Suy giáp do đột biến gen TSHR (congenital hypothyroidism) làm mất chức năng một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp của trẻ sơ sinh. Tuyến giáp là mô hình bướm nằm tại cổ dưới, nó tạo ra các hormone chứa ioddine có chức năng điều phối quá trình tăng trưởng, phát triển não bộ và tốc độ phản ứng chuyển hóa trong cơ thể. Người bị suy giáp do đột biến gen TSHR có lượng hormone thấp hơn bình thường.
Nguồn: ©2012 Terese Winslow LLC for the National Cancer Institute
Suy giáp do đột biến gen TSHR chủ yếu gây ra loạn sản tuyến giáp và rối loạn chức năng tạo hormone tuyến giáp.
- Loạn sản tuyến giáp: tuyến giáp phát triển bất thường. Người bệnh có thể mất hoàn toàn tuyến giáp hoặc chúng có kích thước rất nhỏ và nằm sai vị trí.
- Rối loạn chức năng tạo hormone tuyến giáp: tuyến giáp có kích thước bình thường hoặc lớn hơn (bướu cổ) nhưng người bệnh bị giảm khả năng sản xuất hormone tuyến giáp.
Biểu hiện lâm sàng
Thiếu hormone tuyến giáp là nguyên nhân dẫn đến các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh. Trẻ sơ sinh bị suy giáp do đột biến gen TSHR có thể không biểu hiện bất kì triệu chứng nào. Một số trẻ ít hoạt động và ngủ nhiều hơn bình thường. Ngoài ra, trẻ có thể ăn uống khó khăn và bị táo bón. Nếu trẻ không được điều trị kịp thời, bệnh suy giáp do đột biến gen TSHR có thể dẫn đến thiểu năng trí tuệ và chậm phát triển.
Một số biểu hiện của bệnh suy giáp do đột biến gen TSHR:
- Da khô, táo bón
- Vàng da
- Hạ thân nhiệt
- Phù nề mặt và mắt
- Răng mọc chậm
- Bướu cổ
Tại Hoa Kì và nhiều quốc gia khác, trẻ được thực hiện sàng lọc sơ sinh nhằm phát hiện bệnh suy giáp. Nếu bắt đầu điều trị trong vòng hai tuần đầu sau sinh, trẻ sơ sinh có thể phát triển bình thường.
Độ phổ biến
Tỉ lệ mắc bệnh suy giáp do đột biến gen TSHR khoảng 1/2.000–4.000 trẻ sơ sinh. Người ta chưa rõ vì sao nữ giới mắc bệnh nhiều hơn gấp đôi so với nam.
Nguyên nhân
Đột biến gen TSHR gây ra bệnh suy giáp. Gen TSHR cung cấp hướng dẫn tạo ra protein thụ thể hormone kích thích tuyến giáp nằm xuyên màng tế bào nang tuyến giáp. Phần lớn thụ thể nằm bên ngoài tế bào để tương tác với hormone kích thích tuyến giáp lưu thông trong máu. Phần còn lại của thụ thể nằm bên trong tế bào giúp truyền tín hiệu từ bên ngoài vào bên trong tế bào. Trong cơ thể, thụ thể này sẽ liên kết với hormone kích thích tuyến giáp nhằm kích hoạt chuỗi phản ứng kiểm soát quá trình phát triển và hoạt động chức năng của tuyến giáp.
Đột biến gen TSHR thay đổi trình tự axit amin và ảnh hưởng đến cấu trúc thụ thể. Thụ thể hình thành sai cách nên chúng không thể xuyên màng hoặc nằm hoàn toàn bên trong tế bào. Do đó, thụ thể không thể liên kết với hormone kích thích tuyến giáp. Bên cạnh đó, các dạng đột biến khác làm suy khả năng liên kết của thụ thể với hormone kích thích tuyến giáp.
Thụ thể không hoạt động bình thường làm gián đoạn quá trình sản xuất hormone tuyến giáp. Cơ thể sẽ cố gắng điều chỉnh bằng cách sản xuất nhiều hormone kích thích tuyến giáp hơn. Trong một số trường hợp, lượng hormone kích thích tuyến giáp tăng lên đủ bù đắp cho các thụ thể có khiếm khuyết nhỏ nên tuyến giáp hoạt động bình thường. Đối với trường hợp nồng độ hormone tuyến giáp đạt mức thấp, người bệnh sẽ suy giáp với mức độ từ nhẹ đến nặng. Mặt khác, người bệnh thiếu thụ thể hormone kích thích tuyến giáp cũng ảnh hưởng đến quá trình phát triển tuyến giáp, dẫn đến tuyến giáp nhỏ hơn bình thường.
