Hội chứng Boucher-Neuhäuser (Boucher-Neuhäuser syndrome) ảnh hưởng đến khả năng vận động, thị lực và quá trình phát triển sinh dục của người bệnh. Bệnh thuộc nhóm rối loạn thần kinh liên quan đến PNPLA6. Nhóm này có cùng nguyên nhân di truyền và có các đặc điểm chồng chéo lên nhau.
Biểu hiện lâm sàng
Hội chứng Boucher-Neuhäuser có ba biểu hiện đặc trưng sau:
- Mất điều hòa
- Suy sinh dục do giảm gonadotropin
- Loạn dưỡng võng mạc
Ba biểu hiện trên có thể khởi phát bất kì lúc nào từ giai đoạn trẻ nhỏ đến tuổi trưởng thành. Tuy nhiên, ít nhất một đặc điểm xuất hiện phổ biến trong độ tuổi vị thành niên. Thông thường, mất điều hòa là triệu chứng xuất hiện đầu tiên nhưng các dấu hiệu liên quan đến thị lực hoặc dậy thì muộn lại được phát hiện sớm hơn. Các triệu chứng về thị lực và vận động có xu hướng tiến triển nghiêm trọng trong theo thời gian khiến người bệnh mất hoàn toàn thị lực hoặc phải di chuyển bằng xe lăn.
Mất điều hòa
Mất điều hòa khiến người bệnh gặp khó khăn khi phối hợp các động tác và giữ thăng bằng. Trong hội chứng Boucher-Neuhäuser, triệu chứng này khởi phát do mất tế bào tại tiểu não—phần não tham gia vào quá trình phối hợp các chuyển động. Do đó, người bệnh có dáng đi không vững và thường xuyên té ngã.
Suy sinh dục do giảm gonadotropin
Một dấu hiệu quan trọng khác của bệnh là suy sinh dục do giảm gonadotropin. Triệu chứng này ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất hormone điều khiển quá trình phát triển tình dục. Bệnh nhân có biểu hiện chậm xuất hiện các dấu hiệu điển hình của tuổi dậy thì.
Các dấu hiệu nhận biết giai đoạn dậy thì bao gồm:
- Mọc lông mặt
- Giọng nói trầm hơn đối với nam giới
- Chu kì kinh nguyệt của nữ giới
- Ngực phát triển đối với nữ giới
Các bất thường về hormone khác khiến một số bệnh nhân có vóc dáng thấp bé.
Loạn dưỡng võng mạc
Biểu hiện đặc trưng thứ ba của hội chứng Boucher-Neuhäuser thường liên quan đến mắt, phổ biến nhất là loạn dưỡng võng mạc. Triệu chứng này liên quan đến mô nhạy sáng lót phía sau mắt và màng mạch. Các dấu hiệu về mắt có thể gây giảm thị lực. Ngoài ra, người bệnh còn xuất hiện triệu chứng rung giật nhãn cầu.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Các biểu hiện khác
Người mắc hội chứng Boucher-Neuhäuser còn có thể gặp một số vấn đề khác như:
- Cứng cơ
- Giảm khả năng nói
- Khó khăn khi xử lí, học tập hoặc ghi nhớ thông tin
Độ phổ biến
Hội chứng Boucher-Neuhäuser rất hiếm gặp. Do đó, tỉ lệ mắc bệnh chưa được xác định.
Nguyên nhân
Đột biến gen PNPLA6 gây ra hội chứng Boucher-Neuhäuser. Tính đến nay, các đột biến này là nguyên nhân duy nhất được biết đến. Người ta cho rằng một số đột biến gen PNPLA6 chưa được xác định hoặc đột biến gen khác có liên quan đến các trường hợp bệnh còn lại.
Gen PNPLA6 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein NTE có vai trò điều chỉnh lượng lipid tạo nên màng ngoài bao quanh tế bào. Nồng độ lipid rất quan trọng đối với sự ổn định và chức năng của màng tế bào. Ngoài ra, protein NTE còn có chức năng phân hủy lysophosphatidylcholine. Lượng lớn lipid này có thể gây tổn thương tế bào. Protein NTE hiện diện nhiều nhất trong hệ thần kinh nhằm duy trì độ ổn định của màng tế bào thần kinh. Ngoài ra, NTE cũng tham gia vào quá trình giải phóng hormone từ tuyến yên—quá trình đòi hỏi những thay đổi cụ thể tại màng tế bào. Tuyến yên nằm trong gốc não và sản xuất ra một số hormone, bao gồm những hormone liên quan đến quá trình phát triển và tăng trưởng sinh dục.

