Xét nghiệm tuyến giáp

Tuyến giáp sản xuất và giải phóng các hormone quan trọng trong quá trình trao đổi chất của cơ thể. Những bất thường trong tuyến giáp có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe. Xét nghiệm tuyến giáp cung cấp thông tin về hình ảnh hoặc chức năng của tuyến giáp nhằm hỗ trợ bác sĩ phát hiện các bất thường này.

Tổng quan về tuyến giáp

Tuyến giáp là tuyến nội tiết lớn nhất trong cơ thể. Dưới tác động của hormone thúc đẩy tuyến giáp (Thyroid Stimulating Hormone – TSH) từ tuyến yên, tuyến giáp tiết các chất hóa học vào mạch máu, đến mô cơ quan để tham gia vào quá trình trao đổi chất cũng như phát triển của cơ thể. Trong đó, vai trò chính của tuyến giáp là kiểm soát tốc độ trao đổi chất.

Tuyến giáp có dạng hình bướm nặng khoảng 20–60 gram với hai thùy nằm hai bên khí quản phía trước cổ. Các thùy được nối với nhau bằng dải mô hẹp được gọi là eo tuyến giáp. Đối với người lớn, mỗi thùy dài khoảng 5 cm. Các thùy tuyến giáp trẻ em thường nhỏ hơn và phát triển khi trẻ lớn lên. Tuyến giáp bao gồm nhiều cấu trúc hình cầu nhỏ được gọi là nang tuyến giáp—nơi dự trữ phần lớn các hormone của tuyến giáp.

Những hormone do tuyến giáp sản xuất và giải phóng bao gồm:

• Thyroxine (T4): hormone chính của tuyến giáp, không trực tiếp tham gia vào các hoạt động của tuyến giáp.
• Triiodothyronine (T3): tuyến giáp tổng hợp T3 hoặc chuyển T4 thành T3, T3 liên kết với thụ thể trong nhân tế bào nhằm điều hòa biểu hiện gen liên quan đến trao đổi chất.
• Reverse triiodothyronine (RT3): một lượng nhỏ tổng hợp tại tuyến giáp, có vai trò đảo ngược tác dụng của T3.
• Calcitonin: tế bào cận nang tuyến giáp sản xuất, điều hòa lượng calcium trong máu và lượng phospho trong cơ thể nhằm duy trì mật độ xương ổn định.

Một số chức năng của tuyến giáp bao gồm:

• Kiểm soát quá trình trao đổi chất
• Kiểm soát năng lượng tiêu hao của cơ thể khi nghỉ ngơi
• Sinh nhiệt, điều chỉnh nhiệt độ cơ thể
• Hỗ trợ phát triển não bộ và hệ thần kinh trung ương của thai nhi
• Tăng cường hoạt động của bộ não và hệ thần kinh
• Thúc đẩy phát triển xương, cơ bắp
• Kiểm soát hoạt động tuyến sinh dục, tuyến sữa
• Tăng nhịp tim, lưu lượng máu, lực co bóp tim, cải thiện khả năng bơm máu
• Thúc đẩy giãn nở mạch máu, giảm sức cản mạch máu toàn thân
• Duy trì ổn định lượng calcium trong máu

Những sai sót trong hoạt động của tuyến giáp có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe như:

• Suy giáp (tuyến giáp hoạt động kém)
• Cường giáp (tuyến giáp hoạt động quá mức)
• Bướu cổ (tuyến giáp to)
• U tuyến giáp và ung thư tuyến giáp

Ngoài ra, người bệnh có thể mắc một số bệnh lí liên quan đến miễn dịch tuyến giáp như:

• Graves: hệ miễn dịch tạo ra kháng thể kích thích tuyến giáp hoạt động quá mức
• Hashimoto: hệ miễn dịch tạo kháng thể tấn công tuyến giáp

Một số xét nghiệm tuyến giáp

Kiểm tra chức năng tuyến giáp là bước quan trọng nhằm phát hiện và điều trị các bệnh lý tuyến giáp như bệnh Basedow, bệnh Hashimoto, u tuyến giáp,… Nếu được chẩn đoán sớm và áp dụng phương pháp điều trị thích hợp, người bệnh có thể kiểm soát các vấn đề sức khỏe, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Các phương pháp xét nghiệm chức năng tuyến giáp được chia thành hai nhóm chính, bao gồm:

Xét nghiệm máu

Các phương pháp xét nghiệm máu thường được bác sĩ chỉ định là xét nghiệm nồng độ hormone tuyến giáp trong máu và xét nghiệm miễn dịch.

Xét nghiệm nồng độ hormone trong máu

Tuyến giáp sản xuất hai loại hormone chính là thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3); chúng đượ hormone TSH từ tuyến yên trên não kiểm soát. T4 và T3 theo máu đi tới các tế bào trong cơ thể. Do đó, chỉ số về nồng độ T3, T4, TSH trong máu có thể cho thấy mức độ hoạt động của tuyến giáp.

Xét nghiệm miễn dịch

Phương pháp này kiểm tra các kháng thể liên quan đến hormone tuyến giáp nhằm xác định liệu bệnh nhân có mắc bệnh tự miễn ảnh hưởng đến tuyến giáp hay không.

