Hội chứng lặp đoạn 8q22.1

Hội chứng lặp đoạn 8q22.1 gây ra một loạt các triệu chứng và dấu hiệu về cơ xương khớp bao gồm:

• Bàn tay ngắn (brachydactyly)
• Dị hình bàn chân
• Ngực lồi (pectus excavatum)
• Nếp gấp lòng bàn tay ngang đơn
• Bàn chân bẹt
• Đầu gối cong ngược (genu recurvatum)

Ngoài ra, bệnh nhân thường có các đặc điểm dị biệt trên khuôn mặt bao gồm hẹp khe mắt, tăng khoảng cách giữa hai mắt, cầu mũi rộng và vòm miệng cao.

Hơn nữa, người bệnh thường có tầm vóc thấp hơn trung bình và có thể gặp các rối loạn phát triển thần kinh. Họ có thể biểu hiện chậm phát triển nhẹ về vận động và ngôn ngữ, kèm theo rối loạn học tập, rối loạn phát âm và khó khăn trong phối hợp vận động. Một số bệnh nhân còn có dấu hiệu của rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) như khó tập trung, tăng hoạt động và giảm khả năng chịu đựng tâm lí.

Đáng chú ý, một số trường hợp được báo cáo có biểu hiện giống rối loạn lưỡng cực, bao gồm tâm trạng hưng phấn kéo dài, tăng năng lượng, tăng tính xã hội không phân biệt, nói nhiều bất thường, tự tin quá mức, giảm nhu cầu ngủ và thay đổi tâm trạng đột ngột. Một số bệnh nhân có thể có chỉ số IQ thấp hoặc khiếm khuyết các chức năng nhận thức cụ thể bao gồm trí nhớ làm việc thị giác-không gian, khả năng lập kế hoạch và kỹ năng phối hợp vận động-thị giác.

Hội chứng lặp đoạn 8q22.1 là bệnh di truyền hiếm gặp. Người ta ước tính tỉ lệ mắc bệnh chưa đến 1/1.000.000 người. Khoảng 30 ca bệnh đã được báo cáo trong các tài liệu y khoa.

Nguyên nhân chính của hội chứng lặp đoạn 8q22.1 là sự nhân đôi một phần của nhiễm sắc thể 8 tại vị trí q22.1 nên các gen quan trọng biểu hiện quá mức, chủ yếu là GDF6 và SDC2. Sự mất cân bằng này gây rối loạn trong các quá trình phát triển của cơ thể.

Gen GDF6 thuộc họ yếu tố tăng trưởng chuyển hóa-beta (TGF-β), nó nắm vai trò thiết yếu trong quá trình hình thành xương và khớp tại các chi, sọ và xương sống. Khi gen GDF6 biểu hiện quá mức do đột biến lặp đoạn, quá trình phát triển của hệ xương khớp bị xáo trộn, từ đó các bất thường đặc trưng của hội chứng bộc phát.

Gen SDC2 cung cấp hướng dẫn tạo ra proteoglycan heparan sulfate xuyên màng, nó tham gia vào nhiều quá trình quan trọng như tăng sinh tế bào, di chuyển tế bào và tương tác giữa tế bào với chất nền ngoại bào. Sự biểu hiện bất thường của gen này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của các mô và tế bào.

Một số nghiên cứu đã phát hiện sự suy giảm đáng kể protein SMAD6 trên nhiều bệnh nhân mắc hội chứng. SMAD6 có chức năng đối kháng với tín hiệu từ các thụ thể họ TGF-beta-type 1 với vai trò trung gian trong hoạt động kháng viêm. Sự mất cân bằng này làm rối loạn các con đường tín hiệu tế bào quan trọng. Hơn nữa, con đường TGF-β còn nắm vị trí then chốt trong sự phát triển của các tế bào thần kinh tại vùng não giữa và trong quá trình hình thành kết nối thần kinh trong não đang phát triển. Cơ chế này giải thích cho các rối loạn tâm thần và phát triển thần kinh thường gặp trên bệnh nhân mắc hội chứng lặp đoạn 8q22.1, bao gồm các vấn đề nhận thức và biểu hiện giống rối loạn lưỡng cực.

Chẩn đoán hội chứng lặp đoạn 8q22.1 dựa trên sự kết hợp giữa đánh giá lâm sàng, tiền sử gia đình và phân tích di truyền. Bác sĩ thường nhận diện các đặc điểm của hội chứng như khuôn mặt dị biệt và bất thường xương khớp. Đối với các trường hợp nghi ngờ có rối loạn phát triển thần kinh hoặc tâm thần kèm theo, bác sĩ tiến hành đánh giá thần kinh và tâm thần toàn diện bao gồm đánh giá nhận thức, ngôn ngữ, vận động, và hành vi. Nhằm xác định kết quả chẩn đoán, phép lai so sánh hệ gen dựa trên vi mảng (array-CGH) thường được sử dụng.

Hiện tại, chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho hội chứng lặp đoạn 8q22.1. Các liệu pháp chủ yếu kiểm soát triệu chứng và cải thiện cuộc sống của người bệnh. Các vấn đề xương khớp có thể được điều trị thông qua vật lí trị liệu, can thiệp chỉnh hình và phẫu thuật nhằm cải thiện chức năng và giảm đau. Đối với các khó khăn về vận động, chương trình vật lí trị liệu cá nhân hóa có thể tăng cường sức mạnh cơ và cải thiện khả năng phối hợp vận động.

Điều trị các rối loạn phát triển thần kinh là một phần quan trọng trong phác đồ điều trị, bao gồm trị liệu ngôn ngữ cho rối loạn phát âm, trị liệu vận động cho rối loạn phối hợp và các can thiệp giáo dục đặc biệt cho rối loạn học tập. Can thiệp sớm thông qua các chương trình giáo dục chuyên biệt có thể mang lại hiệu quả đáng kể trong cải thiện khả năng học tập và phát triển kỹ năng xã hội.

Đối với các rối loạn tâm thần như ADHD hoặc rối loạn lưỡng cực, người bệnh có thể cần điều trị tâm lí và dùng thuốc dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) cũng có thể được áp dụng nhằm giúp bệnh nhân quản lí các triệu chứng tâm thần.

Hội chứng lặp đoạn 8q22.1 di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường nên một bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào là đủ để gây ra bệnh. Phần lớn người bệnh đều có cha mẹ và các thành viên khác trong gia đình mắc bệnh.

Hội chứng lặp đoạn 8q22.1 di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• Leri pleonosteosis chromosome duplication syndrome