Ảnh: Axit amin
Nguồn: Darryl Leja, NHGRI
Chẩn đoán
Trong vòng 48 giờ sau khi sinh, trẻ được lấy máu gót chân để thực hiện sàng lọc sơ sinh nhằm phát hiện suy giáp và các bệnh lí khác.
Nếu kết quả sàng lọc sơ sinh cho thấy trẻ có nguy cơ cao bị suy giáp, bác sĩ sẽ cho trẻ làm thêm xét nghiệm để làm rõ. Điều quan trọng cần lưu ý là kết quả sàng lọc nguy cơ cao không đồng nghĩa với kết luận em bé mắc bệnh. Kết quả nguy cơ cao có thể do mẫu máu ban đầu được thu quá ít hoặc quá sớm. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ tái khám theo đúng lịch hẹn để làm xét nghiệm xác nhận. Nếu không được điều trị kịp thời, suy giáp có thể ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe của trẻ sau sinh, xét nghiệm tiếp theo phải được tiến hành càng sớm càng tốt để xác định xem liệu trẻ có mắc bệnh hay không.
Những xét nghiệm tiếp theo bao gồm.
Xét nghiệm máu
Cơ thể của người bị suy giáp không sản xuất đủ hormone tuyến giáp, do đó, nồng độ hormone tuyến giáp trong máu thấp có thể cho thấy trẻ bị suy giáp. Khi tuyến giáp không hoạt động bình thường, cơ thể sẽ sản sinh ra nhiều hormone kích thích tuyến giáp. Vì vậy, nồng độ hormone kích thích tuyến giáp cao cũng là dấu hiệu của bệnh suy giáp.
Chẩn đoán hình ảnh
Siêu âm hoặc quét tuyến giáp bằng đồng vị phóng xạ giúp phát hiện tuyến giáp phát triển bất thường. Đối với phương pháp quét tuyến giáp bằng đồng vị phóng xạ, bác sĩ tiêm cho trẻ một lượng nhỏ iod phóng xạ hoặc technetium-99m. Trong cơ thể, những chất này phát ra bức xạ gamma, từ đó máy quét có thể ghi lại và tạo ra hình ảnh của tuyến giáp. Phương pháp này giúp cung cấp thông tin về hoạt động chức năng của tuyến giáp cũng như đánh giá mức độ phân phối hormone tuyến giáp trong cơ thể.
Xét nghiệm di truyền
Bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện xét nghiệm di truyền nhằm phát hiện đột biến gen TSHR, qua đó kết quả chẩn đoán được xác nhận.
Điều trị
Bác sĩ sẽ tiến hành điều trị suy giáp do đột biến gen TSHR dựa trên mức độ nghiêm trọng của người bệnh. Phương pháp điều trị phổ biến nhất là sử dụng levothyroxine—một dạng thyroxine (T4) tổng hợp. Chúng có chức năng bổ sung lượng hormone tuyến giáp cho cơ thể người bệnh. Nếu người bệnh không đáp ứng tốt với thuốc levothyroxine, bác sĩ có thể lên phác đồ điều trị kết hợp sử dụng levothyroxine và thuốc liothyronine (T3) nhằm mang lại hiệu quả tốt nhất.
Dạng di truyền
Bệnh suy giáp do đột biến gen TSHR di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Phòng ngừa
Suy giáp di truyền lặn do đột biến gen TSHR, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.
Các tên gọi khác
- CH
- CHT
- Cretinism
- Congenital myxedema
References
- Genetic Testing Information. Hypothyroidism due to TSH receptor mutations. Retrieved August 12, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gtr/conditions/C3493776/
- Genetic and Rare Diseases Information Center. Congenital hypothyroidism. Retrieved August 12, 2024 from https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1487/index
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. HYPOTHYROIDISM, CONGENITAL, NONGOITROUS, 1; CHNG1. Retrieved August 12, 2024 from https://omim.org/entry/275200
- U.S National Library of Medicine. Congenital hypothyroidism. Retrieved August 12, 2024 from https://medlineplus.gov/genetics/condition/congenital-hypothyroidism/
- Mayo Clinic. Hypothyroidism (underactive thyroid). Retrieved August 12, 2024 from https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypothyroidism/symptoms-causes/syc-20350284
- National Health Service. Congenital hypothyroidism. Retrieved August 12, 2024 from https://www.gosh.nhs.uk/conditions-and-treatments/conditions-we-treat/congenital-hypothyroidism/
- National Institute of Health. Genetics of congenital hypothyroidism: Modern concepts. Retrieved August 12, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9218988/
- American Thyroid Association. Congenital Hypothyroidism. Retrieved August 12, 2024 from https://www.thyroid.org/congenital-hypothyroidism/
