Song thị

Biểu hiện lâm sàng của song thị chủ yếu là nhìn thấy hai hình ảnh của một vật thể đơn lẻ. Hình ảnh này có thể xuất hiện theo chiều ngang hoặc theo chiều dọc tùy thuộc vào cơ chế gây bệnh. Ngoài triệu chứng nhìn đôi, bệnh nhân thường kèm theo các biểu hiện như đau đầu, buồn nôn, chóng mặt và cảm giác đau nhức tại mắt, chủ yếu khi cố gắng di chuyển nhãn cầu. Song thị có thể làm giảm nhận thức về độ sâu, gây khó khăn trong các hoạt động đòi hỏi phối hợp thị giác như lái xe, đi bộ hoặc đọc sách. Bệnh nhân cũng có thể có xu hướng nhắm một mắt nhằm tránh cảm giác khó chịu hoặc bối rối do nhìn đôi gây ra.

Song thị là tình trạng phổ biến trong cộng đồng, chủ yếu tại Hoa Kì. Theo thống kê, mỗi năm có hơn 800.000 người Mỹ tìm đến các cơ sở nhãn khoa để khám triệu chứng nhìn đôi với các mức độ khác nhau. Đáng chú ý, song thị cũng là một trong những nguyên nhân chính khiến người bệnh phải đến phòng cấp cứu, với khoảng 50.000 trường hợp mỗi năm. Tỉ lệ mắc song thị tăng dần theo độ tuổi với người trên 60 tuổi chiếm tỉ lệ cao nhất, phản ánh sự gia tăng các bệnh lí liên quan đến tuổi tác như đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc đái tháo đường và các vấn đề mạch máu não.

Nguyên nhân gây song thị rất đa dạng và có thể liên quan đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Các rối loạn khúc xạ như loạn thị, cận thị, viễn thị, kính đeo mắt hoặc kính áp tròng không phù hợp thường gây song thị đơn nhãn. Trong khi đó, song thị hai mắt thường liên quan đến các vấn đề thần kinh cơ điều khiển nhãn cầu như liệt dây thần kinh sọ III, IV hoặc VI, bệnh nhược cơ hoặc lồi mắt do bệnh tuyến giáp.

Ngoài ra, một số bệnh lí toàn thân có thể gây song thị bao gồm:

• Đái tháo đường và biến chứng võng mạc
• Đa xơ cứng
• Thiếu vitamin B1
• Đau nửa đầu
• Phình mạch não
• Đột quỵ
• Chấn thương sọ não

Đục thủy tinh thể, hội chứng khô mắt, bất thường về mống mắt và giác mạc hình chóp (keratoconus) cũng là những nguyên nhân phổ biến gây song thị, chủ yếu đối với người trên 60 tuổi.

Chẩn đoán song thị chủ yếu được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa mắt thông qua khám lâm sàng và kiểm tra thị lực. Đối với song thị đơn nhãn, quá trình chẩn đoán thường đơn giản và không cần nhiều xét nghiệm bổ sung. Ngược lại, đối với song thị hai mắt, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm hình ảnh học như chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) nhằm đánh giá tình trạng các cơ vận nhãn, xương hốc mắt, não và cột sống. Các xét nghiệm máu cũng có thể được chỉ định để tìm nguyên nhân toàn thân gây song thị như bệnh đái tháo đường, bệnh tuyến giáp hoặc các bệnh tự miễn.

Điều trị song thị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Đối với các trường hợp do rối loạn khúc xạ, điều chỉnh hoặc thay đổi kính mắt, kính áp tròng thường mang lại hiệu quả tốt. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể cần phải che một mắt tạm thời nhằm giảm triệu chứng song thị hoặc sử dụng kính áp tròng chuyên biệt nhằm hỗ trợ mắt khôi phục thị lực bình thường. Đối với song thị do đục thủy tinh thể, phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo có thể được chỉ định. Thời gian phục hồi sau điều trị khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh; một số trường hợp song thị có thể tự khỏi, trong khi những trường hợp khác có thể cần vài tuần sau phẫu thuật để hồi phục hoàn toàn.

Song thị hiếm khi có nguồn gốc di truyền mà chủ yếu phát sinh từ các bệnh lí mắc phải. Tuy nhiên, một số trường hợp hiếm gặp có thể liên quan đến di truyền, như Keratoendotheliitis fugax hereditaria - bệnh di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường gây viêm giác mạc tái phát tự giới hạn. Bệnh này gây song thị khi đợt viêm tạo ra bất thường tạm thời trên bề mặt giác mạc, đường đi của ánh sáng bị sai lệch. Biểu hiện bao gồm các đợt viêm kéo dài 1–2 ngày đến vài tuần thường xuất hiện vào buổi sáng và có thể liên quan đến thay đổi nhiệt độ hoặc áp suất không khí. Dù vậy, đa số trường hợp song thị vẫn không liên quan đến yếu tố di truyền.

Mặc dù chưa có biện pháp ngăn ngừa song thị, chăm sóc mắt tốt và thăm khám bác sĩ nhãn khoa định kì là cách hiệu quả nhất nhằm phát hiện sớm các vấn đề với mắt.

Các biện pháp duy trì sức khỏe mắt bao gồm:

• Tránh hút thuốc lá
• Cho mắt nghỉ ngơi thường xuyên khi sử dụng thiết bị điện tử
• Đeo kính bảo hộ phù hợp khi làm việc, chơi thể thao hoặc các hoạt động có nguy cơ gây tổn thương mắt

• Double vision