Ung thư mắt

Ung thư mắt thường xuất hiện trong nhãn cầu và các cấu trúc lân cận như mí mắt, ống dẫn nước mắt. Khối u trong mắt có thể lành tính hoặc ác tính. Khối u ác tính có khả năng phát triển và lan rộng khắp cơ thể.

Các loại ung thư mắt

U hắc tố nội nhãn

U hắc tố nội nhãn phát triển từ tế bào hắc tố. Nó chiếm đa số các trường hợp ung thư mắt. Phần lớn u hắc tố nội nhãn hình thành tại màng bồ đào.

U hắc tố màng bồ đào gồm các loại sau:

• U hắc tố mống mắt: tạo ra đốm đen trên mống mắt và có xu hướng phát triển chậm
• U hắc tố thể mi: hình thành tại các cơ điều chỉnh thấu kính nhãn cầu
• U hắc tố màng mạch: xuất hiện tại lớp màng mạch—vị trí xuất hiện u hắc tố phổ biến nhất

Trong một số ít trường hợp, u hắc tố hình thành tại kết mạc—màng bao phủ phần trước của nhãn cầu. Cả 2 loại u hắc tố màng bồ đào và u hắc tố kết mạc đều có xu hướng di căn.

Ung thư mí mắt và hốc mắt

Ung thư mí mắt và hốc mắt hình thành trong các mô gần nhãn cầu. Cụ thể, ung thư hốc mắt hình thành trong hốc mắt hoặc mô, cơ và dây thần kinh nhãn cầu. Ung thư mí mắt xuất hiện trong mí mắt và tuyến lệ.

Ung thư mí mắt và hốc mắt bao gồm các loại sau:

• Ung thư biểu mô tế bào vảy
• Ung thư biểu mô tế bào đáy
• U cơ vân

U nguyên bào võng mạc

U nguyên bào võng mạc là khối u ác tính phát sinh từ võng mạc phía sau mắt. Bệnh phổ biến với trẻ em dưới năm tuổi.

U lympho nội nhãn

U lympho nội nhãn là dạng hiếm của u lympho tế bào B. Nó hình thành trong tế bào lympho và phổ biến với những người trên 50 tuổi hoặc những ngời có hệ miễn dịch yếu. Một số bệnh nhân u lympho nội nhãn cũng mắc u lympho hệ thần kinh trung ương nguyên phát. Bệnh này ảnh hưởng đến nhiều bộ phận khác nhau của hệ thần kinh trung ương bao gồm não, tủy sống và dịch tủy sống.

Độ phổ biến

Ung thư mắt rất hiếm gặp, khoảng 3400 người tại Hoa Kì mắc ung thư mắt mỗi năm. Tuy nhiên, ung thư thường khởi phát tại các bộ phận khác và di căn đến mắt. Do đó, người ta không xếp chúng vào phân loại ung thư mắt.

Biểu hiện lâm sàng

Bệnh nhân ung thư mắt thường không xuất hiện triệu chứng cho đến khi khối u phát triển tại vị trí ảnh hưởng đến hoạt động của mắt. Triệu chứng của ung thư mắt và các bệnh lành tính khác tương tự nhau. Do đó, người bệnh nên gặp bác sĩ để được chẩn đoán chính xác.

Triệu chứng phổ biến của ung thư mắt là mất thị lực không đau. Cụ thể, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu như mờ mắt, mất toàn bộ hoặc một phần thị lực, nhìn thấy những tia sáng, đường ngoằn ngoèo hoặc đốm nhỏ.

Ngoài ra, ung thư mắt còn gây ra một số triệu chứng sau:

• Mắt lồi một bên
• Kích ứng mắt không thuyên giảm
• Xuất hiện đốm đen trong mống mắt
• Khối u phát triển trên mí mắt hoặc trong nhãn cầu
• Vị trí nhãn cầu trong hốc mắt thay đổi

Nguyên nhân

Tương tự với các loại ung thư khác, ung thư mắt xảy ra khi tế bào phân chia và phát triển mất kiểm soát dẫn đến hình thành khối u. Các mảnh của khối u có thể vỡ ra và lan đến hạch bạch huyết và mạch máu. Do đó, tế bào ung thư có thể di chuyển đến bộ phận khác của cơ thể. Hiện tượng này gọi là ung thư di căn. Đó là dấu hiệu cho thấy bệnh đang tiến triển nghiêm trọng.

Các yếu tố làm tăng khả năng ung thư mắt

Các yếu tố sau có thể làm tăng khả năng mắc ung thư mắt:

Tuổi tác

Phần lớn các loại ung thư mắt xuất hiện khi bệnh nhân trên 50 tuổi. Ngoại trừ u nguyên bào võng mạc ảnh hưởng đến trẻ em dưới năm tuổi.

Màu da và màu mắt

Người da trắng và người có làn da sáng màu thường có nguy cơ mắc ung thư mắt cao hơn. Ngoài ra, người có màu mắt sáng như xanh lam, xanh lá cây sẽ dễ mắc bệnh hơn người có màu mắt tối.

Bệnh di truyền

Người xuất hiện nốt ruồi loạn sản có nguy cơ ung thư mắt cao hơn bình thường. Ngoài ra, hội chứng dễ mắc khối u BAP1 khiến tỉ lệ mắc nhiều loại ung thư của bệnh nhân tăng cao bao gồm cả u hắc tố màng bồ đào.

Tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng

Khi tắm nắng hoặc làm việc ngoài trời, cơ thể sẽ tiếp xúc trực tiếp với tia UV. Quá trình này làm tăng nguy cơ mắc bệnh u hắc tố nội nhẵn.

