Hội chứng lặp đoạn 4q xa

Trẻ sơ sinh mắc hội chứng lặp đoạn 4q xa thường kém phát triển và nhẹ cân. Bên cạnh đó, trẻ còn xuất hiện các triệu chứng gồm trương lực cơ yếu hoặc tăng quá mức, xương mềm và co cơ liên tục. Hơn nữa, bệnh nhân còn chậm phát triển trí tuệ và tâm thần vận động.

Bệnh làm biến dạng xương vùng mặt và đầu khiến người bệnh có các đặc điểm sau:

• Đầu nhỏ
• Trán hẹp và dốc
• Tai to, thấp, loạn sản
• Cổ ngắn
• Sống mũi nhô cao
• Nhân trung ngắn
• Khóe miệng trũng xuống
• Môi mím
• Hàm dưới nhỏ

Ảnh: Đầu nhỏ bất thường
Nguồn: National Human Genome Research Institute

Ảnh: Cổ ngắn
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Xương hàm và xương cằm nhỏ, thu hẹp
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Ngoài ra, người bệnh còn xuất hiện dị tật mắt bao gồm hai mắt cách xa , mí mắt hướng xuống, nếp gấp góc mắt che phủ mắt, mắt lác, sụp mí mắt và tật mắt nhỏ.

Ảnh: Khoảng cách giữa hai mắt rộng
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Mí mắt sụp xuống
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute[/caption]

Tay và chân của bệnh nhân xuất hiện khiếm khuyết gồm có bàn tay, bàn chân dị dạng, ngón tay cái phát triển bất thường, ngón chân dính liền và gót chân xoay ra ngoài.

Ảnh: Dính ngón chân
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Trong một số trường hợp, người bệnh còn có vấn đề về thể chất. Trẻ sơ sinh nam có dấu hiệu tinh hoàn ẩn. Khoảng 30% trẻ có triệu chứng thoát vị rốn hoặc thoát vị bẹn. Thoát vị bẹn do đoạn ruột đi qua lớp cơ dưới của thành bụng lồi ra. Đối với nam giới, ống bẹn là đường tinh hoàn đi từ bụng xuống bìu trước sinh. Thoát vị rốn là hiện tượng phần da ngay gần rốn bao bọc phần ruột nhô ra.

Hơn một nửa trường hợp trẻ sơ sinh mắc bệnh có biểu hiện về thận và đường tiết niệu. Những triệu chứng thường thấy bao gồm thiếu sản thận, thận móng ngựa, thận ứ nước do niệu quản hẹp hoặc tắc. Bên cạnh đó, trẻ còn gặp các khiếm khuyết liên quan đến tim và mạch máu. Một số dị tật tim và thận nghiêm trọng có thể dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng.

Hiện nay, tỉ lệ người mắc hội chứng lặp đoạn 4q xa chưa được xác định. Tỉ lệ mắc bệnh của nam và nữ giới là như nhau. Khoảng 60 trường hợp đã được ghi nhận trên toàn thế giới.

Đột biến trên cánh dài của nhiễm sắc thể 4 gây ra hội chứng lặp đoạn 4q xa. Người bệnh mang 3 bản sao của đoạn cuối nhiễm sắc thể 4 thay vì 2 bản sao như bình thường.

Nhiễm sắc thể hiện diện trong nhân của tế bào và có vai trò lưu trữ thông tin di truyền. Mỗi người mang 22 cặp nhiễm sắc thể thường và một cặp nhiễm sắc thể giới tính. Nam giới mang cặp nhiễm sắc thể XY trong khi nữ giới mang cặp nhiễm sắc thể XX.

Cấu trúc của một nhiễm sắc thể bao gồm:

• Cánh ngắn, kí hiệu là p
• Cánh dài, kí hiệu là q
• Tâm động nối hai cánh của nhiễm sắc thể với nhau

Từ tâm động đi ra, mỗi cánh nhiễm sắc thể chia thành nhiều dải nhỏ và được đánh số theo thứ tự từ bé đến lớn. Ví dụ, cánh dài của nhiễm sắc thể 4 gồm những dải từ 4q11–q13, 4q21-q28 (kí hiệu là 4q2), 4q31-q35 (kí hiệu là 4q3) và dải cuối kí hiệu là 4qter.

