Hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17

Biểu hiện lâm sàng của hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17 khởi phát từ giai đoạn trẻ nhỏ.

Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Nôn
• Tiêu chảy
• Chậm phát triển
• Nhiễm toan lactic
• Hạ đường huyết

Trong những tuần đầu sau khi chào đời, trẻ có dấu hiệu liên quan đến bệnh gan. Sau đó, bệnh nhanh chóng tiến triển thành suy gan. Ngoài ra, gan của bệnh nhân to ra, các tế bào gan giảm khả năng giải phóng dịch tiêu hóa. Trong một số ít trường hợp, bệnh phát triển thành ung thư gan. Sau khi bệnh gan khởi phát, trẻ có các biểu hiện liên quan đến thần kinh bao gồm chậm phát triển trí tuệ, yếu cơ và giảm cảm giác tại các chi. Phần lớn người bệnh sống đến hết giai đoạn sơ sinh hoặc giai đoạn trẻ nhỏ.

Hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17 xuất hiện phổ biến trong nhóm người Navajo tại phía tây nam Hoa Kì. Do đó, trong nhóm người này, bệnh được gọi là bệnh lí thần kinh-gan Navajo. Người bệnh thuộc nhóm Navajo thường có tuổi thọ cao hơn những bệnh nhân khác. Ngoài các triệu chứng trên, bệnh lí thần kinh-gan Navajo còn gây mất cảm giác đau dẫn đến các dấu hiệu như gãy xương không đau và tự cắt ngón tay hoặc ngón chân. Bệnh nhân có thể mất cảm giác giác mạc, xuất hiện loét và sẹo trên giác mạc dẫn đến giảm thị lực. Nguyên nhân gây ra các triệu chứng này chưa được xác định.

Hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17 rất hiếm gặp. Trên thế giới có khoảng 30 trường hợp mắc bệnh, trong đó gồm bảy gia đình liên quan đến bệnh lí thần kinh-gan Navajo. Tại khu vực Navajo phía tây nam Hoa Kì, bệnh xảy ra trên khoảng 1/1.600 trẻ sơ sinh.

Đột biến gen MPV17 gây ra hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17. Gen này hướng dẫn sản xuất protein hiện diện tại màng trong của ti thể.

Ti thể tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau của tế bào bao gồm:

• Sản xuất năng lượng
• Truyền tín hiệu hóa học
• Điều hòa quá trình phát triển, phân chia và chết của tế bào

Trong ti thể có chứa ADN riêng biệt được gọi là ADN ti thể hoặc mtDNA. Loại ADN này rất cần thiết đối với chức năng của ti thể. Người ta cho rằng protein MPV17 tham gia vào quá trình duy trì ADN ti thể. Lượng ADN ti thể đầy đủ sẽ đảm bảo quá trình sản xuất năng lượng bình thường trong tế bào.

Đột biến gen MPV17 làm giảm chức năng của protein. Trong số đó, một đột biến gây ra tất cả các trường hợp bệnh lí thần kinh-gan Navajo, nó dẫn đến một phiên bản protein MPV17 không ổn định nên nhanh chóng bị phân hủy. Protein MPV17 rối loạn chức năng hoặc không có chức năng sẽ không thể duy trì ổn định lượng ADN ti thể. Số lượng ADN ti thể giảm khiến chức năng ti thể trong nhiều tế bào và mô giảm theo. Các cơ quan có nhu cầu năng lượng cao như não, gan sẽ bị ảnh hưởng nhiều. Giảm chức năng ti thể trong gan và não dẫn đến suy gan và các triệu chứng thần kinh liên quan đến hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17. Số lượng ADN ti thể có sẵn trong tế bào càng ít, các dấu hiệu của bệnh lí thần kinh-gan Navajo càng nghiêm trọng hơn.

Hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17 được chẩn đoán thông qua biểu hiện lâm sàng. Ngoài ra, để kết quả chẩn đoán chính xác nhất, bệnh nhân cần thực hiện thêm một số xét nghiệm.

Các xét nghiệm bao gồm:

• Phương pháp enzyme: kiểm tra hoạt động của enzyme trong chuỗi hô hấp ti thể bằng cách sử dụng mẫu gan của người bệnh
• Phản ứng chuỗi polymerase định lượng (qPCR): xác định số lượng ADN hạt nhân và ADN ti thể
• Chụp cộng hưởng từ não: xác định tình trạng mất myelin lan rộng trong chất trắng
• Giải trình tự exome (WES): phát hiện các đột biến gen MPV17

Trẻ mắc hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17 cần được hỗ trợ dinh dưỡng nhằm phòng ngừa biểu hiện hạ đường huyết. Phương pháp ghép gen là lựa chọn điều trị duy nhất đối với bệnh nhân suy gan. Tuy nhiên, phương pháp phẫu thuật này vẫn còn nhiều tranh cãi. Ngoài ra, bác sĩ cũng khuyến nghị bệnh nhân bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng nhằm phòng ngừa biến chứng thứ phát.

Bệnh nhân cũng cần tái khám định kì để bác sĩ theo dõi các thông tin sau:

• Chức năng gan: đánh giá mức độ tiến triển của bệnh gan
• Nồng độ alpha fetoprotein (AFP) trong huyết thanh và siêu âm gan: kiểm tra ung thư biểu mô tế bào gan
• Mức độ phát triển, tình trạng thần kinh và dinh dưỡng: đánh giá sức khỏe toàn diện của người bệnh

Hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17 di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều có đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường đều mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ thường không biểu hiện dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Hội chứng giảm ADN ti thể não gan liên-quan-MPV17 di truyền lặn do đột biến gen MPV17, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• Mitochondrial DNA depletion syndrome 6
• MPV17-associated hepatocerebral MDS
• MTDPS6
• Navajo familial neurogenic arthropathy
• Navajo neurohepatopathy
• Navajo neuropathy
• NNH