Loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi

Người bệnh có mao mạch phế nang phát triển bất thường. Cụ thể, mao mạch thường nằm sai vị trí trong thành phế nang và số lượng mao mạch giảm đáng kể. Những bất thường này ảnh hưởng đến quá trình trao đổi oxy và carbon dioxide.

Mạch máu phổi của người bệnh cũng xuất hiện bất thường. Tĩnh mạch phổi (mang máu từ phổi vào tim) nằm sai vị trí, chúng cuộn lại thành bó với động mạch phổi (mang máu từ tim đến phổi). Mô cơ trong thành động mạch phổi có thể phát triển quá mức, dẫn đến thành động mạch dày hơn và lòng mạch hẹp đi. Do đó, lưu lượng máu lưu thông suy giảm, áp lực tại động mạch phổi tăng lên nên tim phải hoạt động mạnh hơn.

Đa phần trẻ sơ sinh mắc loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi có các biểu hiện:

• Xoắn ruột già
• Dị tật liên quan đến đường tiêu hóa
• Bất thường tim mạch
• Bất thường tiết niệu sinh dục

Trẻ sơ sinh mắc bệnh thường có dấu hiệu suy hô hấp trong vòng vài phút đến vài giờ sau sinh. Trẻ bị khó thở và tím tái—tình trạng da, niêm mạc hoặc vùng dưới móng tay có màu xanh lam do thiếu oxy trong máu. Nếu không được ghép phổi, bệnh trẻ dưới một tuổi sẽ gặp nguy hiểm đến tính mạng. Phần lớn trường hợp trẻ sơ sinh bị loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi chỉ sống được vài tuần.

Ảnh: Hệ tiêu hóa
Nguồn: National Cancer Institute

Ảnh: Hệ tiết niệu nam và nữ
Nguồn: U.S National Library of Medicine

Loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi là bệnh hiếm gặp. Hiện nay, chưa có thống kê cụ thể tỉ lệ mắc bệnh. Khoảng 200 trẻ sơ sinh mắc bệnh đã được ghi nhận trên toàn thế giới.

Đột biến gen FOXF1 gây ra loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi. Gen FOXF1 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein yếu tố phiên mã FOXF1, chúng gắn vào một số vùng ADN để kiểm soát hoạt động các gen tương ứng. Yếu tố phiên mã này rất quan trọng đối với quá trình phát triển của phổi và các mạch máu liên quan. Đồng thời, chúng cũng tham gia vào quá trình phát triển đường tiêu hóa.

Đột biến gen FOXF1 bất hoạt protein yếu tố phiên mã nên protein không còn khả năng kiểm soát quá trình phát triển, dẫn đến mạch máu phổi và đường tiêu hóa xuất hiện bất thường.

Mất đoạn vật liệu di truyền tại vùng 16q24.1 nằm trên cánh dài của nhiễm sắc thể 16 cũng gây ra loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi. Vùng này mang nhiều gen, bao gồm gen FOXF1. Mất một bản sao của gen FOXF1 trong mỗi tế bào làm giảm lượng protein FOXF1 được sản xuất. Tình trạng thiếu protein FOXF1 ảnh hưởng đến quá trình phát triển mạch máu phổi, cuối cùng biểu hiện bệnh xuất hiện.

Người ta cho rằng mất nhiều gen khác nằm trong vùng 16q24.1 là nguyên nhân gây ra các dấu hiệu bất thường trên trẻ sơ sinhh, ví dụ như dị tật tim. Tương tự FOXF1, những gen này cũng cung cấp hướng dẫn tạo ra yếu tố phiên mã để điều chỉnh quá trình phát triển của nhiều cơ quan khác nhau trước khi sinh.

Hơn 60% các trường hợp trẻ sơ sinh mắc loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi vẫn chưa rõ nguyên nhân.

