Động kinh di truyền kèm co giật do sốt dạng phức tạp

Các dạng co giật phổ biến của GEFS+ bao gồm:

• Co giật cơ khiến các nhóm cơ co thắt không tự chủ
• Co giật mất trương lực gây mất trương lực cơ đột ngột, làm cho cơ thể người bệnh mềm nhũn
• Co giật vắng ý thức khiến người bệnh mất ý thức trong thời gian ngắn

Đối với dạng co giật vắng ý thức, người bệnh không có biểu hiện co giật như những dạng khác. Họ dừng các hoạt động đang làm, nhìn chằm chằm vào một điểm và không phản ứng với mọi thứ xung quanh.

Dạng phổ biến và nhẹ nhất của GEFS+ là co giật do sốt đơn giản. Bệnh khởi phát trong giai đoạn sơ sinh và thường kết thúc khi trẻ được 5 tuổi. Sau 5 tuổi, nếu trẻ tiếp tục xuất hiện co giật do sốt hoặc các loại co giật khác, bệnh được phân loại vào nhóm co giật do sốt phức tạp. Bệnh co giật do sốt phức tạp thường kết thúc khi trẻ 10–14 tuổi.

Hội chứng Dravet cũng thuộc phổ GEFS+, chúng là dạng nghiêm trọng nhất. Trẻ sơ sinh mắc bệnh có các cơn co giật kéo dài vài phút do sốt. Bắt đầu từ 1 tuổi, trẻ xuất hiện các loại co giật khác không do sốt như co giật cơ và co giật vắng ý thức. Biểu hiện của hội chứng Dravet khó kiểm soát bằng thuốc và chúng tiến triển nghiêm trọng hơn theo thời gian. Ngoài ra, suy giảm chức năng não cũng là biểu hiện phổ biến của người bệnh. Trẻ vẫn phát triển bình thường trong những năm đầu đời, nhưng sau đó tốc độ phá triển đình trệ; một số trẻ mất đi các kĩ năng đã có (thoái triển). Nhiều người bệnh bị thiểu năng trí tuệ và rối loạn vận động.

Một số người mắc GEFS+ biểu hiện các cơn co giật với mức độ trung bình, chúng không phù hợp với chẩn đoán điển hình của co giật do sốt đơn giản, co giật do sốt phức tạp hoặc hội chứng Dravet.

Các thành viên trong gia đình mắc GEFS+ có thể biểu hiện nhiều kiểu hình khác nhau hoặc kết hợp giữa co giật do sốt và động kinh. Ví dụ, một thành viên có thể bị co giật do sốt, trong khi thành viên khác có biểu hiện động kinh giật cơ. GEFS+ thường xảy ra trong gia đình. Tuy nhiên, bệnh có thể xuất hiện tại những cá nhân không có tiền sử mắc bệnh trong gia đình.

Ảnh: Các loại mô cơ
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Ảnh: Trương lực cơ giảm
Nguồn: Icahn School of Medicine at Mount Sinai

GEFS+ rất hiếm gặp nên hiện nay chưa có thống kê cụ thể tỉ lệ mắc bệnh.

Đột biến nhiều gen gây ra GEFS+. Trong đó, đột biến gen SCN1A chiếm hơn 80% các trường hợp mắc hội chứng Dravet và khoảng 10% tổng số ca mắc co giật do sốt. Một số đột biến gen khác chưa được xác định.

Gen SCN1A cung cấp hướng dẫn tạo ra tiểu đơn vị của kênh vận chuyển ion natri tích điện dương vào tế bào. Dòng ion vận chuyển này tạo ra và truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh. Các gen khác liên quan đến GEFS+ cung cấp hướng dẫn tạo ra tiểu đơn vị của thụ thể GABAA. Thụ thể này ức chế tín hiệu giữa các tế bào thần kinh.

Đột biến gen SCN1A tác động lên kênh natri theo nhiều cách khác nhau. Đột biến gen SCN1A gây ra hội chứng Dravet làm giảm số lượng kênh natri trong tế bào. Mặt khác, đột biến gây GEFS+ dạng nhẹ hơn có thể làm thay đổi cấu trúc kênh. Một số đột biến làm kênh giảm hoạt động trong khi những đột biến khác có thể làm tăng hoạt động của kênh. Tuy nhiên, tất cả những thay đổi di truyền này đều ảnh hưởng đến khả năng vận chuyển ion natri vào tế bào thần kinh của các kênh. Người ta chưa rõ những thay đổi này phát triển thành các cơn động kinh như thế nào.

Người ta nhận thấy một số dạng đột biến gen SCN1A nhất định làm tế bào thần kinh tạo ra và truyền tín hiệu liên tục, do đó kích thích hoạt động não bất thường liên quan đến các cơn động kinh. Tuy nhiên, người ta chưa rõ những dạng còn lại của đột biến gen SCN1A có hoạt động theo cơ chế này hay không.

Ngoài ra, đột biến gen liên quan đến sản xuất thụ thể GABAA làm giảm chức năng ức chế tín hiệu của thụ thể này. Do đó, các tế bào thần kinh truyền tín hiệu mất kiểm soát đến các tế bào xung quanh và dẫn đến biểu hiện co giật của người bệnh. Phổ bệnh GEFS+ rất đa dạng và phức tạp nên người ta cho rằng yếu tố di truyền kết hợp với môi trường sẽ quyết định mức độ nghiêm trọng của bệnh.

GEFS+ được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm chuyên biệt kết hợp với bệnh sử gia đình.

Một số xét nghiệm chẩn đoán GEFS+ bao gồm:

• Điện não đồ (EEG)
• Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện xét nghiệm di truyền nhằm phát hiện đột biến gen và xác nhận chẩn đoán.

Ảnh: Quá trình đo điện não
Nguồn: verywellhealth.com

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn GEFS+. Các liệu pháp chủ yếu nhằm kiểm soát co giật và giảm nhẹ triệu chứng.

Các loại thuốc được sử dụng để điều trị co giật do sốt gồm:

• Midazolam nhỏ mũi
• Diazepam trực tràng

Đối với co giật toàn thể không do sốt, bệnh nhân có thể sử dụng thuốc:

• Valproate
• Lamotrigine
• Levetiracetam
• Topiramate

Co giật do sốt tái phát hoặc co giật do sốt dạng phức tạp có thể cần điều trị dự phòng. Phần lớn người bệnh không cần thực hiện liệu pháp ăn kiêng hoặc phẫu thuật để điều trị những cơn co giật và động kinh.

GEFS+ di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, một bản sao của gen trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh.

GEFS+ di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

Ngoài ra, GEFS+ có thể xảy ra do đột biến ngẫu nhiên xảy ra trong quá trình tạo phôi, vì vậy tất cả thai phụ đều có nguy cơ mang thai bị bệnh. Do đó, các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Đồng thời, thai phụ cần theo dõi chặt chẽ thai kì bằng siêu âm và các xét nghiệm sàng lọc cũng như thăm khám định kì với bác sĩ sản khoa. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• GEFS+
• Generalized epilepsy with febrile seizures plus