Chọc dò màng phổi

Chọc dò màng phổi (thoracentesis) là kĩ thuật sử dụng kim để dẫn lượng dịch dư thừa trong khoang màng phổi ra ngoài cơ thể. Bác sĩ ứng dụng kĩ thuật này nhằm thu nhận dịch màng phổi cho các xét nghiệm nhiễm trùng hoặc một số bệnh lí khác cũng như đối với những trường hợp dịch màng phổi tạo áp lực lên ngực khiến bệnh nhân cảm thấy khó thở.

Tổng quan về khoang màng phổi

Khoang màng phổi là khoảng không gian nằm giữa hai lớp màng phổi bao gồm:

• Màng phổi tạng bám sát bề mặt phổi
• Màng phổi thành nối liền thành ngực

Trong quá trình hô hấp, các chuyển động từ thành ngực truyền đến phổi thông qua khoang màng phổi. Khoang này chứa khoảng vài mililit dịch màng phổi nhằm hỗ trợ phổi chuyển động dễ dàng hơn.

Nguyên lí chọc dò màng phổi

Khi dịch màng phổi tích tụ quá nhiều trong khoang màng phổi của người bệnh, bác sĩ chọc dò màng phổi nhằm hút bỏ dịch, qua đó hỗ trợ giảm nhẹ một số triệu chứng như khó thở cũng như tiến hành các xét nghiệm chẩn đoán. Kim hút thường được đặt tại khoang liên sườn 6–8 trên đường giữa nách nếu bệnh nhân nằm ngửa hoặc trên đường giữa xương bả vai nếu bệnh nhân ngồi.

Những đặc điểm sau của dịch màng phổi có thể hỗ trợ chẩn đoán một số bệnh lí như nhiễm trùng hoặc suy tim:

• Thể tích dịch
• Tốc độ tích tụ dịch
• Thành phần tế bào, vi sinh và hóa học của dịch

Qui trình thực hiện

Kiểm tra sức khoẻ và xét nghiệm hình ảnh

Trước khi tiến hành chọc dò màng phổi, bác sĩ cần tìm hiểu bệnh sử, khám lâm sàng và xét nghiệm hình ảnh nhằm xác định bệnh nhân có dấu hiệu tràn dịch màng phổi hay không.

Người bệnh thường có các triệu chứng như:

• Khó thở
• Nặng ngực
• Đau màng phổi
• Mệt mỏi
• Giảm hoặc mất tiếng thở
• Âm thanh đục khi gõ vào thành ngực
• Đổi giọng nói
• Lệch trung thất, khí quản

Ngoài ra, một số xét nghiệm hình ảnh sau giúp bác sĩ đánh giá bệnh chính xác hơn:

• Chụp X quang ngực nhằm xác định vị trí và thể tích dịch
• Siêu âm ngực để phát hiện lượng dịch nhỏ, chẩn đoán nhiễm trùng, ung thư màng phổi, hỗ trợ định vị khi chọc dò
• Chụp cắt lớp vi tính (CT) ngực nhằm loại trừ các nguyên nhân gây khó thở khác

Chọc dò màng phổi

Bác sĩ tiến hành chọc dò màng phổi nhằm hút dịch theo các bước sau:

• Cung cấp oxy cho bệnh nhân qua ống nhỏ đặt trong mũi hoặc mặt nạ
• Làm sạch vùng lưng bằng dung dịch sát trùng, phủ khăn vô khuẩn
• Gây tê tại chỗ bằng kim và thuốc tê
• Rạch một đường nhỏ trên da
• Đưa kim vào giữa các xương sườn để hút dịch, dịch được ra ngoài thông qua ống nối với kim
• Rút kim và băng vết rạch

Trong quá trình chọc dò màng phổi, một số thiết bị hỗ trợ khác được sử dụng như:

• Máy theo dõi nhịp tim và các dấu hiệu snh tồn khác
• Máy siêu âm cầm tay nhằm xác định vị trí đặt kim chính xác

Chẩn đoán

Trong trường hợp chọc dò màng phổi nhằm mục đích chẩn đoán, một lượng dịch nhỏ khoảng 20–30 ml được thu để thực hiện các xét nghiệm sau:

• Nhuộm gram xác định loại vi khuẩn
• Đếm tế bào và phân loại bạch cầu
• Nuôi cấy vi khuẩn
• Phân tích tế bào học
• Định lượng protein
• Đo hoạt động enzyme lactate dehydrogenase
• Đo pH

