Loạn dưỡng chất trắng liên-quan-Pol III

Loạn dưỡng chất trắng liên-quan-Pol III khiến cớ thể người bệnh giảm khả năng hình thành myelin (hypomyelination). Tình trạng thiếu myelin là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến đa số các vấn đề thần kinh. Một số ít bệnh nhân được ghi nhận tình trạng mất tế bào thần kinh tại vùng não điều phối vận động (teo tiểu não) và kém phát triển mô kết nối hai nửa bán cầu não (thể chai). Những bất thường cấu trúc não này góp phần gây ra các khiếm khuyết thần kinh nghiêm trọng.

Đa số bệnh nhân bị thiểu năng trí tuệ từ mức độ nhẹ đến nặng và tiến triển xấu dần theo thời gian. Một số cá nhân có trí tuệ bình thường trong giai đoạn trẻ nhỏ nhưng bắt đầu biểu hiện tình trạng suy giảm nhận thức khi bệnh tiến triển.

Khó phối hợp vận động (thất điều) là biểu hiện điển hình, nó bắt đầu từ giai đoạn trẻ nhỏ và trầm trọng hơn theo tuổi tác. Trẻ mắc bệnh thường chậm phát triển các kĩ năng vận động như tập đi. Dáng đi không ổn định, hai chân dang rộng để giữ thăng bằng. Bệnh nhân có thể cần sử dụng khung tập đi hoặc xe lăn khi bệnh tiến triển. Các cơn run tay và cánh tay không tự chủ có thể xuất hiện lúc vận động hoặc cả khi nghỉ ngơi.

Sự phát triển răng thường bất thường dẫn đến tình trạng thiếu răng (hypodontia hoặc oligodontia). Một số trẻ sinh ra đã có răng (răng sơ sinh) nhưng rụng trong những tuần đầu đời. Răng sữa mọc muộn, thường bắt đầu từ khoảng 2 tuổi và không theo trình tự thông thường (răng hàm mọc trước răng cửa). Răng vĩnh viễn cũng bị chậm trễ, đôi khi chỉ mọc vào giai đoạn thanh thiếu niên với hình dạng bất thường.

Bệnh nhân có thể gặp tình trạng tăng tiết nước bọt, khó nhai hoặc khó nuốt, dẫn đến nguy cơ nghẹn. Các rối loạn ngôn ngữ và bất thường về cử động mắt như liệt liếc dọc tiến triển là những dấu hiệu phổ biến. Cận thị nặng thường xuyên được ghi nhận, ngoài ra còn có đục thủy tinh thể, teo dây thần kinh thị giác và co giật.

Ngoài ra, suy giảm tuyến sinh dục do thiếu hormone (hypogonadotropic hypogonadism) khiến bệnh nhân chậm dậy thì hoặc không có các dấu hiệu dậy thì như lông cơ thể.

Các triệu chứng bệnh kết hợp theo nhiều kiểu khác nhau nên trước đây chúng từng được chẩn đoán dưới các tên gọi riêng biệt như hội chứng 4H, TACH hoặc LO trước khi được xác định có cùng nguyên nhân di truyền.

Loạn dưỡng chất trắng liên-quan-Pol III là bệnh hiếm gặp với tỉ lệ mắc chưa được xác định chính xác. Hơn 100 trường hợp mắc bệnh đã được ghi nhận trong y văn.

Loạn dưỡng chất trắng liên-quan-Pol III bắt nguồn từ các đột biến gen POLR3A hoặc POLR3B. Những gen này cung cấp hướng dẫn tổng hợp hai tiểu đơn vị lớn nhất của enzyme RNA polymerase III. Enzyme này tham gia vào quá trình tổng hợp axit ribonucleic (ARN), bao gồm ARN ribosome (rRNA) và ARN vận chuyển (tRNA). Chúng là những phân tử thiết yếu để lắp ráp các axit amin thành protein chức năng cho sự sinh tồn của tế bào.

Các đột biến gen khiến enzyme suy giảm khả năng lắp ráp hoặc khó bám vào ADN để thực hiện quá trình phiên mã. ARN polymerase III giảm chức năng ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và hoạt động của hệ thần kinh cùng hệ thống răng.

Chẩn đoán loạn dưỡng chất trắng liên-quan-Pol III dựa trên các biểu hiện lâm sàng chính bao gồm:

• Rối loạn chức năng thần kinh: khó phối hợp vận động, rối loạn ngôn ngữ, cử động mắt run và bất thường
• Bất thường răng miệng: thiếu răng, răng mọc muộn
• Rối loạn nội tiết: tầm vóc thấp, thiếu hormone tăng trưởng hoặc dậy thì muộn
• Bất thường nhãn khoa: cận thị tiến triển nặng

Kết quả chụp MRI não cho thấy hình ảnh giảm myelin hóa với tín hiệu tăng nhẹ trên xung T2 tại chất trắng, cùng với teo tiểu não và mỏng thể chai.

Bệnh nhân cần được chăm sóc bởi đội ngũ đa chuyên khoa bao gồm bác sĩ thần kinh nhi khoa, chuyên gia di truyền, bác sĩ nội tiết, nha sĩ và các chuyên gia phục hồi chức năng. Các vấn đề vận động và co giật được điều trị và kiểm soát theo phác đồ tiêu chuẩn. Tình trạng khó nuốt cần được giám sát chặt chẽ nhằm tránh sặc. Đôi khi, người bệnh cần được đặt ống thông dạ dày để đảm bảo dinh dưỡng.

Tình trạng co cứng và loạn trương lực cơ phải được theo dõi nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống. Tăng tiết nước bọt có thể can thiệp bằng thuốc kháng cholinergic, tiêm botulinum toxin hoặc phẫu thuật trong trường hợp nghiêm trọng. Các vấn đề về răng và thị lực cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi định kì để can thiệp kịp thời.

Loạn dưỡng chất trắng liên-quan-Pol III di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều mang đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh mỗi người mang một bản sao của gen bị đột biến, nhưng họ thường không có dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Loạn dưỡng chất trắng liên-quan-Pol III di truyền lặn, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn cho tương lai của con. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• 4H syndrome
• ADDH
• Ataxia, delayed dentition, and hypomyelination
• Dentoleukoencephalopathy
• HCAHC
• HLD7
• HLD8
• Hypomyelination with cerebellar atrophy and hypoplasia of the corpus callosum
• Hypomyelination, hypodontia, hypogonadotropic hypogonadism
• Leukodystrophy with oligodontia
• Leukodystrophy, hypomyelinating, 7, with or without oligodontia and/or hypogonadotropic hypogonadism
• Leukodystrophy, hypomyelinating, 8, with or without oligodontia and/or hypogonadotropic hypogonadism
• Leukoencephalopathy-ataxia-hypodontia-hypomyelination
• LO
• Odontoleukodystrophy
• Pol III disorder
• Pol III-related hypomyelinating leukodystrophies
• Ribonucleic acid polymerase III-related leukodystrophy
• TACH
• Tremor-ataxia with central hypomyelination