Vi khuẩn Mycoplasma hominis

Mycoplasma hominis thuộc chi Mycoplasma. Người ta đã xác định trên 100 loài Mycoplasma, trong đó, một số vi khuẩn liên quan đến đường sinh dục–tiết niệu trên người. Mycoplasma hominis có thể hiện diện trong nhiều loại dịch cơ thể, chúng bám vào bề mặt niêm mạc đường sinh dục và tiết niệu, sau đó lây truyền khi người bệnh quan hệ tình dục. Vi khuẩn này hiếm khi xâm nhập vào lớp dưới niêm mạc.

Mycoplasma hominis là tác nhân gây bệnh cơ hội, nghĩa là chúng không gây bệnh đối với người khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu hệ miễn dịch của người đó suy yếu hoặc môi trường trong cơ thể thay đổi, vi khuẩn này có thể gây ra nhiễm trùng.

Cấu trúc

Mycoplasma hominis có kích thước nhỏ với đường kính khoảng 0,2–0,3 µm, chúng là vi khuẩn gram âm và có cấu trúc đa hình. Vi khuẩn Mycoplasma hominis không có thành tế bào, cấu trúc này cho phép vi khuẩn thích nghi với nhiều điều kiện môi trường sống đa dạng. Do đó, chúng có khả năng tồn tại trong cơ thể người và động vật. Mặt khác, một số loại kháng sinh có cơ chế tấn công vào vách tế bào để tiêu diệt vi khuẩn, vì vậy, không có vách tế bào có thể tạo ra tính kháng kháng sinh tự nhiên của Mycoplasma hominis.

Bên ngoài vi khuẩn, thay vì thành tế bào, Mycoplasma hominis có lớp màng chứa sterol hấp thu từ môi trường. Cấu trúc này dẫn đến lối sống kí sinh và hoại sinh của vi khuẩn. Vi khuẩn hoại sinh sống bằng cách phân hủy và hấp thụ chất hữu cơ từ sinh vật chết hoặc chất thải hữu cơ. Chúng giúp phân giải hợp chất hữu cơ phức tạp thành những dạng đơn giản, qua đó giúp tái chế các chất dinh dưỡng trong môi trường tự nhiên.

Các đặc điểm khác

Mycoplasma hominis có khả năng phát triển trên nhiều môi trường dinh dưỡng khác nhau như arginine và thymidin. Khả năng này cho phép vi khuẩn thích nghi trong nhiều điều kiện dinh dưỡng khác nhau, vì vậy chúng dễ dàng gây nhiễm trùng trong cơ thể. Bên cạnh đó, Mycoplasma hominis có khả năng hình thành màng sinh học, do đó vi khuẩn tăng cường sức đề kháng đối với kháng sinh và tồn tại lâu trong vật chủ.

Mặt khác, Mycoplasma hominis quan hệ cộng sinh với Trichomonas vaginalis—kí sinh trùng gây bệnh đường sinh dục. Mối quan hệ này có thể ảnh hưởng đến độc lực và khả năng gây bệnh của cả hai loại vi sinh vật.

Về mặt di truyền, Mycoplasma hominis sử dụng bộ ba codon UGA nhằm mã hóa axit amin tryptophan thay vì làm codon kết thúc như đối với các sinh vật khác. Codon kết thúc là mã di truyền của ARN, chúng có chức năng báo hiệu kết thúc quá trình tổng hợp protein. Khi codon kết thúc xuất hiện trong chuỗi ARN thông tin, quá trình dịch mã dừng lại và giải phóng chuỗi polypeptide mới tạo thành.

Ảnh: Axit amin
Nguồn: Darryl Leja, NHGRI

Bệnh lí

Mycoplasma hominis là nguyên nhân góp phần gây viêm vùng chậu, chúng cũng là tác nhân thứ cấp gây nhiễm trùng đa vi khuẩn. Người ta chưa xác định được tỉ lệ chính xác nhưng tần suất gây bệnh của vi khuẩn này thấp hơn so với các tác nhân như Chlamydia trachomatis hay Neisseria gonorrhoeae. Ngoài ra, Mycoplasma hominis là một trong những vi sinh vật phát triển mạnh trong quá trình viêm âm đạo. Tuy nhiên, cơ chế bệnh lí chính xác của chúng chưa được xác định.

Đối với phụ nữ trong thai kì, Mycoplasma hominis có thể gây viêm màng ối, chúng cũng liên quan đến hiện tượng sốt sau sinh hoặc sau phá thai. Nếu trẻ sơ sinh bị lây nhiễm Mycoplasma hominis từ mẹ, vi khuẩn này có thể hiện diễn trong mẫu máu và dịch não tủy của trẻ, dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng.

Biến chứng trên trẻ sơ sinh nhiễm Mycoplasma hominis gồm:

• Viêm kết mạc
• Suy hô hấp
• Sốt
• Viêm màng não
• Áp xe và viêm phổi bẩm sinh

Trường hợp người nhiễm Mycoplasma hominis bị suy giảm miễn dịch, họ có nguy cơ nhiễm trùng nhiều cơ quan khác như:

• Viêm khớp nhiễm khuẩn
• Nhiễm trùng huyết
• Viêm xương
• Áp xe sau phúc mạc
• Viêm phúc mạc
• Nhiễm trùng liên quan đến ống thông
• Viêm màng ngoài tim
• Áp xe não
• Viêm phổi

Đối với người trưởng thành khỏe mạnh, Mycoplasma hominis có thể gây ra các bệnh như viêm họng, nhiễm trùng huyết, nhiễm trùng phổi, nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương, và nhiễm trùng vết thương nhưng không phổ biến.