Chẩn đoán

Khám mắt là bước đầu tiên của quá trình chẩn đoán ung thư mắt. Trong quá trình khám, bác sĩ sẽ kiểm tra mắt bệnh nhân có xuất hiện đốm đen hoặc mạch máu phình to hay không. Ngoài ra, bác sĩ còn sử dụng các công cụ chuyên dụng để quan sát rõ hơn cấu trúc mắt.

Công cụ phổ biến để khám mắt gồm:

• Máy soi đáy mắt : là dụng cụ cầm tay có chứa đèn và nhiều thấu kính giúp bác sĩ quan sát cấu trúc phía sau nhãn cầu như võng mạc
• Đèn khe : là thiết bị sử dụng nguồn sáng và thấu kính đặc biệt để quan sát chi tiết mặt trước và mặt sau của nhãn cầu

Ảnh: Máy soi đáy mắt
Nguồn: Wannapik

Ảnh: Kiểm tra mắt bằng đèn khe sinh kính hiển vi
Nguồn: SpringerLink

Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm hình ảnh sau:

• Siêu âm: sử dụng sóng âm giúp bác sĩ quan sát kích thước và vị trí của khối u. Nó thường hỗ trợ chẩn đoán u hắc tố nội nhãn.
• Chụp mạch huỳnh quang: bác sĩ sẽ tiêm thuốc nhuộm vào mạch máu để chúng hiện rõ hơn trong quá trình chụp.

Nếu nghi ngờ ung thư đã di căn, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện xét nghiệm hình ảnh bổ sung.

Các xét nghiệm bổ sung bao gồm:

• Chụp X-quang
• Chụp CT
• Chụp cộng hưởng từ
• Chụp PET

Bác sĩ có thể chẩn đoán phần lớn các loại ung thư mắt thông qua phương pháp khám mắt và xét nghiệm hình ảnh. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện sinh thiết để xác định tính chất của khối u. Ngoài ra, sinh thiết còn cho biết phương pháp điều trị nào phù hợp với bệnh nhân.

Các phương pháp sinh thiết để chẩn đoán ung thư mắt gồm:

• Sinh thiết bằng kim nhỏ: bác sĩ dùng một cây kim nhỏ để lấy mẫu chất lỏng từ mắt và xét nghiệm tế bào ung thư
• Sinh thiết rạch : bác sĩ sẽ cắt và thu thập một phần khối u để xét nghiệm mô
• Sinh thiết cắt bỏ : là phương pháp cắt bỏ khối u và các mô xung quanh nó

Ảnh: Sinh thiết rạch
Nguồn: Exodontia

Ảnh: Sinh thiết cắt bỏ
Nguồn: Exodontia

Điều trị

Trong trường hợp khối u phát triển chậm hoặc chẩn đoán không chắc chắn, bác sĩ thường đề nghị bệnh nhân trì hoãn điều trị và theo dõi thêm một thời gian. Ví dụ, người bệnh nên hoãn điều trị nếu quá trình này có thể gây mất thị lực.

Xạ trị

Xạ trị là một trong những phương pháp điều trị ung thư mắt phổ biến. Tùy vào loại ung thư mắt và mức độ di căn của khối u, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp xạ trị phù hợp.

Các phương pháp xạ trị phổ biến bao gồm:

• Liệu pháp xạ trị áp sát
• Xạ trị chùm tia ngoài (EBRT)

Phẫu thuật

Phẫu thuật là phương pháp điều trị phổ biến, chủ yếu là khối u nhỏ chưa di căn.

Các thủ thuật điều trị bao gồm:

• Phẫu thuật cắt mống mắt
• Iridocyclectomy
• Cắt xuyên củng mạc
• Cắt bỏ nhãn cầu
• Cắt bỏ hốc mắt

Laser

Liệu pháp laser sử dụng nhiệt để tiêu diệt tế bào ung thư mắt. Trong đó, phương phổ biến nhất là nhiệt trị liệu xuyên mao mạch. Trong quá trình thực hiện, ánh sáng hồng ngoại sẽ truyền nhiệt về phía khối u để tiêu diệt nó.

Liệu pháp miễn dịch

Liệu pháp miễn dịch hỗ trợ hệ miễn dịch xác định và tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả hơn. Trong một số trường hợp, bác sĩ chỉ định bệnh nhân sử dụng thuốc miễn dịch tebentafusp để điều trị u hắc tố màng bồ đào. Liệu pháp miễn dịch là phương pháp phổ biến đối với trường hợp ung thư đã lan rộng.

Liệu pháp nhắm mục tiêu

Liệu pháp nhắm mục tiêu nhắm vào điểm yếu cụ thể trong tế bào ung thư. Bệnh nhân có đột biến gen BRAF thường điều trị bằng phương pháp này. Đột biến gen BRAF gây bệnh u hắc tố da nhưng phương pháp điều trị này cũng có thể có lợi cho bệnh nhân u hắc tố mắt.

Hóa trị

Hóa trị không phải là phương pháp điều trị phổ biến cho bệnh ung thư mắt. Tuy nhiên, bác sĩ có thể đề nghị phương pháp này nếu bệnh nhân không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác hoặc bệnh đã di căn sang bộ phận khác.

Lời kết

Ung thư mắt phát triển từ tế bào trong nhãn cầu và các cấu trúc gần đó như mí mắt, ống dẫn nước mắt. Tất cả các dạng ung thư mắt đều rất hiếm gặp. Trong đó, loại phổ biến nhất bao gồm u hắc tố màng bồ đào và u nguyên bào võng mạc. Chẩn đoán và điều trị ung thư mắt sớm có thể ngăn ngừa quá trình di căn. Do đó, mọi người nên khám mắt thường xuyên để kịp thời phát hiện bệnh.