Ghép tủy

Tủy xương là mô mềm, xốp (cấu tạo giống như bọt biển) có nhiều mạch máu nằm trong trung tâm rỗng của hầu hết các xương. Có hai loại tủy xương: đỏ và vàng. Tủy xương đỏ chứa các tế bào gốc của máu có thể trở thành hồng cầu, bạch cầu hoặc tiểu cầu. Tủy xương màu vàng được tạo thành phần lớn từ chất béo và chứa các tế bào gốc có thể trở thành tế bào sụn, mỡ hoặc xương.

Ghép tủy

Ghép tủy (hay ghép tế bào gốc) là thủ thuật đưa tế bào gốc tạo máu khỏe mạnh vào cơ thể nhằm thay thế tủy xương bị bệnh. Phương pháp này áp dụng điều trị các bệnh như bệnh bạch cầu, thiếu máu bất sản, hồng cầu hình liềm, bệnh Hodgkin, đa u tủy, rối loạn suy giảm miễn dịch và một số khối u rắn.

Có hai loại ghép tủy chính:

• Ghép tủy tự thân sử dụng chính tế bào máu khỏe mạnh của chính người bệnh.
• Ghép tủy dị sinh sử dụng tế bào máu khỏe mạnh của người khác hiến tặng có kháng nguyên bạch cầu – tập hợp các protein trên bề mặt tế bào (Human Leukocyte Antigens – HLA) tương đồng với người bệnh.

Quy trình thực hiện

Bước 1: Bệnh nhân được đặt một ống vào tĩnh mạch lớn ở ngực (catheter tĩnh mạch trung ương). Nó cho phép bác sĩ dễ dàng truyền dịch hoặc lấy máu xét nghiệm.

Bước 2: Thu tế bào gốc

Trường hợp ghép tủy tự thân: Người bệnh được tiêm thuốc tăng tế bào gốc. Sau đó, chúng được thu qua đường tĩnh mạch trên cánh tay hoặc vùng ngực. Tế bào gốc lưu trữ đông lạnh cho đến khi dùng.

Trường hợp ghép tủy đồng loài: Tế bào gốc từ người hiến tặng có thể lấy bằng hai cách:

• Sinh thiết tủy xương: tiến hành gây mê toàn thân người hiến tủy. Dùng cây kim rỗng đưa vào vùng xương hông để lấy mẫu xương và tủy bên trong nó. Lượng tủy lấy ra phụ thuộc vào cân nặng của người hiến.



• Gạn bạch cầu điều trị (Leukapheresis): người hiến được tiêm thuốc giúp các tế bào gốc di chuyển từ tủy xương vào máu. Sau đó, máu lấy ra qua đường tĩnh mạch. Dùng máy tách phần tế bào bạch cầu có chứa tế bào gốc truyền cho người bệnh.

Bước 3: Người bệnh thực hiện hóa trị (có thể xạ trị) liều cao nhằm phá hủy các tế bào gốc sai hỏng trong tủy xương, tạo khoảng trống trong tủy xương cho các tế bào gốc cấy ghép. Đồng thời, ngăn chặn hệ thống miễn dịch tấn công tế bào gốc mới sau khi cấy ghép. Giai đoạn này mất khoảng 5-10 ngày.

Bước 4: Truyền tế bào gốc vào lại cơ thể (truyền dịch). Mỗi lần thực hiện khoảng 30 phút.

Bước 5: Người bệnh cần được theo dõi chặt chẽ mức độ tăng trưởng, phục hồi của tế bào gốc mới cấy ghép. Sử dụng thuốc kháng sinh để giảm nhiễm trùng.

Tác dụng phụ

Hầu hết tất cả người bệnh trải qua quá trình cấy ghép tủy xương đều xuất hiện trạng thái hôn mê, buồn nôn do hóa trị hoặc xạ trị liều cao trước khi cấy ghép. Nhiễm trùng là mối nguy hiểm nghiêm trọng hàng đầu, vì vậy bệnh nhân cần được theo dõi chặt chẽ các biểu hiện về sốt và dấu hiệu nhiễm trùng khác. Một số bệnh nhân có thể phát triển bệnh tắc tĩnh mạch – bệnh nghiêm trọng xuất phát từ gan gây ra do cục máu đông. Một rủi ro chính khác của ghép tủy là hệ miễn dịch của người nhận có thể từ chối tủy “ngoại lai”.

Một số biến chứng khác thường gặp như sau:

• Tức ngực
• Giảm huyết áp
• Nhiễm trùng, sốt, ớn lạnh
• Đau đầu
• Buồn nôn
• Rụng tóc
• Đau
• Khó thở
• Thiếu máu
• Xuất huyết ở phổi, ruột, não và các vùng khác của cơ thể
• Đục thủy tinh thể
• Nổi nốt trong tĩnh mạch nhỏ của gan
• Tổn thương thận, gan, phổi và tim
• Trẻ em chậm phát triển
• Mãn kinh sớm
• Ghép tủy thất bại, các tế bào mới bị đào thải
• Bệnh ghép chống chủ xảy ra khi các tế bào của người hiến tặng tấn công các tế bào của người nhận
• Viêm và đau vùng miệng, cổ họng, thực quản và dạ dày, gọi là viêm niêm mạc