Suy giáp

Triệu chứng lâm sàng của suy giáp rất đa dạng và thay đổi tùy thuộc vào mức độ thiếu hormone. Trong giai đoạn đầu, các biểu hiện thường mơ hồ và tiến triển chậm qua nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Các dấu hiệu điển hình của suy giáp bao gồm:

• Mệt mỏi kéo dài
• Tăng cân không rõ nguyên nhân
• Mặt sưng phù
• Đau nhức cơ khớp
• Chịu lạnh kém

Ngoài ra, hệ tiêu hóa của người bệnh hoạt động kém dẫn đến táo bón thường xuyên. Da trở nên khô, thô ráp; tóc thưa, dễ gãy rụng và giảm tiết mồ hôi. Nhịp tim thường chậm hơn mức sinh lí.

Phụ nữ mắc bệnh thường gặp rối loạn chu kì kinh nguyệt, lượng máu kinh nhiều bất thường hoặc chu kì không đều, từ đó khả năng sinh sản bị ảnh hưởng. Bướu cổ là biểu hiện của tuyến giáp phì đại, vùng cổ sưng to đôi khi gây chèn ép dẫn đến khó thở hoặc khó nuốt.

Nếu không được điều trị, bệnh có thể dẫn đến tăng cholesterol kéo theo tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Biến chứng nghiêm trọng nhất là hôn mê myxedema—trạng thái các chức năng cơ thể suy giảm trầm trọng đe dọa tính mạng. Trong thai kì, suy giáp không được kiểm soát có thể gây ra các biến chứng sản khoa như sinh non, tiền sản giật, sảy thai, thai chậm tăng trưởng và chậm phát triển trí tuệ.

Tại Việt Nam, ước tính khoảng 4,6% dân số mắc suy giáp, nghĩa là trong 100 người thì có hơn 4 người bị bệnh.

Một vài điểm chính tại Việt Nam:

• Tỉ lệ suy giáp thay đổi theo vùng và nhóm tuổi, dao động khoảng 3–15% trong các khảo sát khác nhau, nhưng con số 4,6% được dùng như ước tính chung cho cộng đồng
• Bệnh phổ biến trên nữ hơn nam, đặc biệt tăng với người trên 60 tuổi
• Người sống tại khu vực đô thị (lối sống “công nghiệp”, ít vận động, stress, ăn uống thất thường) có nguy cơ mắc suy giáp cao hơn người sống tại nông thôn.

Nguyên nhân phổ biến nhất gây suy giáp là bệnh Hashimoto—một rối loạn tự miễn khiến hệ miễn dịch tấn công và phá hủy mô tuyến giáp. Các nguyên nhân khác bao gồm viêm tuyến giáp, suy giáp bẩm sinh hoặc là hậu quả của phẫu thuật cắt bỏ một phần hay toàn bộ tuyến giáp và xạ trị vùng cổ. Một số loại thuốc, bệnh lí tuyến yên hoặc chế độ ăn thiếu/dư i-ốt cũng là yếu tố khởi phát bệnh.

Qui trình chẩn đoán suy giáp dựa trên tiền sử bệnh, thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm định lượng hormone tuyến giáp (TSH, T3, T4) cùng kháng thể tuyến giáp trong máu. Các kĩ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm hoặc đo độ tập trung i-ốt phóng xạ có thể cho thấy cấu trúc giải phẫu và chức năng tuyến giáp.

Liệu pháp thay thế hormone bằng Levothyroxine là phương pháp điều trị tiêu chuẩn nhằm bổ sung lượng hormone thiếu. Bác sĩ điều chỉnh liều lượng thuốc dựa trên kết quả xét nghiệm máu định kì. Đa số bệnh nhân cần dùng thuốc suốt đời để duy trì nồng độ hormone ổn định. Cần lưu ý tương tác giữa thuốc tuyến giáp với một số loại thực phẩm (như đậu nành, chất xơ) và các thuốc khác nhằm đảm bảo hiệu quả hấp thu.

Đa số các trường hợp suy giáp mắc phải là bệnh không di truyền. Bệnh xuất hiện do các tác động từ môi trường, rối loạn hệ miễn dịch hoặc can thiệp y tế (phẫu thuật, xạ trị) và không liên quan đến đột biến di truyền từ thế hệ trước. Do đó, người thân của bệnh nhân thường không mang gen bệnh theo quy luật di truyền đơn gen. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân là bệnh tự miễn (như Hashimoto), các thành viên trong gia đình có nguy cơ mắc các bệnh tự miễn cao hơn so với dân số chung nhưng không theo cơ chế di truyền trực tiếp.

Hiện nay, chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu cho các nguyên nhân tự miễn gây suy giáp. Đối với nguyên nhân do thiếu dinh dưỡng, đảm bảo chế độ ăn đầy đủ i-ốt là phương pháp phòng ngừa hiệu quả. Bệnh nhân đã được chẩn đoán cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị và tái khám định kì để kiểm soát bệnh ổn định và ngăn ngừa biến chứng.

• Adult hypothyroidism
• Hypothyroidism
• Myxedema
• Underactive thyroid