Hội chứng tiểu cầu xám

Người mắc hội chứng tiểu cầu xám thường dễ bầm tím và có nguy cơ chảy máu cam. Ngoài ra, bệnh nhân còn có dấu hiệu chảy máu bất thường hoặc chảy máu kéo dài sau khi phẫu thuật, thăm khám nha khoa, chấn thương nhỏ. Nữ giới mắc bệnh thường có kinh nguyệt không đều, lượng máu nhiều. Các triệu chứng chảy máu thường có mức độ nhẹ đến trung bình nhưng vẫn có nguy cơ đe dọa đến tính mạng.

Một biểu hiện phổ biến khác của hội chứng tiểu cầu xám là xơ tủy. Người mắc xơ tủy có mô sẹo tích tụ trong tủy xương. Tủy xương là mô xốp nằm giữa xương dài với chức năng sản xuất đa số các loại tế bào máu cần thiết cho cơ thể bao gồm cả tiểu cầu. Sẹo liên quan đến xơ tủy làm tổn thương tủy xương và ngăn cản quá trình sản xuất tế bào máu. Do đó, các cơ quan khác bao gồm lá lách bắt đầu sản xuất nhiều tế bào máu hơn để bù đắp. Quá trình này dẫn đến triệu chứng lách to.

Hội chứng tiểu cầu xám rất hiếm gặp. Trên thế giới có khoảng 60 bệnh nhân.

Đột biến gen NBEAL2 gây ra hội chứng tiểu cầu xám. Hiện nay, có rất ít thông tin về protein do gen này hướng dẫn sản xuất. Nó tham gia quá trình hình thành hạt alpha—các túi bên trong tiểu cầu chứa yếu tố tăng trưởng và protein quan trọng với quá trình đông máu và lành vết thương. Khi cơ thể gặp chấn thương gây chảy máu, các protein trong hạt alpha hỗ trợ tiểu cầu kết dính với nhau để tạo thành nút chặn bịt kín các mạch máu tổn thương và ngăn chặn mất máu.

Đột biến gen NBEAL2 ngăn cản quá trình sản xuất hạt alpha khiến tiểu cầu lớn bất thường và số lượng giảm đi. Các tiểu cầu này có màu xám khi quan sát dưới kính hiển vi. Do đó, bệnh được gọi là hội chứng tiểu cầu xám. Số lượng hạt alpha giảm khiến hoạt động của tiểu cầu trong quá trình đông máu suy yếu. Từ đó, người bệnh thường chảy máu không rõ nguyên nhân. Người ta cho rằng triệu chứng xơ tủy xảy ra do yếu tố tăng trưởng và protein khác trong hạt alpha rò rỉ vào tủy xương. Các protein dẫn đến xơ hóa ảnh hưởng đến khả năng tạo ra tế bào máu mới của tủy xương.

Trong một số trường hợp, người bệnh không mang đột biến gen NBEAL2. Nguyên nhân gây bệnh của những trường hợp này chưa được xác định.

Hội chứng tiểu cầu xám được chẩn đoán dựa trên các biểu hiện lâm sàng. Ngoài ra, bác sĩ cũng xác định quá trình mất hoặc giảm hạt alpha bằng kính hiển vi điện tử. Đây là dấu hiệu riêng biệt của hội chứng tiểu cầu xám. Đa số bệnh nhân có nồng độ vitamin B12 trong huyết thanh cao. Trong một số trường hợp, bác sĩ chỉ định lấy mẫu tủy xương để chẩn đoán. Phương pháp này không phải là bước bắt buộc trong quá trình chẩn đoán nhưng cần thiết để đánh giá tình trạng xơ tủy và loại trừ các bệnh khác.

Đối với các gia đình có người mang đột biến gen NBEAL2, bác sĩ sẽ yêu cầu chẩn đoán trước sinh.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn hội chứng tiểu cầu xám. Bác sĩ thường dự đoán và ngăn ngừa nguy cơ chảy máu. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể dùng desmopressin để điều trị. Đối với bệnh nhân có số lượng tiểu cầu giảm còn khoảng 30.000/microlit, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật cắt lách nhằm tăng số lượng tiểu cầu.

Khi hội chứng tiểu cầu xám do đột biến gen NBEAL2 gây ra, nó di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều có đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể đều mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ thường không biểu hiện dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Trong một số trường hợp, hội chứng tiểu cầu xám di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, một bản sao của gen trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh. Một số ít trường hợp do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.

Khi hội chứng tiểu cầu xám di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì nếu có thành viên mắc bệnh.

Trong trường hợp bệnh di truyền lặn, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• BDPLT4
• Bleeding disorder, platelet-type, 4
• Deficient alpha granule syndrome
• GPS
• Grey platelet syndrome
• Platelet alpha granule deficiency
• Platelet alpha-granule deficiency
• Platelet granule defect