Bệnh đĩa đệm

Phần lớn người bệnh bị thoái hóa đĩa đệm khi họ lớn tuổi. Mỗi cá nhân mắc bệnh có mức độ nghiêm trọng và cơn đau liên quan đến đĩa đệm khác nhau. Bất kì phần nào của cột sống cũng có thể bị thoái hóa đĩa đệm. Tuy nhiên, thắt lưng cột sống là vị trí phổ biến nhất. Tùy thuộc vào vị trí đĩa đệm thoái hóa, người bệnh có thể gặp cơn đau định kì hoặc mãn tính trên lưng và cổ. Cơn đau thường nghiêm trọng hơn khi họ ngồi, cúi, vặn người hoặc nâng vật nặng.

Theo thời gian, đĩa đệm thoái hóa có thể dẫn đến thoát vị, khi đĩa đệm lồi ra và đè lên dây thần kinh cột sống chạy từ tủy sống đến các phần còn lại của cơ thể. Áp lực này gây ra cảm giác đau, yếu, tê lưng và chân. Ngoài ra, đĩa đệm thoát vị thường dẫn đến đau thần kinh tọa chạy dọc từ thắt lưng xuống hai bên chân.

Mặt khác, khi đĩa đệm thoái hóa, các gai xương nhỏ có thể hình thành tại rìa đốt sống. Những gai xương này có thể chèn ép dây thần kinh cột sống, dẫn đến yếu hoặc tê tay và chân. Nếu gai xương chèn ép tủy sống, người bệnh có thể đi đứng khó khăn cũng như mất khả năng kiểm soát bàng quang và ruột. Theo thời gian, đĩa đệm thoái hóa có thể tiêu biến hoàn toàn, do đó giữa hai đốt sống liền kề nhau không còn khoảng trống. Đốt sống nằm sát nhau làm suy giảm khả năng vận động, gây đau đớn và tổn thương thần kinh cho bệnh nhân.

Ngoài ra, thoái hóa đĩa đệm làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lí khác liên quan đến cột sống bao gồm:

• Viêm xương khớp
• Vẹo cột sống
• Hẹp ống sống
• Trượt đốt sống
• Thoái hóa cột sống

Ảnh: Cột sống bình thường và cột sống bị vẹo
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Ảnh: Hẹp ống sống
Nguồn: intermountain healthcare.org

Theo ước tính, số lượng người mắc bệnh đĩa đệm mỗi năm chiếm khoảng 5% dân số của các nước phát triển.

Yếu tố di truyền kết hợp với yếu tố môi trường là nguyên nhân chính gây ra bệnh đĩa đệm. Ngoài ra, nhiều nguyên nhân gây bệnh khác chưa được xác định. Người ta đã xác định được một số đột biến gen có thể làm tăng nguy cơ phát triển bệnh đĩa đệm. Các gen này cung cấp hướng dẫn tạo ra collagen.

Collagen là protein có chức năng tăng cường và hỗ trợ các mô liên kết như da, xương, sụn, gân và dây chằng. Collagen tạo nên mạng lưới sợi để hình thành cấu trúc ổn định bên trong đĩa đệm. Đột biến trên một số gen tạo ra collagen làm tăng nguy cơ phát triển bệnh đĩa đệm vì chúng làm giảm khả năng tương tác giữa các collagen. Do đó, đĩa đệm mất đi tính ổn định rồi dẫn đến thoái hóa đĩa đệm.

Ngoài ra, đột biến các gen liên quan đến chức năng miễn dịch của cơ thể cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Những gen này có chức năng kích hoạt phản ứng miễn dịch khi cơ thể phát hiện tác nhân lạ như virus và vi khuẩn. Người ta cho rằng đột biến trên những gen này có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch gây viêm và mất nước tại đĩa đệm, do đó dẫn đến thoái hóa đĩa đệm.

Đột biến các gen liên quan đến quá trình phát triển, duy trì đĩa đệm và đốt sống cũng ảnh hưởng đến khả năng mắc bệnh của một người. Các đột biến này có thể dẫn đến thoái hóa đĩa đệm và thoát vị đĩa đệm. Hiện nay, người ta đang tìm hiểu thêm những nguyên nhân di truyền khác làm tăng nguy cơ mắc bệnh đĩa đệm.

Ngoài ra, một số yếu tố môi trường cũng góp phần dẫn đến bệnh đĩa đệm:

• Lão hóa
• Hút thuốc lá
• Béo phì
• Viêm mãn tính
• Lái xe trong thời gian dài

Bệnh đĩa đệm được chẩn đoán bằng biểu hiện lâm sàng kết hợp xét nghiệm chuyên biệt. Bác sĩ có thể chạm hoặc ấn vào vị trí cụ thể trên lưng người bệnh để đo mức độ đau hoặc sử dụng búa phản xạ để kiểm tra phản ứng. Phản ứng chậm hoặc không có phản ứng nghĩa là người bệnh bị tổn thương hoặc chèn ép thần kinh.

Một số xét nghiệm hình ảnh để chẩn đoán bệnh đĩa đệm:

• Chụp X-quang
• Chụp cắt lớp vi tính (CT scan)
• Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Đầu tiên, bệnh nhân được đề xuất các phương án điều trị không xâm lấn. Những biện pháp này bao gồm:

• Vật lí trị liệu để tăng cường sức mạnh và kéo giãn cơ
• Sử dụng thuốc chống viêm không steroid, thuốc giãn cơ
• Tiêm steroid gần dây thần kinh cột sống, đĩa đệm hoặc khớp để giảm viêm và đau

Nếu triệu chứng không cải thiện, bệnh nhân có thể tiến hành phẫu thuật để điều trị.

• Cắt dây thần kinh bằng sóng tần số vô tuyến: sử dụng dòng điện để đốt các dây thần kinh cảm giác và ngăn chặn tín hiệu đau truyền đến não
• Cắt đĩa đệm: cắt bỏ một phần đĩa đệm cột sống để giảm áp lực lên dây thần kinh
• Cắt bỏ xương sống: cắt bỏ một phần nhỏ xương tại xương sống và loại bỏ gai xương
• Hợp nhất cột sống: nối hai hoặc nhiều đốt sống để cải thiện độ ổn định

Bệnh đĩa đệm có thể di truyền trong gia đình nhưng mô hình di truyền chưa rõ ràng. Nguy cơ mắc bệnh của một người sẽ cao hơn nếu trong gia đình họ có thành viên mắc bệnh đĩa đệm. Một số người có thể mang đột biến gen làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, những gen này không trực tiếp gây ra bệnh, chúng chỉ làm tăng khả năng mắc bệnh khi kết hợp với nhiều yếu tố khác như tuổi tác, lối sống hoặc chấn thương. Do đó, không phải ai mang đột biến gen này cũng mắc bệnh và ngược lại, nhiều người bệnh nhưng không có bất kì đột biến gen liên quan nào.

Mổi người có thể phòng ngừa bệnh đĩa đệm hoặc làm chậm quá trình thoái hóa cột sống bằng những cách sau:

• Duy trì cân nặng khỏe mạnh
• Không hút thuốc
• Thường xuyên tập thể dục

• Discogenic disease
• Discogenic disorder
• Disorder of intervertebral disc
• IDD