Ảnh: Cấu trúc của mắt
Nguồn: Medlineplus.gov

Ảnh: Cấu trúc bên trong của não
Nguồn: Terese Winslow

Ảnh: Cấu trúc hệ hô hấp
Nguồn: National Cancer Institute.

Ảnh: Nhiễm trùng máu
Nguồn: Designua/Shutterstock.com

Ảnh: Giải phẫu thẩm phân phúc mạc
Nguồn: National Kidney Foundation

Đường lây nhiễm

Mycoplasma hominis thường hiện diện trong hệ tiết niệu con người với số lượng nhỏ và không gây bệnh. Tuy nhiên, chúng có thể gây ra nhiễm trùng khi số lượng vi khuẩn tăng lên. Đối với người có hệ miễn dịch suy yếu như người bị HIV/AIDS hoặc vừa trải qua phẫu thuật cấy ghép nội tạng, họ có nguy cơ cao mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục do Mycoplasma hominis gây ra.

Ngoài ra, Mycoplasma hominis có thể lây nhiễm thông qua quan hệ tình dục không an toàn hoặc từ mẹ sang con trong quá trình sinh đẻ.

Độ phổ biến

Mycoplasma hominishominis ảnh hưởng đến nhiều nhóm dân số khác nhau. Cụ thể, người có hệ miễn dịch suy giảm, bệnh nhân mắc chứng không có gamma globulin máu hoặc những người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch là đối tượng có nguy cơ cao bị lây nhiễm khi tiếp xúc với vi khuẩn này.

Phần lớn ca nhiễm thường xuất hiện trên người trưởng thành có hoạt động tình dục. Mycoplasma hominis thường không tồn tại lâu trên trẻ em sau sinh, tuy nhiên, khoảng 17% bé gái trước tuổi dậy thì vẫn có vi khuẩn này hiện diện trong cơ thể. Bên cạnh đó, phụ nữ có xu hướng lây nhiễm nhiều hơn so với nam giới. Tỉ lệ lây nhiễm tại nữ giới là 80%, tỉ lệ này trên nam giới thấp hơn, khoảng 50%.

Chẩn đoán

Bác sĩ có thể chẩn đoán nhiễm Mycoplasma hominis dựa trên xét nghiệm mẫu phết âm đạo hoặc mẫu phết niệu đạo của người bệnh.

Các phương pháp xét nghiệm phổ biến gồm.

Nuôi cấy

Nuôi cấy là phương pháp hiệu quả nhằm phát hiện Mycoplasma hominis bởi vì vi khuẩn này có thể phân lập dễ dàng và nhanh chóng từ mẫu bệnh phẩm. Phương pháp nuôi cấy cho phép định lượng vi khuẩn và đánh giá độ nhạy kháng sinh của chúng. Tuy nhiên, do Mycoplasma hominis rất nhạy với điều kiện môi trường nên người ta cần bảo quản mẫu bệnh phẩm cẩn thận.

Người ta thường sử dụng môi trường thạch đặc biệt, giàu dinh dưỡng nhằm nuôi cấy và định danh loại Mycoplasma hominis. Hiện nay, trên thị trường có nhiều loại môi trường nuôi cấy và bộ kit chẩn đoán được sản xuất thương mại giúp quá trình nuôi cấy dễ dàng hơn.

Xét nghiệm PCR

Ngoài ra, người ta có thể thực hiện các xét nghiệm không dựa trên nuôi cấy như phương pháp PCR nhằm tăng độ nhạy trong chẩn đoán Mycoplasma hominis. Phương pháp này thường áp dụng khi mẫu bệnh phẩm được lấy từ bên ngoài đường sinh dục, dịch cơ thể hoặc mô vô trùng. Nguyên nhân do mẫu có thể lây nhiễm chéo các vi khuẩn khác, do đó gây khó khăn trong quá trình nuôi cấy vi khuẩn mục tiêu.

Điều trị

Thuốc kháng sinh doxycycline (thuộc nhóm tetracycline) là biện pháp điều trị nhiễm Mycoplasma hominis phổ biến nhất hiện nay. Chúng có khả năng ức chế vi khuẩn tổng hợp protein. Người ta ưu tiên sử dụng doxycycline vì hiệu quả tốt và ít tác dụng phụ.

Trường hợp người bệnh kháng tetracycline, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng fluoroquinolone. Thuốc kháng sinh fluoroquinolone thế hệ mới như levofloxacin và moxifloxacin thường được ứng dụng trong điều trị nhiều hơn so với các thế hệ cũ. Clindamycin là lựa chọn thay thế khác nhằm điều trị nhiễm Mycoplasma hominis.

Đối với bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch, phác đồ điều trị cần kết hợp nhiều loại kháng sinh. Ví dụ, bác sĩ sẽ kết hợp clindamycin với doxycycline, hoặc fluoroquinolone với doxycycline.

Lời kết

Mycoplasma hominis là tác nhân gây bệnh cơ hội, chúng có thể phát triển thầm lặng trong cơ thể. Do đó, khi một yếu tố bất kì kích hoạt vi khuẩn hoạt động, chúng sẽ dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như viêm nhiễm đường tiết niệu và viêm vùng chậu. Vì vậy, chúng ta cần biện pháp phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng. Phương pháp tránh lây nhiễm Mycoplasma hominis hiệu quả gồm quan hệ tình dục an toàn với một bạn tình, sử dụng bao cao su đúng cách và xét nghiệm các bệnh lây truyền qua đường tình dục định kì.