Chiều dài của đột biến lặp đoạn nhiễm sắc thể khác nhau giữa các bệnh nhân. Hai đoạn lặp phổ biến nhất là 4q21–qter và 4q32–qter. Mức độ nghiêm trọng của bệnh thường không liên quan đến độ dài của đoạn lặp. Một số người bệnh còn có khả năng xuất hiện đột biến lặp đoạn hoặc mất đoạn trên nhiễm sắc thể khác. Các đột biến này do quá trình chuyển đoạn của bố mẹ và khả năng cao là nhiều triệu chứng lâm sàng khác có liên quan đến quá trình này.

Hiện nay, chưa có liệu pháp điều trị hoàn toàn hội chứng lặp đoạn 4q xa. Các liệu pháp tập trung làm giảm triệu chứng và cải thiện cuộc sống người bệnh. Những bệnh nhân có bệnh tim bẩm sinh cần phải sử dụng thuốc, phẫu thuật và những liệu pháp khác.

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể thực hiện phẫu thuật nhằm chỉnh sửa những dị tật gồm:

• Xương dị dạng
• Cơ quan sinh dục có khiếm khuyết
• Thoát vị
• Dị tật thận, đường tiết niệu

Bác sĩ sẽ lựa chọn thủ thuật phẫu thuật dựa trên bản chất và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng bệnh và một số yếu tố liên quan khác.

Mặt khác, trẻ được khuyến khích tiếp xúc với liệu pháp can thiệp sớm nhằm khai thác tối đa tiềm năng của trẻ. Các dịch vụ có thể kể đến bao gồm chương trình giáo dục phù hợp, vật lí trị liệu hoặc các dịch vụ y tế, xã hội khác. Bên cạnh đó, bố mẹ cần tham gia những buổi tư vấn di truyền để hỗ trợ trẻ trong quá trình điều trị.

Hội chứng lặp đoạn 4q xa xảy ra do di truyền nhiễm sắc thể chuyển đoạn cân bằng từ bố hoặc mẹ sang con. Chuyển đoạn cân bằng xảy ra khi một số nhiễm sắc thể xuất hiện đứt gãy và tái sắp xếp dẫn đến vật liệu di truyền di chuyển và thay đổi nhiễm sắc thể. Chuyển đoạn cân bằng chỉ làm thay đổi thành phần mà không thay đổi số lượng nhiễm sắc thể và không gây hại cho người mang gen. Tuy nhiên, quá trình tái sắp xếp làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiễm sắc thể bất thường cho đời con.

Trong trường hợp hiếm gặp, hội chứng lặp đoạn 4q xa xảy ra ngẫu nhiên trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển phôi. Khi tế bào tiếp tục phân chia, các tế bào con của tế bào bất thường này sẽ mang đột biến, còn những tế bào khác thì không. Người mang cả hai loại tế bào đột biến di truyền và tế bào bình thường gọi là thể khảm. Đối với những trường hợp này, bố mẹ bệnh nhân có nhiễm sắc thể bình thường và khả năng những người con khác mang nhiễm sắc thể bất thường rất thấp.

Hội chứng lặp đoạn 4q xa do di truyền nhiễm sắc thể chuyển đoạn cân bằng. Bố mẹ mang nhiễm sắc thể chuyển đoạn cân bằng gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

Ngoài ra, hội chứng lặp đoạn 4q xa do đột biến ngẫu nhiên xảy ra trong quá trình tạo phôi, vì vậy tất cả thai phụ đều có nguy cơ mang thai bị bệnh. Do đó sàng lọc phát hiện bệnh sớm vô cùng quan trọng và cần thiết. Sản phụ nên khám thai và siêu âm định kì cũng như làm các xét nghiệm cần thiết như NIPT nhằm phát hiện sớm vấn đề với thai nhi.

• Chromosome 4, Partial Trisomy 4q (4q21-qter to 4q32-qter, included)
• Chromosome 4, Partial Trisomy 4q (4q2 and 4q3, included)
• Distal 4q TrisomyDistal 4q Trisomy
• Dup(4q) Syndrome, Partial
• Duplication 4q Syndrome, Partial
• Partial Trisomy 4q Sayndrome