Ảnh: Cấu trúc ADN
Nguồn: Terese Winslow LLC

Bác sĩ có thể nghi ngờ trẻ sơ sinh mắc loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi nếu trẻ xuất hiện triệu chứng xanh tím nghiêm trọng và tăng áp động mạch phổi không đáp ứng với điều trị. Lúc này, bác sĩ tiến hành chẩn đoán thông qua xét nghiệm sinh thiết mô phổi. Họ sẽ tìm các điểm thay đổi bất thường trên mô như thiếu mao mạch gần phế nang, vách ngăn phế nang dày lên, sai lệch tĩnh mạch phổi và gia tăng quá trình cơ hóa tiểu động mạch phổi.

Ngoài ra, bệnh nhân có thể thực hiện siêu âm tim để chẩn đoán tăng áp động mạch phổi và loại trừ khả năng họ có bất thường cấu trúc tim mạch.

Một số xét nghiệm chẩn đoán bệnh bao gồm:

• Chụp X-quang phổi
• Chụp cắt lớp vi tính (CT)
• Xét nghiệm di truyền phân tử

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi. Các liệu pháp nhằm giảm nhẹ triệu chứng, cải thiện chất lượng đời sống bệnh nhân. Trẻ sơ sinh mắc bệnh cần đặt ống nội khí quản và thở máy ngay lập tức do nồng độ oxy bão hòa trong cơ thể rất thấp.

Một số biện pháp điều trị khác bao gồm sử dụng khí nitric oxide dạng hít và chất giảm sức cản mạch phổi như milrinone, sildenafil hoặc epoprostenol dạng thuốc uống hoặc tiêm tĩnh mạch. Những biện pháp này có thể cải thiện tình trạng bệnh nhưng hiệu quả của chúng giảm dần theo thời gian. Do đó, bác sĩ cần tăng dần liều lượng thuốc. Bên cạnh đó, các biện pháp này cũng không thể ngăn chặn triệu chứng thiếu oxy nghiêm trọng.

Ngoài ra, phương pháp oxy hóa màng ngoài cơ thể (ExtraCorporeal Membrane Oxygenation - ECMO) có thể được sử dụng để điều trị cho trẻ sơ sinh đang trong tình trạng nguy kịch nhưng kết quả chẩn đoán không rõ ràng. Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện ghép phổi trong trường hợp trẻ có biểu hiện nhẹ hoặc khởi phát muộn.

Loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi thường không di truyền và phần lớn bệnh nhân không có tiền sử mắc bệnh trong gia đình. Những thay đổi di truyền liên quan đến bệnh xảy ra trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng và tinh trùng) hoặc trong giai đoạn đầu của thai nhi. Một bản sao gen FOXF1 bị thay đổi hoặc mất đi trong mỗi tế bào cũng đủ để gây ra bệnh.

Bệnh nhân mắc loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi thường không truyền đột biến này cho con cái vì họ không có khả năng sống đến tuổi sinh sản. Người ta ghi nhận một số gia đình có nhiều hơn một thành viên mắc bệnh. Tuy nhiên họ chưa xác định được cơ chế di truyền bệnh trong những trường hợp này.

Loạn sản mao mạch phế nang kèm lệch tĩnh mạch phổi do đột biến ngẫu nhiên xảy ra trong quá trình phát triển của thai nhi, vì vậy, tất cả thai phụ đều có nguy cơ mang thai bị bệnh. Do đó, sàng lọc phát hiện bệnh sớm vô cùng quan trọng và cần thiết cho mọi thai phụ. Trong suốt thai kì, mẹ bầu nên đi khám và siêu âm định kì kết hợp với làm các xét nghiệm sàng lọc như xét nghiệm NIPT để có thể phát hiện sớm những vấn đề với thai nhi.

Sau khi sinh, nếu trẻ có bất kì dấu hiệu nào như khó thở hoặc gặp vấn đề về hô hấp, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay. Phát hiện và can thiệp sớm rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe cho con.

• ACD
• ACD/MPV
• ACDMPV
• Alveolar capillary dysplasia
• Congenital alveolar capillary dysplasia
• Familial persistent pulmonary hypertension of the newborn
• Misalignment of the pulmonary vessels