Một số kháng thể thường được dùng trong xét nghiệm bao gồm:

• TPO (kháng thể peroxidase tuyến giáp)
• TG (thyroglobulin)
• TGAb (kháng thể thyroglobulin)
• TSI (globulin kích thích tuyến giáp)

Xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh

Một số xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh tuyến giáp bao gồm:

Siêu âm

Phương pháp này sử dụng sóng siêu âm để xác định hình dạng, kích thước và cấu trúc của tuyến giáp. Xét nghiệm siêu âm tuyến giáp được ứng dụng nhằm phát hiện bướu cổ hay ung thư tuyến giáp.

Xét nghiệm iod phóng xạ

Tuyến giáp có khả năng hấp thu iod trong máu và tổng hợp chúng thành các hormone T3, T4. Do đó, người ta dùng iod phóng xạ để đo lường lượng iod trong tuyến giáp rồi đánh giá chức năng của cơ quan này.

Cụ thể, bệnh nhân uống một lượng nhỏ iod phóng xạ. Sau 4–6 giờ, bác sĩ tiến hành đo lượng iod tuyến giáp được hấp thụ được bằng máy dò gamma. Bác sĩ tiếp tục ghi nhận kết quả sau 24 giờ tiếp theo. Nếu kết quả cho thấy cơ thể hấp thu một lượng lớn iod, bệnh nhân có nguy cơ mắc bệnh Graves hoặc cường giáp. Trong trường hợp tuyến giáp hấp thụ một lượng nhỏ iod, bệnh nhân có thể mắc suy giáp hoặc bệnh Hashimoto.

Chụp cắt lớp vi tính (CT)

Chụp cắt lớp vi tính có thể được sử dụng để đánh giá tuyến giáp, đặc biệt trong trường hợp nghi ngờ bệnh nhân có khối u tuyến giáp hoặc có bướu giáp lớn. Phương pháp này sử dụng tia X nhằm tạo ra hình ảnh chi tiết của tuyến giáp và các cấu trúc xung quanh.

Tia X có thể xuyên qua mô mềm trong cơ thể khiến người ta khó thu nhận hình ảnh của tuyến giáp. Vì vậy, người ta sử dụng thêm chất cản quang nhằm ngăn cản tia X đi qua cơ thể bệnh nhân, từ đó vùng mô cơ quan mục tiêu được thể hiện rõ ràng. Bệnh nhân thường được chỉ định tiêm thuốc cản quang hoặc uống thuốc chứa chất cản quang.

Đối tượng cần xét nghiệm tuyến giáp

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm tuyến giáp đối với những người có các dấu hiệu sau:

• Bất thường vùng cổ: xuất hiện cục u, sưng, khó nuốt, khó thở
• Triệu chứng bệnh lí tuyến giáp: nhịp tim không đều, cholesterol cao, loãng xương, khó có con, chu kỳ kinh nguyệt không đều, mệt mỏi
• Tiền sử gia đình mắc bệnh tự miễn: tiểu đường loại 1, viêm khớp dạng thấp, lupus hoặc bệnh lý liên quan đến tuyến giáp
• Từng phơi nhiễm phóng xạ vùng cổ: điều trị cường giáp hoặc ung thư bằng iod phóng xạ, xạ trị vùng đầu, cổ
• Người có nguy cơ cao: thai phụ, phụ nữ trên 60 tuổi, người mắc hội chứng Down, Turner, bệnh Addison,…

Ngoài ra, bệnh nhân sử dụng các loại thuốc như amiodarone, lithium hoặc alemtuzumab cần xét nghiệm tuyến giáp định kỳ bởi vì những thuốc này có thể gây hại tế bào tuyến giáp.

Một số lưu ý khi xét nghiệm tuyến giáp

Phần lớn các xét nghiệm không yêu cầu bệnh nhân nhịn ăn trước khi thực hiện, tuy nhiên, bệnh nhân cần hạn chế ăn tảo bẹ và những loại thực phẩm có hàm lượng iod cao. Trong trường hợp chụp cắt lớp vi tính, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh ngừng ăn uống vài giờ trước khi xét nghiệm nhằm đảm bảo hiệu quả của chất cản quang. Ngoài ra, một số loại thuốc và thực phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm. Bệnh nhân cần trao đổi kĩ với bác sĩ về vấn đề này.

Tác dụng phụ

Các xét nghiệm tuyến giáp thường an toàn, nhưng một số tác dụng phụ có thể xảy ra tùy thuộc vào phương pháp xét nghiệm:

• Xét nghiệm máu: làm đau nhẹ, bầm tím hoặc sưng tại vị trí lấy máu
• Xét nghiệm iod phóng xạ: gây khó chịu, buồn nôn
• Siêu âm: đầu dò siêu âm chạm vào cổ tạo cảm giác khó chịu
• Chụp CT với chất cản quang: dị ứng với chất cản quang, buồn nôn, chóng mặt hoặc các phản ứng nghiêm trọng hơn

Lời kết

Tuyến giáp là tuyến nội tiết quan trọng, giữ vai trò điều hòa quá trình trao đổi chất của cơ thể. Xét nghiệm tuyến giáp hỗ trợ phát hiện các bất thường trong cấu trúc và hoạt động của tuyến giáp, qua đó bác sĩ có thể chẩn đoán những bệnh lí tuyến giáp cũng như lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Phần lớn các xét nghiệm tuyến giáp đều không gây đau và không có tác dụng phụ nghiêm trọng.