Hội chứng DOORS (DOORS syndrome) là bệnh di truyền gây ra nhiều bất thường bẩm sinh bao gồm điếc, loạn dưỡng móng (móng tay, móng chân ngắn hoặc không có móng), loạn dưỡng xương (ngón tay và ngón chân ngắn), chậm phát triển, thiểu năng trí tuệ và co giật. Tuy nhiên, một số cá nhân mắc hội chứng DOORS không biểu hiện bất kì triệu chứng nào kể trên.

Ảnh: Loạn dưỡng móng chân
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute
Biểu hiện lâm sàng
Điếc
Phần lớn người mắc hội chứng DOORS bị mất thính lực hoàn toàn do cấu trúc tai trong bất thường.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Chậm phát triển và thiểu năng trí tuệ
Người bệnh có biểu hiện chậm phát triển và thiểu năng trí tuệ nghiêm trọng.
Loạn dưỡng móng và loạn dưỡng xương
Bất thường về móng ảnh hưởng đến bàn tay và bàn chân của người bệnh. Xương ngón tay, ngón chân đốt thứ ba nằm trên cùng, phía đầu ngón kém phát triển là nguyên nhân dẫn đến ngón tay , ngón chân ngắn . Một số trường hợp, ngón tay cái của người bệnh có ba đốt xương thay vì hai như thông thường, do đó khiến ngón tay cái dài bằng các ngón còn lại.

Ảnh: Ngón tay ngắn bất thường
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Ảnh: Bàn chân ngắn
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Ngón cái có ba đốt
Nguồn: National Human Genome Research Institute
Co giật
Đối với người mắc hội chứng DOORS, các cơn co giật thường khởi phát trong giai đoạn trẻ nhỏ. Dạng co giật phổ biến nhất là co cứng–co giật toàn thể. Dạng này gây ra cứng cơ, co giật và mất ý thức cho người bệnh.

Nguồn: Alila Medical Media/Shutterstock.com
Người bệnh cũng xuất hiện những dạng động kinh khác, bao gồm:
- Động kinh cục bộ ảnh hưởng đến một vùng não nhất định và không gây mất ý thức
- Động kinh vắng mặt khiến người bệnh mất ý thức trong thời gian ngắn
- Động kinh co giật cơ khiến các nhóm cơ co thắt không tự chủ
Một số trường hợp, các cơn động kinh tăng tần suất và tiến triển nghiêm trọng hơn theo thời gian. Người bệnh có thể xuất hiện các cơn động kinh kéo dài gây nguy hiểm đến tính mạng.
Khuôn mặt dị biệt
Ngoài ra, người bệnh có khuôn mặt dị biệt với các điểm đặc trưng như:
- Tật đầu nhỏ
- Mũi củ hành
- Vòm miệng cao hoặc hẹp
- Dính dây thắng lưỡi
- Gờ xương ổ răng rộng
- Răng bất thường

Ảnh: Tật đầu nhỏ
Nguồn: Centers for Disease Control and Prevention

Ảnh: Mũi củ hành
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Vòm miệng cao
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Ảnh: Dính dây thắng lưỡi
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute
Các biểu hiện khác
Một số biểu hiện khác của người bệnh bao gồm:
- Cấu trúc tim bất thường
- Suy giáp
- Dị tật đường tiết niệu
Phần lớn các trường hợp, người bệnh có nồng độ axit 2-oxoglutaric trong nước tiểu cao hơn bình thường.

Ảnh: Cấu trúc tim
Nguồn: American Heart Association

Ảnh: Tuyến giáp và cận giáp
Nguồn: ©2012 Terese Winslow LLC for the National Cancer Institute

Ảnh: Hệ tiết niệu nam và nữ
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Độ phổ biến
Hội chứng DOORS rất hiếm gặp. Hiện nay chưa có thống kê cụ thể về tỉ lệ mắc bệnh. Người ta đã ghi nhận khoảng 50 trường hợp mắc bệnh trong các tài liệu y khoa.
Nguyên nhân
Đột biến gen TBC1D24 gây ra hội chứng DOORS. Gen này cung cấp hướng dẫn tạo ra protein TBC1D24. Người ta chưa hiểu rõ hoàn toàn chức năng cụ thể của protein này trong tế bào. Tuy nhiên, một số chức năng của chúng đã được xác định. Cụ thể, protein TBC1D24 tham gia vận chuyển các cấu trúc túi trong tế bào. Những túi này chứa protein và nhiều vật liệu khác.

Nguồn: Tatyana Svitkina, University of Pennsylvania
Bên cạnh đó, protein TBC1D24 giúp tế bào phản ứng với stress oxy hóa. Stress oxy hóa xảy ra khi các gốc tự do tích tụ quá nhiều rồi gây tổn thương hoặc giết chết tế bào.

