Hội chứng giảm tiểu cầu-mất xương quay

Giảm tiểu cầu ngăn cản quá trình đông máu bình thường nên người bệnh dễ bầm tím và thường xuyên chảy máu cam. Các đợt xuất huyết nghiêm trọng đe dọa tính mạng có thể xảy ra tại não và các cơ quan khác chủ yếu trong những năm đầu đời. Xuất huyết não có khả năng gây tổn thương não và dẫn đến thiểu năng trí tuệ. Nếu sống sót qua giai đoạn này và không bị xuất huyết não gây tổn thương, trẻ thường có tuổi thọ và trí tuệ bình thường.

Mức độ nghiêm trọng của các vấn đề xương khớp thay đổi tùy theo từng bệnh nhân. Xương quay (xương nằm phía ngón cái của cẳng tay) hầu như luôn bị thiếu tại cả hai tay. Xương trụ đôi khi kém phát triển hoặc vắng mặt trên một hoặc cả hai tay. Hội chứng có điểm khác biệt so với các dị tật tương tự là người bệnh vẫn có ngón cái, trong khi các bệnh lí khác liên quan đến mất xương quay thường không có ngón này. Tuy nhiên, bàn tay có thể biểu hiện các bất thường khác như ngón tay có màng, dính ngón hoặc ngón út bị cong. Một số người bệnh có bất thường xương khớp tác động đến cánh tay, chân hoặc khớp háng.

Các đặc điểm khác có thể xuất hiện bao gồm dị tật tim hoặc thận. Một số người bệnh có các đặc điểm dị biệt khuôn mặt bao gồm hàm dưới nhỏ, trán nhô ra và tai thấp. Khoảng một nửa bệnh nhân dị ứng với sữa bò nên triệu chứng giảm tiểu cầu càng trầm trọng thêm.

Hội chứng giảm tiểu cầu-mất xương quay là một rối loạn hiếm gặp, tỉ lệ mắc bệnh chưa đến 1/100.000 trẻ sơ sinh.

Đột biến gen RBM8A dẫn đến hội chứng giảm tiểu cầu-mất xương quay. Gen này tạo ra protein RNA-binding motif protein 8A—protein tham gia nhiều chức năng thiết yếu trong quá trình tổng hợp protein của tế bào.

Phần lớn người bệnh có đột biến trên một bản sao gen RBM8A, kèm theo mất một đoạn vật liệu di truyền từ nhiễm sắc thể số 1 chứa bản sao còn lại của gen. Một số ít bệnh nhân mang đột biến trên cả hai bản sao gen RBM8A mà không mất đoạn nhiễm sắc thể 1. Các đột biến này làm giảm lượng protein RNA-binding motif protein 8A trong tế bào.

Đoạn bị mất chứa ít nhất 200.000 đơn vị cấu trúc ADN (200 kilobase hay 200 kb) trên nhánh dài (q) của nhiễm sắc thể 1 tại vùng 1q21.1. Do đó, một bản sao gen RBM8A bị mất trong mỗi tế bào và protein tương ứng cũng mất theo.

Mặc dù người bệnh mang đột biến gen RBM8A kết hợp mất đoạn nhiễm sắc thể 1 hay mang hai đột biến gen đều có lượng protein RNA-binding motif protein 8A giảm, cơ chế chính xác gây ra các triệu chứng của hội chứng vẫn chưa rõ ràng. Người ta chưa ghi nhận trường hợp nào mất gen RBM8A trên cả hai bản sao nhiễm sắc thể 1, nghiên cứu cho thấy một cá thể không thể duy trì sự sống nếu thiếu hoàn toàn protein này.

Các nhà khoa học thường gọi đoạn mất nhiễm sắc thể 1 trong hội chứng này là mất đoạn 200-kb để phân biệt với mất đoạn 1q21.1. Mất đoạn 1q21.1 bao gồm một đoạn ADN lớn hơn trong vùng nhiễm sắc thể 1q21.1 gần khu vực mất đoạn 200-kb, nó thường được gọi là mất đoạn xa tái phát 1.35-Mb.

Trong đa số trường hợp, chẩn đoán hội chứng giảm tiểu cầu-mất xương quay được thực hiện ngay khi sinh bằng khám lâm sàng kĩ lưỡng, xác định các đặc điểm thể chất đặc trưng và các xét nghiệm chuyên biệt. Các xét nghiệm này có thể bao gồm xét nghiệm máu để xác nhận tình trạng giảm tiểu cầu, thiếu máu hoặc các bất thường huyết học khác cùng với chụp X-quang cẳng tay và siêu âm thận.