Chọc dò màng phổi thường được chỉ định nhằm chẩn đoán những bệnh lí như:

• Tràn dịch màng phổi chưa rõ nguyên nhân
• Nhiễm trùng (tràn mủ màng phổi, lao phổi)
• Ung thư
• Phân biệt tràn dịch do suy tim hoặc nguyên nhân khác (thuyên tắc phổi, xơ gan)

Kết quả xét nghiệm dịch màng phổi bất thường có thể là dấu hiệu của những bệnh lí bao gồm:

• Ung thư di căn
• Suy gan
• Suy tim
• Nồng độ protein trong máu thấp
• Bệnh thận
• Chấn thương ngực
• Tràn dịch màng phổi do amiang (một loại vật liệu công nghiệp)
• Bệnh mô liên kết (thuộc nhóm bệnh tự miễn)
• Phản ứng với thuốc
• Tích tụ máu trong khoang màng phổi
• Ung thư phổi
• Viêm tụy
• Viêm phổi
• Tắc nghẽn động mạch phổi
• Suy giáp nặng

Điều trị

Bác sĩ chỉ định chọc dò màng phổi nhằm mục đích điều trị trong các trường hợp sau:

• Giảm triệu chứng khó thở: giải phóng áp lực chèn ép phổi, cải thiện trao đổi khí
• Chuẩn bị cho phẫu thuật cố định màng phổi: loại bỏ dịch trước khi bơm chất làm dính màng phổi
• Loại bỏ dịch mủ hoặc máu: hút bỏ phần dịch và máu nhiễm trùng giúp cải thiện các triệu chứng, thúc đẩy quá trình hồi phục

Trong trường hợp bệnh nhân được chẩn đoán tràn dịch màng phổi tái phát do chấn thương, khối u ác tính, xơ gan hoặc hội chứng mất protein ruột, bác sĩ có thể đặt ống dẫn lưu thay vì chọc hút nhiều lần, nhờ đó quá trình hút bỏ dịch trở nên thuận tiện hơn.

Biến chứng

Tràn khí màng phổi là biến chứng thường gặp nhất sau chọc dò màng phổi với tần suất khoảng 12–30%.

Ngoài ra, chọc dò màng phổi có thể dẫn đến một số biến chứng khác như:

• Chảy máu, đau, nhiễm trùng tại vị trí đặt kim
• Tổn thương mạch máu và dây thần kinh liên sườn
• Phù phổi
• Ngất do phản xạ thần kinh phế vị
• Làm lây lan tế bào ung thư

Tầm quan trọng

Chọc dò màng phổi là kĩ thuật quan trọng trong cả chẩn đoán và điều trị, chủ yếu được ứng dụng nhằm đánh giá, xử lí các trường hợp tràn dịch màng phổi do một số bệnh lí nền như suy tim, nhiễm trùng, ung thư và viêm. Kĩ thuật này hỗ trợ giảm nhẹ các triệu chứng như khó thở, đau ngực cũng như cải thiện khả năng hô hấp cho người bệnh bằng cách loại bỏ dịch thừa trong khoang màng phổi.

Trong chẩn đoán, chọc dò màng phổi cung cấp nhiều thông tin về đặc tính của dịch màng phổi, qua đó bác sĩ có thể xác định nguyên nhân gây bệnh cụ thể như nhiễm trùng, ung thư hoặc bệnh tự miễn. Kết quả chẩn đoán này giữ vai trò quan trọng trong quá trình lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và định hướng những bước thăm khám tiếp theo.

Ngoài ra, đối với điều trị, chọc dò màng phổi giúp giảm nhẹ các triệu chứng do tràn dịch kịp thời, từ đó hạn chế nguy cơ dẫn đến biến chứng như suy hô hấp hoặc nhiễm trùng, hỗ trợ theo dõi các bệnh lí và ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng hơn.

Lời kết

Tóm lại, chọc dò màng phổi là kĩ thuật y khoa quan trọng trong chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh lí với dấu hiệu tràn dịch màng phổi. Bác sĩ sử dụng kĩ thuật này nhằm thu dịch màng phổi cho các xét nghiệm chẩn đoán. Ngoài ra, chọc dò màng phổi cũng được ứng dụng nhằm loại bỏ lượng dịch dư thừa trong khoang màng phổi, qua đó các triệu chứng bệnh được giảm nhẹ.