Nguồn: scientificanimations.com
Protein này cũng đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển não. Ngoài ra, protein TBC1D24 còn hoạt động chức năng trong cấu trúc stereocilia. Stereocilia nhô ra từ một số tế bào lông của tai trong, chúng uốn cong để phản ứng với sóng âm, giúp chuyển đổi sóng âm thành xung thần kinh và truyền lên não, nhờ đó chúng ta có thể nghe thấy âm thanh.

Nguồn: Henning Horn, Brian Burke and Colin Stewart, Institute of Medical Biology, Agency for Science, Technology, and Research, Singapore
Đột biến gen TBC1D24 làm giảm hoặc bất hoạt hoàn toàn chức năng của protein TBC1D24. Tuy nhiên, người ta chưa rõ protein này mất chức năng gây ra triệu chứng cho người bệnh như thế nào. Mặt khác, khoảng 50% các trường hợp mắc hội chứng DOORS không mang đột biến gen TBC1D24. Tại những cá nhân này, nguyên nhân gây bệnh chưa được xác định.
Chẩn đoán
Bác sĩ chẩn đoán hội chứng DOORS thông qua đánh giá biểu hiện lâm sàng kết hợp thực hiện xét nghiệm chuyên biệt. Trẻ sơ sinh có bất thường về xương ngón tay, ngón chân và loạn dưỡng móng sẽ được kiểm tra thính giác thông qua xét nghiệm thính giác chuyên khoa. Bên cạnh đó, chụp X-quang có thể phát hiện đốt xương thừa tại ngón tay cái hoặc ngón chân cái và đốt xương trên cùng của các ngón tay, ngón chân khác kém phát triển.
Các cơn động kinh thường khởi phát trong năm đầu tiên của trẻ. Một số xét nghiệm chẩn đoán bao gồm:
- Điện não đồ (EEG): ghi lại các xung điện do hoạt động của não tạo ra
- Chụp cắt lớp vi tính (CT): sử dụng máy tính và tia X để tạo ra hình ảnh cắt ngang của cấu trúc mô não
- Chụp cộng hưởng từ (MRI): sử dụng từ trường và sóng vô tuyến nhằm tạo ra hình ảnh cắt ngang của não
Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện xét nghiệm di truyền nhằm phát hiện đột biến gen TBC1D24, qua đó xác nhận kết quả chẩn đoán.

Ảnh: Quá trình đo điện não
Nguồn: verywellhealth.com
Điều trị
Hiện nay chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn hội chứng DOORS. Các liệu pháp chủ yếu nhằm giảm nhẹ triệu chứng và cải thiện chất lượng đời sống cho người bệnh. Bác sĩ có thể kê đơn thuốc chống co giật nhằm ngăn ngừa và kiểm soát các cơn động kinh cho người bệnh. Bên cạnh đó, bệnh nhân có thể cấy ghép ốc tai điện tử để điều trị suy giảm thính lực.

Nguồn: Cleveland Clinic
Dạng di truyền
Hội chứng DOORS di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh di truyền gen lặn trên nhiễm sắc thể thường có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Phòng ngừa
Loạn sản khớp hông và vai dạng chấm di truyền lặn do đột biến gen TBC1D24, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.
Các tên gọi khác
- DRC syndrome
- DOOR syndrome
- Eronen syndrome
- Digitorenocerebral syndrome
- Autosomal recessive deafness-onychodystrophy syndrome
- Deafness-onychoosteodystrophy-intellectual disability syndrome
- Deafness-oncychodystrophy-osteodystrophy-intellectual disability syndrome
- Deafness, onychodystrophy, osteodystrophy, and mental retardation syndrome
References
- Genetic and Rare Diseases Information Center. DOORS syndrome. Retrieved December 16, 2024 from https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1685/index
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. DEAFNESS, ONYCHODYSTROPHY, OSTEODYSTROPHY, IMPAIRED INTELLECTUAL DEVELOPMENT, AND SEIZURES SYNDROME; DOORS. Retrieved December 16, 2024 from https://omim.org/entry/220500
- U.S National Library of Medicine. DOORS syndrome. Retrieved December 16, 2024 from https://medlineplus.gov/genetics/condition/doors-syndrome/
- MalaCards. Deafness, Onychodystrophy, Osteodystrophy, Impaired Intellectual Development, and Seizures Syndrome (DOORS). Retrieved December 16, 2024 from https://www.malacards.org/card/deafness_onychodystrophy_osteodystrophy_impaired_intellectual_development_and_seizures_syndrome
- National Institute of Health. DOORS syndrome. Retrieved December 16, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/208648
- National Organization for Rare Disorders. DOORS Syndrome. Retrieved December 16, 2024 from https://rarediseases.org/rare-diseases/door-syndrome/
- Orphanet. DOORS syndrome. Retrieved December 16, 2024 from https://www.orpha.net/en/disease/detail/79500
