Hội chứng lặp đoạn 2q31.1

Dấu hiệu chính và phổ biến nhất của hội chứng lặp đoạn 2q31.1 là rung giật nhãn cầu bẩm sinh, người bệnh chuyển động mắt không tự chủ và giảm thị lực. Bên cạnh đó, người bệnh có thể xuất hiện dị tật dính da giữa ngón 3 và ngón 4 trên cả hai bàn tay.

Đa số người bệnh có chiều cao thấp và biểu hiện loạn sản mesomelic. Những bệnh nhân này có xương cánh tay, xương quay và xương trụ ngắn bất thường khiến cánh tay ngắn . Ngoài ra, xương chày và xương mác của chi dưới cũng ngắn hơn so với xương đùi nhưng không biểu hiện rõ ràng bằng chi trên. Hội chứng lặp đoạn 2q31.1 thường không ảnh hưởng đến cột sống của bệnh nhân.

Ảnh: Cẳng tay ngắn bất thường
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Bàn tay của bệnh nhân có thể biểu hiện nhiều dị tật phức tạp bao gồm ngón cái có 3 đốt hoặc hoàn toàn thiếu ngón cái. Độ đa dạng này phản ánh ảnh hưởng phức tạp của gen lên quá trình phát triển chi trên. Trong một số ít trường hợp, người bệnh xuất hiện dấu hiệu bàn chân khoèo .

Ảnh: Bàn chân khoèo
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Thực tế, mức độ biểu hiện lâm sàng giữa những bệnh nhân thường không giống nhau, ngay cả thành viên trong cùng một gia đình. Một số người bệnh nhẹ có triệu chứng rung giật nhãn cầu và dính ngón, trong khi những trường hợp nặng hơn có thể dẫn đến các dị tật về xương và bàn tay. Người ta cho rằng yếu tố di truyền và môi trường có thể ảnh hưởng đến mức độ biểu hiện của gen.

Hội chứng lặp đoạn 2q31.1 rất hiếm gặp. Ước tính tỉ lệ mắc hội chứng dính ngón-rung giật nhãn cầu do lặp đoạn nhiễm sắc thể 2q31.1 vào khoảng 1/1.000.000 người.

Đột biến lặp đoạn ADN trên nhiễm sắc thể 2 gây ra hội chứng lặp đoạn 2q31.1. Kích thước của đoạn lặp có thể dao động từ 1–4 triệu cặp base tùy thuộc vào từng bệnh nhân. Đoạn ADN lặp chứa nhiều gen quan trọng bao gồm nhóm gen HOXD. Nhóm gen này nắm vai trò quan trọng đối với quá trình hình thành và phát triển các chi cũng như hệ xương của cơ thể. Ngoài ra, gen MTX2 cũng nằm trong vùng ảnh hưởng nhưng mối liên hệ giữa gen này với bệnh chưa rõ ràng.

Một điểm đáng chú ý là vị trí gen gây bệnh gần với gen liên quan đến loạn sản mesomelic kiểu Kantaputra. Điều này có thể gợi ý mối liên hệ di truyền giữa hai bệnh và mở ra hướng nghiên cứu mới về các triệu chứng liên quan đến quá trình phát triển xương.

Phân tích vi mảng nhiễm sắc thể (CMA) là phương pháp sàng lọc hội chứng lặp đoạn 2q31.1 phổ biến, nó có thể phát hiện các biến thể số lượng bản sao trên toàn bộ hệ gen với độ chính xác cao. Phương pháp này cho biết vị trí và kích thước của đoạn lặp tại vùng 2q31.1.

Ngoài ra, kĩ thuật phân tích vi mảng nhiễm sắc thể còn có một dạng chuyên biệt để phân tích chi tiết hơn được gọi là lai so sánh hệ gen dựa trên microarray. Lai so sánh hệ gen dựa trên microarray có khả năng xác định đoạn lặp 3.8 Mb tại vùng 2q31.1-q31.2 đặc trưng cho bệnh. Đồng thời, kĩ thuật này cũng có thể đánh giá mức độ biểu hiện của các gen, từ đó cung cấp thông tin quan trọng về hậu quả chức năng của biến đổi di truyền.

Lai huỳnh quang tại chỗ (FISH) được sử dụng như một phương pháp bổ trợ nhằm trực quan hóa đoạn lặp trên nhiễm sắc thể. Kĩ thuật này sử dụng các đầu dò đặc hiệu để đánh dấu huỳnh quang vùng 2q31.1, từ đó đoạn gen lặp được quan sát trực tiếp.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn hội chứng lặp đoạn 2q31.1. Các liệu pháp điều trị chủ yếu làm giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống bệnh nhân. Người bệnh cần khám mắt định kì nhằm theo dõi và giải quyết các biểu hiện do rung giật nhãn cầu gây ra. Ngoài ra, các liệu pháp như vật lí trị liệu và ngôn ngữ trị liệu cũng rất quan trọng để cải thiện khả năng vận động, giao tiếp và sinh hoạt. Trong một số trường hợp, phẫu thuật có thể được chỉ định nhằm điều chỉnh các dị tật trên bàn tay hoặc các chi.

Mặt khác, theo dõi và quản lí các bệnh lí đi kèm như chậm phát triển, thiểu năng trí tuệ hoặc co giật cũng rất cần thiết.

Hội chứng lặp đoạn 2q31.1 di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, một bản sao của gen trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh. Một số ít trường hợp là do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.

Hội chứng lặp đoạn 2q31.1 di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• 2q31.1 microduplication syndrome
• chromosome 2q31.1 duplication syndrome
• dup(2)(q31.1)
• mesomelic dysplasia, 2Q31.1 Duplication-related
• trisomy 2q31.1