Hội chứng mất đoạn 6q15-q23

Hội chứng mất đoạn 6q15-q23 (chromosome 6q deletions 6q15 to 6q23) bắt nguồn từ bất thường cấu trúc trên nhiễm sắc thể số 6. Bệnh ảnh hưởng đến khả năng phát triển và gây ra một số dị tật cho người bệnh.

Centromere — Ảnh: Cấu trúc nhiễm sắc thể
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Biểu hiện lâm sàng

Mỗi bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng khác nhau tuỳ thuộc vào độ dài đoạn nhiễm sắc thể và số lượng gen bị mất. Thông thường, mất đoạn nhiễm sắc thể ngắn dẫn đến biểu hiện nhẹ hơn và ngược lại, mất đoạn nhiễm sắc thể dài gây ra các trường hợp nghiêm trọng. Tuy nhiên, người ta vẫn ghi nhận một số trường hợp ngoại lệ.

Trẻ mắc hội chứng mất đoạn 6q15-q23 thường chậm phát triển, dáng người thấp bé, khả năng ngôn ngữ, học tập kém và nhiều triệu chứng khác dưới đây.

Khuôn mặt dị biệt

Người bệnh có khuôn mặt dị biệt với một số biểu hiện đặc trưng như:

Đầu lớn hoặc nhỏ bất thường
Trán gồ
Hai mắt cách xa nhau
Mũi tẹt, đầu mũi lớn
Tai thấp và hình dạng bất thường
Miệng nhỏ, khoé miệng hạ xuống
Hở hàm ếch
Cằm nhỏ, thụt vào trong

Bệnh tim bẩm sinh

Trẻ có thể mắc các bệnh tim bẩm sinh sau:

Thông liên nhĩ : xuất hiện lỗ thông tại vách liên nhĩ
Thông liên thất : xuất hiện lỗ thông tại vách liên thất
Còn ống động mạch : ống nối giữa động mạch chủ và động mạch phổi không đóng lại sau khi sinh
Tứ chứng Fallot: gồm các dị tật tim như thông liên thất, động mạch chủ lệch phải, hẹp động mạch phổi và phì đại tâm thất phải

Triệu chứng khác

Những biểu hiện khác của hội chứng mất đoạn 6q15-q23 bao gồm:

Ăn uống khó khăn
Giảm trương lực cơ
Động kinh
Dị tật bàn tay, bàn chân và hệ sinh dục
Bệnh lí về răng miệng
Thị lực và thính lực kém

Độ phổ biến

Hội chứng mất đoạn 6q15-q23 rất hiếm gặp nên người ta chưa có thống kê cụ thể về tỉ lệ mắc bệnh.

Nguyên nhân

Đột biến mất đoạn nhỏ thuộc vùng q15-q23 trên nhánh dài của nhiễm sắc thể 6 gây ra hội chứng mất đoạn 6q15-q23. Đột biến này làm mất một bản sao của 16 gen. Mỗi bệnh nhân mất đoạn nhiễm sắc thể với kích thước khác nhau, do đó, họ sẽ biểu hiện các triệu chứng riêng biệt. Một số gen nằm trong vùng mất đoạn nhiễm sắc thể bao gồm.

Gen AKIRIN2

Gen AKIRIN2 thuộc vùng 6q15 trên nhiễm sắc thể 6, chúng cung cấp hướng dẫn tạo ra protein có chức năng thúc đẩy phản ứng miễn dịch và tham gia hoạt động phiên mã—bước trung gian để tổng hợp protein từ ADN.

Tế Bào Tham Gia Váo đáp ứng Miễn Dịch — Ảnh: Phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với các tác nhân lạ
Nguồn: MDPI Journal List

Bên cạnh đó, protein này có chức năng quan trọng đối với quá trình phát triển vỏ đại não. Người ta đã ghi nhận một số trường hợp mất gen này dẫn đến người bệnh có biểu hiện chậm phát triển với mức độ từ trung bình đến nặng.

cau-truc-ben-trong-cua-nao — Ảnh: Cấu trúc bên trong của não
Nguồn: Terese Winslow

Gen EPHA7

Gen EPHA7 thuộc vùng q16.1 trên nhiễm sắc thể 6, chúng cung cấp hướng dẫn tạo ra protein thuộc nhóm thụ thể ephrin. Thụ thể ephrin tham gia điều hoà nhiều quá trình phát triển trong cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh. Tuy nhiên, người ta chưa rõ đột biến mất gen này ảnh hưởng đến biểu hiện bệnh như thế nào.

Hệ Thần Kinh Người — Ảnh: Hệ thần kinh người
Nguồn: Encyclopædia Britannica, Inc.

Gen MAP3K7

Gen MAP3K7 thuộc vùng 6q15 trên nhiễm sắc thể 6, chúng cung cấp hướng dẫn tạo ra protein thuộc họ serine/threonine kinase. Protien này tham gia điều hoà quá trình phiên mã và chết tế bào theo chương trình (apoptosis). Ngoài ra, protein này giúp cơ thể phản ứng với điều kiện môi trường không thuận lợi như stress hoặc các tác nhân gây tổn thương tế bào. Người ta ghi nhận đột biến gen MAP3K7 liên quan đến các bệnh lí về tim.

