Thiếu fumarase

Trẻ sơ sinh thiếu fumarase có các biểu hiện chung sau:

• Đầu nhỏ
• Cấu trúc não bất thường
• Chậm phát triển mức độ nghiêm trọng
• Yếu cơ
• Co giật

Trong một số trường hợp, bệnh nhân có khuôn mặt dị biệt với các đặc điểm bao gồm:

• Trán nhô
• Tai thấp
• Hàm nhỏ
• Khoảng cách hai mắt xa nhau
• Sống mũi trũng

Ảnh: Trán nhô ra phía trước
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Xương hàm và xương cằm nhỏ, thu hẹp
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Ảnh: Khoảng cách giữa hai mắt rộng
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Xương mũi kém phát triển, lỗ mũi hếch
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ngoài ra, gan và lách to cũng là các triệu chứng liên quan đến thiếu fumarase. Ngoài ra, trẻ sơ sinh còn có biểu hiện thừa hồng cầu hoặc thiếu bạch cầu. Đa số người bệnh chỉ sống được vài tháng. Tuy nhiên, một số ít bệnh nhân có thể sống đến đầu giai đoạn trưởng thành.

Thiếu fumarase rất hiếm gặp, khoảng 100 trường hợp đã được ghi nhận trên toàn thế giới. Trong số đó, một số người có nguồn gốc từ cộng đồng tôn giáo biệt lập tại phía tây nam Hoa Kì.

Đột biến gen FH gây ra bệnh thiếu fumarase. Gen FH cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme fumarase (còn gọi là fumarate hydratase). Enzyme fumarase tham gia vào loạt phản ứng quan trọng được gọi là chu trình axit citric hoặc chu trình Krebs. Quá trình này cho phép tế bào sử dụng oxi và tạo ra năng lượng. Cụ thể, fumarase chuyển đổi phân tử fumarate thành phân tử malate.

Đột biến gen FH khiến enzyme fumarase mất khả năng chuyển fumarate thành malate. Từ đó, chu trình axit citric bị ảnh hưởng. Quá trình sản xuất năng lượng của tế bào giảm đi sẽ gây hại cho tế bào não đang phát triển, do đó người bệnh xuất hiện các dấu hiệu và triệu chứng đặc trưng của bệnh.

Thiếu fumarase thường được chẩn đoán bằng các xét nghiệm chuyên biệt sau:

• Xét nghiệm máu
• Xét nghiệm nước tiểu
• Chụp cộng hưởng từ MRI não

Thiếu fumarase rất hiếm gặp nên có nguy cơ chẩn đoán sai thành bệnh đa hồi não hoặc hội chứng Leigh.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn thiếu fumarase. Các phương pháp điều trị chỉ làm giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

Khi có dấu hiệu co giật, trẻ được điều trị bằng thuốc. Ngoài ra, phương pháp đặt ống thông dạ dày cũng cần thiết trong một số trường hợp. Về lâu dài, người bệnh cần thực hiện trị liệu nghề nghiệp, trị liệu ngôn ngữ và vật lí trị liệu nhằm phát triển kĩ năng xã hội, ngôn ngữ và vận động.

Thiếu fumarase di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều có đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường đều mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ thường không biểu hiện dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, người chỉ có một bản sao đột biến của gen FH trong mỗi tế bào có xu hướng phát triển khối u lành tính tại mô cơ trơn của da và tử cung. Bên cạnh đó, nguy cơ mắc ung thư thận của những người này cũng cao hơn so với bình thường. Các triệu chứng này được gọi là bệnh u cơ trơn di truyền và ung thư thận.

Thiếu fumarase di truyền lặn đột biến gen FH, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• Fumarate hydratase deficiency
• Fumaric aciduria