Ly thượng bì bóng nước thể đơn giản kèm teo môn vị (epidermolysis bullosa simplex with pyloric atresia) là bệnh di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến da và đường tiêu hoá. Bệnh thuộc nhóm bong biểu bì bóng nước di truyền—nhóm bệnh khiến da trở nên mỏng và dễ phồng rộp.
Biểu hiện lâm sàng
Phồng rộp da
Trẻ mắc bệnh ly thượng bì bóng nước thể đơn giản kèm teo môn vị khi sinh ra có các vết phồng rộp và mất nhiều vùng da trên cơ thể. Diện tích da phồng rộp tiếp tục lan rộng khi có vết thương hoặc ma sát nhỏ như cọ xát và gãi. Mụn nước thường xuất hiện khắp cơ thể và trong các màng nhầy như niêm mạc ẩm của miệng và đường tiêu hóa.
Đối với trường hợp nghiêm trọng, trẻ có thể tử vong trong vòng một năm đầu sau sinh. Trường hợp nhẹ hơn, triệu chứng phồng rộp sẽ cải thiện theo thời gian nên trẻ có thể sống sót. Tuy nhiên khi trưởng thành, người bệnh sẽ gặp các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như xuất hiện mô hạt. Mô hạt thường hình thành trên vùng da quanh miệng, mũi, ngón tay và ngón chân. Chúng cũng có thể hiện diện trong đường thở làm người bệnh bị khó thở.
Teo môn vị
Người bệnh cũng mắc chứng teo môn vị. Teo môn vị là hiện tượng tắc nghẽn xảy ra tại môn vị —vị trí nối dạ dày với ruột non—do đó thức ăn không thể đi từ dạ dày vào ruột. Hẹp môn vị rất nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng. Vì vậy, trẻ phải được phẫu thuật ngay sau khi sinh.
Nguồn: National Cancer Institute
Các dấu hiệu của chứng teo môn vị bao gồm:
- Nôn mửa
- Chướng bụng
- Táo bón
Ảnh: Giải phẫu dạ dày
Nguồn: Shutterstock
Triệu chứng khác
Ngoài ra, ly thượng bì bóng nước thể đơn giản kèm teo môn vị có thể gây ra các biến chứng cho người bệnh như:
- Dính da giữa kẽ ngón tay, ngón chân
- Bất thường móng tay, móng chân
- Biến dạng khớp
- Rụng tóc
- Dị tật đường tiết niệu
Ảnh: Giải phẫu khớp gối
Nguồn: The American Academy of Orthpaedic Surgeons
Ảnh: Hệ tiết niệu nam và nữ
Nguồn: U.S National Library of Medicine
Độ phổ biến
Ly thượng bì bóng nước thể đơn giản kèm teo môn vị rất hiếm gặp. Hiện nay, mới chỉ có khoảng 100 trường hợp được ghi nhận.
Nguyên nhân
Đột biến gen ITGA6, ITGB4 và PLEC gây ra bệnh ly thượng bì bóng nước thể đơn giản kèm teo môn vị. Những gen này cung cấp hướng dẫn tạo ra protein có vai trò quan trọng đối với da và đường tiêu hóa. Đột biến gen ITGB4 là nguyên nhân gây ra 80% số ca bệnh, trong khi đột biến gen ITGA6 gây ra khoảng 5% các trường hợp. Những protein được tạo ra từ hai gen này kết hợp với nhau để tạo thành integrin α6β4. Integrin α6β4 giúp ổn định cấu trúc da bằng cách gắn lớp biểu bì với các lớp bên dưới.
Nguồn: Terese Winslow LLC
Đột biến gen ITGA6 hoặc gen ITGB4 khiến cơ thể không tạo ra integrin α6β4 hoặc protein mất chức năng. Vì vậy, tế bào lớp biểu bì trở nên mỏng và dễ bị tổn thương. Ma sát hoặc chấn thương nhỏ cũng làm các tế bào da tách ra, dẫn đến hình thành mụn nước.
Nguồn: Blamb/Shutterstock.com
Mặt khác, đột biến gen PLEC gây ra khoảng 15% trường hợp mắc bệnh bệnh ly thượng bì bóng nước thể đơn giản kèm teo môn vị. Gen này cung cấp hướng dẫn tạo ra protein plectin. Tương tự như integrin α6β4, plectin giúp gắn lớp biểu bì vào các lớp da bên dưới.
Trong tế bào da, plectin tham gia vào cấu trúc nửa cầu nối gian bào (hemidesmosome)—đơn vị có chức năng gắn mạng lưới các sợi trung gian vào màng tế bào. Đồng thời, plectin cũng là thành phần của cầu nối gian bào (desmosome)—thành phần tạo cầu nối giữa các tế bào lân cận nhau. Vì vậy, protein này rất quan trọng để giữ lớp biểu bì gắn chặt với các lớp bên dưới.
Các đột biến gen PLEC khiến tế bào không thể tạo ra plectin có chức năng hoặc hình thành các thể plectin bất thường. Vì vậy, khả năng chống ma sát của da sẽ giảm đi, da dễ bị tổn thương và hình thành các vết phồng rộp.
