Hội chứng lặp đoạn 3q29

Dấu hiệu của hội chứng lặp đoạn 3q29 có nhiều mức độ khác nhau. Một số người bệnh không có hoặc có mức độ biểu hiện bệnh nhẹ. Những người thuộc trường hợp này chỉ phát hiện bệnh sau khi thực hiện xét nghiệm di truyền. Các bệnh nhân khác xuất hiện dấu hiệu như chậm phát triển, chủ yếu là chậm nói, thiểu năng trí tuệ hoặc gặp khó khăn trong học tập.

Phần lớn người bệnh không có dị tật nghiêm trọng nhưng vẫn có một số bệnh nhân xuất hiện dị tật mắt, tim và tật đầu nhỏ . Bên cạnh đó, bệnh nhân có nguy cơ tăng cân quá mức hoặc mắc bệnh béo phì cao hơn người bình thường.

Ảnh: Đầu nhỏ bất thường
Nguồn: National Human Genome Research Institute

Hội chứng lặp đoạn 3q29 rất hiếm gặp, khoảng 30 trường hợp mắc bệnh được ghi nhận trên toàn thế giới.

Đoạn ADN lặp lại thường dài khoảng 1,6 triệu cặp base hay 1,6 megabase (Mb). Nó nằm tại vị trí q29 trên nhiễm sắc thể 3 nên gây ra hội chứng lặp đoạn 3q29. Đoạn lặp có thể có nhiều kích thước khác nhau. Hiện tượng này xảy ra trên một hoặc hai bản sao của nhiễm sắc thể 3 trong mỗi tế bào.

Đoạn gen đột biến có các chuỗi ADN ngắn bao quanh khiến nó dễ tái sắp xếp trong quá trình phân chia tế bào. Từ đó, nhiễm sắc thể 3 có thể thiếu hoặc thừa vật liệu di truyền tại vị trí q29.

Đoạn lặp chứa khoảng 20 gen, nhiều gen trong đó liên quan đến quá trình phát triển của não và mắt. Tuy nhiên, người ta chưa xác định rõ các gen cụ thể liên quan đến triệu chứng bệnh. Một số người bệnh không có bất kì dấu hiệu nào của bệnh. Những bệnh nhân thuộc trường hợp này thường do các thay đổi di truyền xảy ra bên ngoài vị trí 3q29 tác động đến triệu chứng của bệnh.

Bác sĩ chẩn đoán hội chứng lặp đoạn 3q29 dựa trên triệu chứng lâm sàng, kiểm tra thể chất, đánh giá bệnh sử gia đình, xét nghiệm sinh hóa và xét nghiệm di truyền. Bệnh nhân cần thực hiện kiểm tra thể chất tổng quát, sau đó, bác sĩ sẽ dựa vào các dấu hiệu hiện tại kết hợp với đánh giá bệnh lí nhằm xác định mức độ của bệnh.

Các kiểm tra toàn diện bao gồm kiểm tra thị lực, thính lực, cơ, tim, hệ thần kinh, cơ quan sinh dục và hệ miễn dịch. Đối với đánh giá thính lực, các xét nghiệm cần thực hiện bao gồm nội soi tai, xét nghiệm Weber, xét nghiệm Rinne và đo nhĩ lượng. Kiểm tra hoạt động của tim gồm có chụp X-quang, siêu âm, điện tâm đồ. Trẻ sau giai đoạn phát triển nên thực hiện kiểm tra não bằng xét nghiệm hình ảnh như chụp MRI hoặc chụp CT.

Ngoài ra, bệnh nhân cũng cần thực hiện các xét nghiệm sinh hóa gồm:

• Đo nồng độ điện giải
• Đo nồng độ canxi trong huyết thanh
• Đo nồng độ hormone
• Kiểm tra chức năng tuyến giáp, thận và đường tiết niệu

Mặt khác, bệnh nhân có thể xét nghiệm di truyền để xác nhận chẩn đoán.

Các phương pháp xét nghiệm di truyền phổ biến gồm:

• CGH (lai so sánh toàn bộ bộ gen)
• FISH (lai phát huỳnh quang tại chỗ)
• Giải trình tự gen

Hiện nay, chưa có liệu pháp điều trị hoàn toàn hội chứng lặp đoạn 3q29. Các liệu pháp tập trung làm giảm triệu chứng và cải thiện cuộc sống người bệnh. Bệnh nhân có biểu hiện nhẹ thường không cần điều trị, chỉ theo dõi bệnh định kì. Mặt khác, người bệnh có triệu chứng nghiêm trọng cần có đội ngũ bác sĩ đa ngành như nhi khoa, nhãn khoa, tai mũi họng, thần kinh, nội khoa, tim mạch, nội tiết, phẫu thuật và các chuyên gia chăm sóc sức khỏe khác cùng phối hợp điều trị.

Trong trường hợp tai trong tích tụ dịch, trẻ nên sử dụng máy trợ thính, ốc tai điện tử hoặc sử dụng ống thông nhỏ nhằm tăng hiệu suất thoát dịch. Ngoài ra, người bệnh cần sử dụng thuốc chống co giật, bổ sung vitamin và áp dụng chế độ ăn keto nhằm giảm tần suất động kinh và tránh ảnh hưởng đến quá trình học tập.

Thêm vào đó, liệu pháp hỗ trợ tâm lí giúp thúc đẩy quá trình nói và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Bệnh nhân nên thực hiện các bài tập vật lí trị liệu và tập thể dục hằng ngày nhằm cải thiện trương lực cơ. Đối với trẻ khó ăn, bác sĩ thường sử dụng ống thông dạ dày, thuốc, hoặc chế độ thức ăn đặc bổ sung dinh dưỡng. Trường hợp dị tật tim tiến triển nghiêm trọng theo thời gian, người bệnh phải thực hiện phẫu thuật.

Hội chứng lặp đoạn 3q29 di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh. Một số ít trường hợp là do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.

Hội chứng lặp đoạn 3q29 di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• 3q29 interstitial microduplication
• 3q29 microduplication
• Chromosome 3q29 duplication syndrome
• Microduplication 3q29 syndrome
• Trisomy 3q29