Hội chứng mất đoạn xa 7q11.23 (distal 7q11.23 microdeletion syndrome) bắt nguồn từ bất thường cấu trúc trên nhiễm sắc thể số 7. Biểu hiện lâm sàng của người bệnh bao gồm động kinh, thiểu năng trí tuệ và bất thường khác về hành vi-thần kinh.
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Biểu hiện lâm sàng
Động kinh
Động kinh là triệu chứng phổ biến nhất. Người ta ghi nhận 50% người mắc hội chứng mất đoạn 7q11.23 xuất hiện dấu hiệu này.
Phát triển và trí tuệ
Bệnh ảnh hưởng đến khả năng phát triển thể chất và trí tuệ của bệnh nhân, do đó họ có các triệu chứng như:
- Chậm phát triển mức độ vừa đến nặng
- Tự kỉ
- Thiểu năng trí tuệ dạng nhẹ
- Học tập khó khăn
Hành vi bất thường
Bên cạnh đó, người bệnh có một số bất thường về hành vi–thần kinh bao gồm:
- Không tập trung
- Hiếu động
- Bốc đồng
- Hung hăng
Độ phổ biến
Hội chứng mất đoạn 7q11.23 rất hiếm gặp. Người ta ước tính tỉ lệ mắc bệnh trên toàn thế giới ít hơn 1/1.000.000 người.
Nguyên nhân
Đột biến mất đoạn nhỏ thuộc vùng q11.23 trên nhánh dài của nhiễm sắc thể 7 gây ra hội chứng mất đoạn 7p11.23. Đột biến này làm mất một bản sao của gen HIP1 và YWHAG.
Gen HIP1
Gen HIP1 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein màng có chức năng vận chuyển các protein khác và tham gia quá trình nhập bào thông qua túi clathrin.
Nguồn: MDPI
Thông thường, protein HIP1 liên kết với protein huntingtin trong não. Tuy nhiên, liên kết này không diễn ra đối với người mắc Huntington—bệnh thoái hoá thần kinh ảnh hưởng đến khả năng vận động, suy nghĩ và tinh thần của bệnh nhân. Bên cạnh đó, người ta ghi nhận đột biến mất một bản sao của gen HIP1 có liên quan đến biểu hiện động kinh và các bất thường thần kinh khác.
Gen YWHAG
Gen YWHAG cung cấp hướng dẫn tạo ra protein tham gia điều hoà nhiều con đường dẫn truyền tín hiệu. Protein YWHAG hiện diện nhiều trong cơ xương và cơ tim. Ngoài ra, trong tế bào cơ trơn, protein YWHAG có thể phản ứng với các yếu tố tăng trưởng để điều hòa quá trình ổn định và phát triển của thành mạch máu, từ đó ảnh hưởng đến lưu lượng máu và huyết áp. Tuy nhiên, người ta chưa rõ gen này gây ra hội chứng mất đoạn 7q11.23 như thế nào.
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Chẩn đoán
Bác sĩ có thể chẩn đoán hội chứng mất đoạn 7q11.23 dựa trên đánh giá biểu hiện lâm sàng và thực hiện xét nghiệm di truyền.
Phương pháp phân tích nhiễm sắc thể thông thường khó phát hiện các đột biến mất đoạn nhỏ. Vì vậy, bệnh nhân cần thực hiện giải trình tự exome (Whole Exome Sequencing-WES), xét nghiệm lai huỳnh quang tại chỗ (Fluorescence In Situ Hybridization-FISH) hoặc lai so sánh bộ gen (array Comparative Genomic Hybridization-aCGH). Những xét nghiệm này giúp xác định đột biến mất đoạn nhỏ chính xác hơn. Sau đó, người ta xác nhận kết quả chẩn đoán bằng kĩ thuật giải trình tự Sanger hoặc PCR định lượng.
Điều trị
Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn hội chứng mất đoạn 7q11.23. Phần lớn các triệu chứng bệnh liên quan đến khả năng phát triển trí tuệ và hành vi. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định một số phương pháp trị liệu giúp người bệnh cải thiện chất lượng đời sống cũng như gợi ý những chương trình giáo dục đặc biệt phù hợp với bệnh nhi.
Dạng di truyền
Hội chứng mất đoạn 7q11.23 di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, một bản sao của gen trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh. Một số ít trường hợp là do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Phòng ngừa
Hội chứng mất đoạn 7q11.23 di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh.
Các tên gọi khác
- distal del(7)(q11.23)
- distal monosomy 7q11.23
- distal chromosome 7Q11.23 deletion syndrome
- chromosome 7q11.23 deletion syndrome, distal, 1.2-mb
- chromosome 7q11.23 deletion syndrome, distal, 1.2-MB
References
- Genetic Testing Information. Distal 7q11.23 microdeletion syndrome. Retrieved November 01, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gtr/conditions/C3150999/
- Genetic and Rare Diseases Information Center. Distal 7q11.23 microdeletion syndrome. Retrieved November 01, 2024 from https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/17218/distal-7q1123-microdeletion-syndrome
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. CHROMOSOME 7q11.23 DELETION SYNDROME, DISTAL, 1.2-MB. Retrieved November 01, 2024 from https://www.omim.org/entry/613729
- MalaCards. Chromosome 7q11.23 Deletion Syndrome, Distal, 1.2-Mb. Retrieved November 01, 2024 from https://www.malacards.org/card/chromosome_7q1123_deletion_syndrome_distal_12_mb
- National Institute of Health. Recurrent Distal 7q11.23 Deletion Including HIP1 and YWHAG Identified in Patients with Intellectual Disabilities, Epilepsy, and Neurobehavioral Problems. Retrieved November 01, 2024 from https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2997378/
- National Institute of Health. Prenatal diagnosis of 7q11.23 microdeletion: Two cases report and literature review. Retrieved November 01, 2024 from https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10615468/
- National Organization for Rare Disorders. distal 7q11.23 microdeletion syndrome. Retrieved November 01, 2024 from https://rarediseases.org/mondo-disease/distal-7q11-23-microdeletion-syndrome/
- Orphanet. Distal 7q11.23 microdeletion syndrome. Retrieved November 01, 2024 from https://www.orpha.net/en/disease/detail/254351