Người ta đang tìm hiểu vì sao đột biến gen ITGA6, ITGB4 và PLEC dẫn đến hẹp môn vị. Những nghiên cứu hiện tại cho thấy các gen này giữ vị trí thiết yếu trong quá trình phát triển bình thường của ống tiêu hoá.
Chẩn đoán
Hiện nay, có hai phương pháp chẩn đoán bệnh ly thượng bì bóng nước kèm teo môn vị chính, bao gồm:
Sinh thiết da
Bác sĩ sẽ sinh thiết da và quan sát bằng kính hiển vi điện tử truyền qua (TEM) hoặc lập bản đồ miễn dịch huỳnh quang với kháng thể/kháng nguyên.
Nguồn: Terese Winslow LLC
TEM được sử dụng để kiểm tra số lượng và hình thái cấu trúc màng đáy của da. Người ta sẽ xem xét các yếu tố như mức độ hiện diện và hình thái của cầu nối gian bào; tình trạng các sợi neo, bó neo, sợi trung gian keratin; vi túi thể hiện mặt cắt của mô.
Đối với bản đồ miễn dịch huỳnh quang, kháng thể được đánh dấu tương ứng với mỗi lớp màng đáy hoặc các kháng nguyên đặc hiệu cho protien mục tiêu nhằm đánh giá mức độ phân cắt và sự hiện diện của các đột biến gen.
Xét nghiệm di truyền
Xét nghiệm di truyền được dùng để xác định liệu bệnh nhân có mang đột biến trên cả 2 alen của gen ITGA6, ITGB4, PLEC hay không.
Ngoài ra, xét nghiệm tiền sản và xét nghiệm di truyền tiền làm tổ cũng có thể phát hiện sớm các đột biến nếu có. Ngoài ra, thai phụ có thể siêu âm để phát hiện chứng teo môn vị của trẻ thông qua các biểu hiện như đa ối, nồng độ alpha-fetoprotein và acetylcholinesterase tăng cao.
Điều trị
Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn bệnh ly thượng biểu bì bóng nước kèm teo môn vị. Các liệu pháp dưới đây có thể cải thiện triệu chứng cũng như bảo vệ da, ngăn chặn hình thành mụn nước và thúc đẩy quá trình lành vết thương cho người bệnh.
Vấn đề với da
Người bệnh nên sử dụng quần áo, giày dép mềm mại và thoáng khí. Các vết phồng rộp mới nên được rạch và lấy hết dịch để tránh lây lan. Vết thương nhiễm trùng được điều trị bằng kháng sinh và thuốc sát trùng.
Sau đó, y tá băng các vết phồng rộp theo ba lớp:
- Lớp đầu tiên: tiếp xúc với vết thương nên không được dính và không làm bong tróc thượng bì
- Lớp thứ hai: giúp ổn định lớp đầu
- Lớp thứ ba: có tính đàn hồi để đảm bảo băng nguyên vẹn khi người bệnh hoạt động
Vấn đề về đường tiêu hóa
Liệu pháp điều trị các bệnh lí liên quan đến tiêu hóa bao gồm:
- Phẫu thuật mở khí quản
- Phẫu thuật điều trị teo môn vị
- Đặt ống thông dạ dày
- Điều trị hội chứng mất protein ruột
Dạng di truyền
Ly thượng bì bóng nước thể đơn giản kèm teo môn vị di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Phòng ngừa
Ly thượng bì bóng nước thể đơn giản kèm teo môn vị di truyền lặn do nhiều đột biến gen, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.
Các tên gọi khác
- EBS-PA
- Epidermolysis bullosa simplex with pyloric atresia EBS with pyloric atresia
References
- Genetic Testing Information. Epidermolysis bullosa simplex 5C, with pyloric atresia. Retrieved May 20, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gtr/conditions/C2677349/
- Genetic and Rare Diseases Information Center. Epidermolysis bullosa. Retrieved May 20, 2024 from https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6359/index
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. EPIDERMOLYSIS BULLOSA SIMPLEX 5C, WITH PYLORIC ATRESIA; EBS5C. Retrieved May 20, 2024 from https://omim.org/entry/612138
- U.S National Library of Medicine. Epidermolysis bullosa with pyloric atresia. Retrieved May 20, 2024 from https://medlineplus.gov/genetics/condition/epidermolysis-bullosa-with-pyloric-atresia/
- MalaCards. Epidermolysis Bullosa Simplex 5c, with Pyloric Atresia (EBS5C). Retrieved May 20, 2024 from https://www.malacards.org/card/epidermolysis_bullosa_simplex_5c_with_pyloric_atresia
- National Health Service. Junctional epidermolysis bullosa (EB) with pyloric atresia. Retrieved May 20, 2024 from https://www.gosh.nhs.uk/conditions-and-treatments/conditions-we-treat/junctional-epidermolysis-bullosa-eb-pyloric-atresia/
- National Institute of Health. Epidermolysis Bullosa. Retrieved May 20, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK599531/
- Orphanet. Epidermolysis bullosa simplex with pyloric atresia. Retrieved May 20, 2024 from https://www.orpha.net/en/disease/detail/158684