Nguồn: Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development
Đột biến gen PNPLA6 khiến chức năng của protein NTE yếu đi. Tuy nhiên, cơ chế gây bệnh của các đột biến này chưa rõ ràng. Người ta cho rằng quá trình chuyển hóa lysophosphatidylcholine yếu sẽ làm mất cân bằng lipid trong màng tế bào. Từ đó, tế bào thần kinh bị tổn thương rồi dẫn đến các triệu chứng về vận động và thị lực. Đồng thời, mất cân bằng lipid cũng khiến quá trình giải phóng hormone liên quan đến tình dục suy yếu. Do đó, người bệnh thường có dấu hiệu dậy thì muộn.

Nguồn: OpenStax Biology
Cơ chế đột biến gen PNPLA6 dẫn đến các triệu chứng kết hợp với nhau tạo nên phổ bệnh liên quan PNPLA6 chưa được xác định.
Chẩn đoán
Hội chứng Boucher-Neuhäuser được chẩn đoán dựa trên ba biểu hiện đặc trưng và bệnh sử gia đình của bệnh nhân. Cụ thể, bác sĩ sẽ tiến hành khám mắt nhằm xác định triệu chứng loạn dưỡng võng mạc. Ngoài ra, người bệnh cũng cần thực hiện chụp cộng hưởng từ MRI để xác định hiện tượng teo tiểu não. Đồng thời, dấu hiệu suy sinh dục do giảm gonadotropin được phát hiện thông qua xét nghiệm đo nồng độ hormone LH, FSH, estrogen và testosterone trong huyết thanh. Khi cần thiết, bệnh nhân nên thực hiện xét nghiệm di truyền để xác nhận chẩn đoán.
Điều trị
Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hội chứng Boucher-Neuhäuser. Các liệu pháp chủ yếu làm giảm các biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống bệnh nhân.
Mục đích của quá trình điều trị là kiểm soát các biến chứng sau:
- Suy giáp
- Nhiễm trùng tái phát
- Động kinh kháng thuốc
Dạng di truyền
Hội chứng Boucher-Neuhäuser di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều có đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường đều mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ thường không biểu hiện dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Phòng ngừa
Hội chứng Boucher-Neuhäuser di truyền lặn do đột biến gen PNPLA6, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.
Các tên gọi khác
- Ataxia-hypogonadism-choroidal dystrophy syndrome
- BNHS
- BNS
- Cerebellar ataxia with hypogonadism and choroidal dystrophy syndrome
- Chorioretinal dystrophy, spinocerebellar ataxia, and hypogonadotropic hypogonadism
- Spinocerebellar ataxia, hypogonadotropic hypogonadism, and chorioretinal dystrophy
References
- Genetic Testing Information. Ataxia-hypogonadism-choroidal dystrophy syndrome. Retrieved December 06, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gtr/conditions/C1859093/
- Genetic and Rare Diseases Information Center. Ataxia-hypogonadism-choroidal dystrophy syndrome. Retrieved December 06, 2024 from https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/944/index
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. BOUCHER-NEUHAUSER SYNDROME; BNHS. Retrieved December 06, 2024 from https://omim.org/entry/215470
- U.S. National Library of Medicine. Boucher-Neuhäuser syndrome Retrieved December 06, 2024 from https://medlineplus.gov/genetics/condition/boucher-neuhauser-syndrome/
- Frontiers. Identification of Novel Compound Heterozygous Variants of the PNPLA6 Gene in Boucher–Neuhäuser Syndrome. Retrieved December 06, 2024 from https://www.frontiersin.org/journals/genetics/articles/10.3389/fgene.2022.810537/full
- MalaCards. Boucher-Neuhauser Syndrome (BNHS). Retrieved December 06, 2024 from https://www.malacards.org/card/boucher_neuhauser_syndrome_2
- Oxford Academic. PNPLA6 mutations cause Boucher-Neuhäuser and Gordon Holmes syndromes as part of a broad neurodegenerative spectrum. Retrieved December 06, 2024 from https://academic.oup.com/brain/article-abstract/137/1/69/365037
