Hội chứng mất đoạn 12p12.1

Biểu hiện lâm sàng của hội chứng mất đoạn 12p12.1 rất đa dạng và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Người bệnh thường có các đặc điểm dị biệt khuôn mặt bao gồm:

• Trán phình to
• Khe mắt xếch xuống
• Mí rẻ quạt
• Mũi rộng và tẹt
• Chóp mũi phình to
• Tai thấp
• Thiểu sản vành tai

Phần lớn trẻ bệnh có biểu hiện chậm phát triển toàn diện và thiểu năng trí tuệ. Trẻ thường chậm nói và khó diễn đạt do khả năng ngôn ngữ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhiều bệnh nhân xuất hiện các rối loạn hành vi như lặp đi lặp lại một số động tác hoặc các hành vi bất thường khác.

Ngoài ra, bệnh còn làm giảm trương lực cơ khiến người bệnh hoạt động vụng về và dễ mất thăng bằng. Trong một số trường hợp, người bệnh xuất hiện dị tật đốt sống hình cánh bướm và vẹo cột sống. Các triệu chứng liên quan đến mắt có thể gây giảm thị lực. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có biểu hiện dị dạng não.

Mức độ biểu hiện của các triệu chứng thay đổi tùy từng bệnh nhân, phụ thuộc vào kích thước đoạn mất. Những trường hợp mất đoạn nhiễm sắc thể lớn thường có các biểu hiện nghiêm trọng hơn nên cần phương pháp điều trị toàn diện và theo dõi lâu dài.

Hội chứng mất đoạn 12p12.1 rất hiếm gặp. Ước tính tỉ lệ mắc bệnh chưa đến 1/1.000.000 người trên toàn thế giới.

Đột biến mất đoạn nhiễm sắc thể tại vùng p12 của nhiễm sắc thể 12 gây ra hội chứng mất đoạn 12p12.1. Khu vực này có chứa gen SOX5. Gen này rất quan trọng đối với quá trình phát triển não bộ và hình thành xương.

Đột biến làm mất gen SOX5 có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Dạng phổ biến nhất là mất đoạn nhiễm sắc thể với kích thước đoạn mất đa dạng. Đột biến mất đoạn nhỏ, dao động từ 72 đến 466 kilobase; nó chỉ ảnh hưởng đến gen SOX5. Trong khi đó, những đoạn mất lớn có thể tác động đến gen SOX5 và nhiều gen lân cận, thậm chí lên đến 23 gen trong một số trường hợp. Ngoài ra, người ta phát hiện một số bệnh nhân mang đột biến vô nghĩa. Những đột biến này cũng làm mất chức năng gen SOX5.

Quá trình chẩn đoán hội chứng mất đoạn 12p12.1 kết hợp giữa đánh giá lâm sàng và xét nghiệm di truyền chuyên sâu. Bác sĩ thường bắt đầu bằng khám tổng quát nhằm xác định các dấu hiệu đặc trưng như chậm phát triển, chậm nói, đặc điểm dị biệt khuôn mặt và các triệu chứng khác liên quan thần kinh.

Xét nghiệm di truyền có vai trò then chốt trong chẩn đoán. Phương pháp lai so sánh vi mảng (CGH array) là công cụ chính để phát hiện các đột biến mất đoạn nhiễm sắc thể. Kĩ thuật lai huỳnh quang tại chỗ (FISH) thường được sử dụng nhằm xác nhận kết quả chẩn đoán. Trong trường hợp không tìm thấy mất đoạn, giải trình tự gen thế hệ mới có thể được sử dụng nhằm phát hiện các đột biến nhỏ hơn trong gen SOX5.

Ngoài xét nghiệm di truyền, bác sĩ còn tiến hành đánh giá chuyên sâu thông qua các phương pháp sau:

• Chụp cột sống
• Khám mắt
• Chụp cộng hưởng từ não
• Siêu âm tim và thận

Quá trình chẩn đoán thường cần sự phối hợp của nhiều chuyên khoa để phát hiện đầy đủ các triệu chứng và lên kế hoạch theo dõi, điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân.

Hiện nay, hội chứng hội chứng mất đoạn 12p12.1 chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu. Các liệu pháp nhằm kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Trẻ cần thực hiện trị liệu ngôn ngữ sớm nhằm tối ưu hóa khả năng giao tiếp. Song song với đó, trị liệu vật lí cũng có vai trò quan trọng đối với quá trình cải thiện các kĩ năng vận động và tăng cường sức mạnh cơ bắp cho những trẻ gặp khó khăn trong di chuyển.

Liệu pháp hành vi giúp trẻ kiểm soát tốt các cơn tăng động, cải thiện mức độ tập trung và kĩ năng xã hội. Bên cạnh đó, trẻ cần được hỗ trợ thông qua chương trình giáo dục cá nhân hóa, vốn được thiết kế riêng phù hợp với khả năng và nhu cầu của từng cá nhân. Ngoài ra, bệnh nhân nên thăm khám định kì nhằm kịp thời phát hiện và xử lí các biến chứng như co giật, vẹo cột sống.

Hội chứng mất đoạn 12p12.1 di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, một bản sao của gen trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh. Một số ít trường hợp là do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.

Hội chứng mất đoạn 12p12.1 di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và chẩn đoán di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• Del(12)(p12.1)
• Monosomy 12p12.1