Bước đầu tiên trong xét nghiệm di truyền là phân tích mất đoạn/lặp đoạn cho vùng băng nhiễm sắc thể 1q21 chứa gen RBM8A. Chẩn đoán hội chứng được xác nhận nếu có sự hiện diện của mất đoạn trên một cá nhân thiếu xương quay hai bên và có sự hiện diện của ngón cái. Tuy nhiên, nếu kết quả không tìm thấy mất đoạn này, chẩn đoán vẫn chưa thể được loại trừ. Phân tích trình tự gen RBM8A cần được thực hiện nếu không xác định được mất đoạn hoặc để xác định biến thể gen RBM8A thứ hai nhằm xác nhận chẩn đoán.

Điều trị hội chứng giảm tiểu cầu-mất xương quay hướng tới các triệu chứng cụ thể biểu hiện trên từng cá nhân. Các bác sĩ có thể đề xuất các biện pháp phòng ngừa nhằm giúp trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ mắc bệnh tránh nhiễm trùng, căng thẳng hoặc các yếu tố khác có thể khởi phát giảm tiểu cầu. Ngoài ra, các chuyên gia khuyến cáo nên tránh sữa bò vì có thể gây ra các đợt giảm tiểu cầu, tăng bạch cầu ái toan hoặc phản ứng dạng bạch cầu.

Người bệnh cần được theo dõi liên tục và hỗ trợ huyết học khi cần thiết, chẳng hạn như truyền tiểu cầu hoặc truyền các chế phẩm máu toàn phần. Đối với một số bệnh nhân, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hoặc các biện pháp khác nhằm ngăn ngừa hoặc điều trị các biến chứng huyết học. Trong nhiều trường hợp, giảm tiểu cầu có thể cải thiện theo tuổi tác.

Điều trị chỉnh hình bao gồm sử dụng nẹp, dụng cụ chỉnh hình và phẫu thuật. Một số bệnh nhân cần dùng thiết bị thích ứng, chân tay giả và phương tiện hỗ trợ di chuyển như xe lăn để cải thiện chất lượng sống.

Những người mang bệnh tim bẩm sinh cần điều trị bằng thuốc, can thiệp phẫu thuật hoặc các biện pháp phù hợp. Các thủ thuật phẫu thuật sẽ dựa trên mức độ nặng, vị trí bất thường giải phẫu, triệu chứng liên quan và nhiều yếu tố khác.

Can thiệp sớm giúp trẻ phát triển tối đa tiềm năng. Các dịch vụ hỗ trợ như giáo dục chuyên biệt, vật lí trị liệu cùng các dịch vụ y tế, xã hội và hướng nghiệp mang lại nhiều lợi ích. Gia đình và người bệnh nên tham gia tư vấn di truyền. Các phương pháp điều trị khác tập trung vào kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ người bệnh.

Hội chứng giảm tiểu cầu-mất xương quay di truyền theo kiểu lặn nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao gen trong mỗi tế bào đều bị thay đổi. Trong hội chứng này, một bản sao gen mang đột biến còn bản sao kia bị mất do mất đoạn nhiễm sắc thể 1. Đôi khi, hai bản sao gen RBM8A trong mỗi tế bào đều mang đột biến.

Người bệnh thường thừa hưởng đột biến gen RBM8A từ một bố/mẹ. Trong khoảng 75% trường hợp, họ thừa hưởng từ bố/mẹ còn lại một bản sao nhiễm sắc thể 1 mang đoạn mất 200-kb. Với các trường hợp còn lại, mất đoạn diễn ra trong quá trình hình thành tế bào sinh dục (trứng và tinh trùng) hoặc trong giai đoạn đầu phát triển thai nhi.

Mặc dù bố mẹ của người mang hội chứng có thể mang đột biến gen RBM8A hoặc đoạn mất 200-kb, họ thường không biểu hiện dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Hội chứng giảm tiểu cầu-mất xương quay bệnh di truyền lặn, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• Chromosome 1q21.1 deletion syndrome, 200-KB
• Radial aplasia-amegakaryocytic thrombocytopenia
• Radial aplasia-thrombocytopenia syndrome
• TAR syndrome
• Thrombocytopenia absent radii