Loạn sản não-mặt-ngực

Hội chứng loạn sản não-mặt-ngực gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của trẻ. Biểu hiện nổi bật nhất là thiểu năng trí tuệ, kèm theo chậm phát triển ngôn ngữ và vận động. Nhiều trẻ không thể nói được và gần một nửa số bệnh nhân không thể tự đi lại. Trong thời kì sơ sinh, trẻ thường khó bú mẹ do giảm trương lực cơ. Ngoài ra, trẻ mắc bệnh có thể biểu hiện lo âu, tự kỉ hoặc hành vi tự gây thương tích, tuy nhiên đa số vẫn thể hiện tính cách hòa đồng.

Người mắc bệnh cũng có các đặc điểm dị biệt trên khuôn mặt, bao gồm:

• Đầu ngắn và rộng
• Cung mày cong cao hoặc liền nhau
• Hai mắt xa nhau bất thường
• Sống mũi rộng
• Tai mọc thấp
• Rãnh giữa mũi và môi sâu
• Răng nhỏ
• Phì đại lợi
• Hở hàm ếch
• Sứt môi

Đối với cấu trúc xương, lồng ngực thường có nhiều bất thường như dính xương sườn hoặc xương sườn chẻ đôi. Cột sống bị vẹo do dị dạng đốt sống, có trường hợp các đốt sống dính lại với nhau. Xương bả vai cũng có thể phát triển bất thường. Ngoài ra, trẻ mắc hội chứng này còn có thể gặp các vấn đề về mắt, da, tóc, tim mạch, tiêu hóa và hệ sinh dục-tiết niệu.

Loạn sản não-mặt-ngực là bệnh hiếm gặp. Hiện nay, người ta chưa xác định được tỉ lệ mắc bệnh trong cộng đồng.

Loạn sản não-mặt-ngực bắt nguồn từ đột biến gen TMCO1. Gen này cung cấp hướng dẫn tổng hợp protein để hình thành các kênh vận chuyển ion canxi. Protein này khu trú trên màng lưới nội chất—trung tâm lưu trữ ion canxi của tế bào. Khi lượng canxi trong lưới nội chất quá cao, bốn protein TMCO1 liên kết để tạo thành kênh giải phóng canxi dư thừa ra tế bào chất. Canxi hoạt động như tín hiệu cho nhiều chức năng tế bào bao gồm kiểm soát tăng trưởng, phân chia và biểu hiện gen. Sự cân bằng ion canxi trong tế bào và các khoang tế bào rất quan trọng đối với quá trình phát triển và hoạt động của nhiều mô, cơ quan.

Đột biến gen TMCO1 dẫn đến tình trạng thiếu protein TMCO1 nên các kênh TMCO1 không thể hình thành, dẫn đến canxi tích tụ trong lưới nội chất. Tình trạng mất cân bằng ion canxi làm gián đoạn quá trình phát triển của não bộ và các cấu trúc vùng đầu, mặt, lồng ngực, cuối cùng các biểu hiện đặc trưng của bệnh khởi phát.

Qui trình chẩn đoán loạn sản não-mặt-ngực thường kết hợp đánh giá lâm sàng, xét nghiệm di truyền và chẩn đoán hình ảnh. Bác sĩ thực hiện khám thực thể toàn diện để đánh giá các đặc điểm khuôn mặt, sọ não và hệ xương đặc trưng. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như X-quang, CT scan hoặc MRI có thể cho thấy bất thường xương hoặc cấu trúc nội tạng. Xét nghiệm di truyền có thể xác định các đột biến gen liên quan đến bệnh, từ đó bác sĩ chẩn đoán và định hướng quản lí bệnh.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho loạn sản não-mặt-ngực bởi vì tính chất phức tạp của bệnh. Các phương án điều trị có thể bao gồm phẫu thuật chỉnh hình nhằm khắc phục dị dạng lồng ngực hoặc sọ mặt. Bệnh nhân cũng cần các liệu pháp hỗ trợ như ngôn ngữ trị liệu và hoạt động trị liệu để cải thiện khả năng giao tiếp và vận động. Tư vấn di truyền, theo dõi định kì và chăm sóc hỗ trợ giữ vai trò thiết yếu để cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Loạn sản não-mặt-ngực di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều mang đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường mỗi người mang một bản sao của gen bị đột biến, nhưng họ thường không có dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Loạn sản não-mặt-ngực di truyền lặn đột biến gen TMCO1, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn cho tương lai của con. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• Cerebrofaciothoracic dysplasia
• CFSMR
• CFTD
• Craniofacial dysmorphism, skeletal anomalies, and mental retardation syndrome
• Pascual-Castroviejo syndrome
• TMCO1 defect syndrome