Gen FOXO3

Gen FOXO3 thuộc vùng q21 trên nhiễm sắc thể 6, chúng cung cấp hướng dẫn tạo ra protein có chức năng điều hoà chu kì tế bào, tăng sinh và chết tế bào theo chương trình (apoptosis). Đồng thời, protein này tham gia sửa chữa ADN sai hỏng. Đột biến gen FOXO3 có thể dẫn đến nhiều bệnh lí liên quan đến tim mạch, thần kinh và teo cơ.

Chẩn đoán

Bác sĩ chẩn đoán hội chứng mất đoạn 6q15-q23 dựa trên biểu hiện lâm sàng, bệnh sử cá nhân và gia đình, kết quả khám sức khoẻ kết hợp với một số xét nghiệm chuyên biệt.

Khám sức khoẻ tổng quát

Bác sĩ sẽ khám sức khoẻ tổng quát cho bệnh nhân bằng cách đánh giá các yếu tố sau:

Thị lực
Thính lực
Cơ
Tim
Thận
Hệ thần kinh trung ương
Hệ sinh dục
Hệ miễn dịch

Chẩn đoán dị tật tim

Những xét nghiệm chẩn đoán giúp phát hiện chính xác dị tật tim cho người bệnh bao gồm:

Chụp X-quang ngực
Siêu âm tim
Đo điện cơ
Đo điện tâm đồ

Xét nghiệm sinh hoá

Bệnh nhân cần thực hiện một số xét nghiệm sinh hoá như:

Đo chất điện giải
Đo hàm lượng canxi trong huyết thanh
Kiểm tra chức năng tuyến giáp và thận
Xét nghiệm nước tiểu và hormone sinh dục

Xét nghiệm di truyền

Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện xét nghiệm di truyền nhằm xác nhận kết quả chẩn đoán:

Xét nghiệm lai huỳnh quang tại chỗ (Fluorescence In Situ Hybridization-FISH)
Lai so sánh bộ gen (array Comparative Genomic Hybridization-aCGH)
Giải trình tự ADN

Điều trị

Hiện nay chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn hội chứng mất đoạn 6q15-q23. Các liệu pháp chủ yếu nhằm giảm nhẹ triệu chứng và cải thiện chất lượng đời sống cho người bệnh. Bác sĩ sẽ chỉ định các biện pháp điều trị khác nhau tuỳ thuộc vào biểu hiện của mỗi bệnh nhân.

Một số biện pháp giúp người bệnh cải thiện triệu chứng bệnh bao gồm:

Sử dụng máy trợ thính
Đặt ống thông dạ dày
Phẫu thuật điều trị trào ngược dạ dày thực quản
Trị liệu vật lí và ngôn ngữ
Sử dụng thuốc chống co giật
Bổ sung vitamin
Ăn theo chế độ keto
Phẫu thuật chỉnh hình dị tật
Đặt ống thông tim

Cùng chuyên mục

Xem thêm Tư vấn di truyền

Dạng di truyền

Phần lớn các trường hợp mắc hội chứng mất đoạn 6q15-q23 do đột biến mới (de novo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm. Các trường hợp di truyền bệnh từ cha mẹ hiếm gặp hơn.

Cùng chuyên mục

Xem thêm Di truyền trong gia đình

Phòng ngừa

Hội chứng mất đoạn 6q15-q23 do đột biến ngẫu nhiên xảy ra trong quá trình tạo phôi, vì vậy tất cả thai phụ đều có nguy cơ mang thai bị bệnh. Do đó, sàng lọc phát hiện bệnh sớm vô cùng quan trọng và cần thiết cho mọi thai phụ. Phương pháp sàng lọc thai sớm bằng kĩ thuật giải trình tự gen NGS tiên tiến nhất hiện nay có thể phát hiện tương đối chính xác bệnh ngay từ tuần thai thứ 9 thông qua xét nghiệm NIPT và chỉ cần sàng lọc 1 lần cho cả thai kì.

Các tên gọi khác

Chromosome 6 Disorders

References

Genetic and Rare Diseases Information Center. Chromosome 6q deletion. Retrieved November 01, 2024 from https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/3760/chromosome-6q-deletion
DoveMed. Chromosome 6q Deletions 6q15 to 6q23. Retrieved November 01, 2024 from https://www.dovemed.com/diseases-conditions/chromosome-6q-deletions-6q15-6q23
National Institute of Health. Intermediate prognosis of 6q deletion in chronic lymphocytic leukemia. Retrieved November 01, 2024 from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21281237/
National Institute of Health. The phenotypic spectrum of proximal 6q deletions based on a large cohort derived from social media and literature reports. Retrieved November 01, 2024 from https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6138703/
Orphanet. 6q terminal deletion syndrome. Retrieved November 01, 2024 from https://www.orpha.net/en/disease/detail/75857
ResearchGate. A novel region of deletion on chromosome 6q23.3 spanning less than 500 Kb in high grade invasive epithelial ovarian cancer. Retrieved November 01, 2024 from https://www.researchgate.net/publication/12853678
Rare Chromosome Disorder Support Group. 6q Deletions 6q15 To 6q23. Retrieved November 01, 2024 from https://rarechromo.org/guide/6q-deletions-6q15-to-6q23/

Hội chứng mất đoạn 6q15-q23