ tình dục, sốt và sức khỏe giảm sút. Viêm vùng chậu có thể gây xơ hóa và tắc nghẽn ống dẫn trứng, do đó dẫn đến vô sinh.

Đối với nam giới, Mycoplasma genitalium có thể dẫn đến viêm mào tinh–tinh hoàn, nam giới có biểu hiện sưng đau, nhiễm trùng tinh hoàn và mào tinh.

Bên cạnh đó, nếu người bệnh nhiễm Mycoplasma genitalium trong thời gian dài có thể tiến triển viêm khớp phản ứng mắc phải qua đường tình dục. Vi khuẩn này hiện diện trong cơ thể còn làm tăng nguy cơ nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như HIV.

Chẩn đoán

Trường hợp người bệnh viêm niệu đạo, viêm cổ tử cung hoặc viêm vùng chậu tái phát hoặc, họ được khuyến cáo thực hiện chẩn đoán nhiễm Mycoplasma genitalium sau khi bác sĩ loại trừ khả năng nhiễm Chlamydia trachomatis và Neisseria gonorrhoeae.

Phương pháp xét nghiệm Mycoplasma genitalium phổ biến hiện nay là kĩ thuật khuếch đại axit nucleic. Bác sĩ thường chọn mẫu bệnh phẩm phù hợp dựa trên biểu hiện lâm sàng và tiền sử phơi nhiễm tình dục của bệnh nhân.

Mẫu bệnh phẩm thường sử dụng để xét nghiệm bao gồm:

• Nước tiểu đầu dòng (10-20 ml đầu tiên)
• Dịch tiết từ cổ tử cung, âm đạo , niệu đạo hoặc lỗ tiểu
• Mẫu sinh thiết nội mạc tử cung

Ảnh: Thu mẫu dịch âm đạo bằng tăm bông
Nguồn: BIGT Infotech Solutions

Azithromycin

Doxycycline

Moxifloxacin

Tuy nhiên, hiệu quả điều trị của những loại thuốc này bị suy giảm do tình trạng kháng thuốc hiện nay đang gia tăng. Người ta đề xuất áp dụng phác đồ điều trị kết hợp, điều chỉnh liều lượng thuốc và thử nghiệm các kháng sinh mới như pristinamycin, solithromycin hoặc sitafloxacin nhằm đối phó với tình trạng kháng thuốc.

Đồng thời, những người có quan hệ tình dục với người bệnh nên được theo dõi và điều trị nhằm kiểm soát Mycoplasma genitalium lây lan.

Phòng ngừa

Phương pháp tránh lây nhiễm Mycoplasma genitalium hiệu quả là quan hệ tình dục an toàn. Chúng ta nên duy trì quan hệ tình dục với một người không nhiễm bệnh kết hợp với sử dụng bao cao su đúng cách để giảm đáng kể nguy cơ nhiễm khuẩn.

Bên cạnh đó, không hút thuốc lá cũng là một biện pháp hữu hiệu ngăn ngừa nhiễm Mycoplasma genitalium. Vì hút thuốc làm suy giảm hệ miễn dịch và gây mất cân bằng môi trường vi sinh trong mô sinh dục, do đó tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn Mycoplasma genitalium phát triển và gây nhiễm trùng.

Lời kết

Mycoplasma genitalium có khả năng gây ra các bệnh lí và tiềm ẩn nhiều biến chứng nghiêm trọng. Vì vậy, chúng ta cần nâng cao nhận thức về các vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục và biện pháp phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng. Bên cạnh đó, chúng ta nên kiểm tra sức khỏe định kì nhằm chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời, chúng là chìa khóa để ngăn chặn vi khuẩn lây lan.