Thiếu leptin bẩm sinh

Nếu không được điều trị, trẻ luôn trong trạng thái đói cực độ, từ đó chúng ăn uống nhiều quá mức rồi trở nên béo phì. Ngay từ khi còn nhỏ, trẻ có các hành vi ăn uống bất thường như tranh giành thức ăn với trẻ khác, thích tích trữ thức ăn và ăn vụng nếu không được cho ăn.

Người bệnh thiếu leptin bẩm sinh cũng bị thiểu năng sinh dục. Nguyên nhân do hormone điều khiển sự phát triển giới tính trong cơ thể bị suy giảm. Trẻ mắc bệnh thường dậy thì muộn hoặc không dậy thì và có thể vô sinh.

Các triệu chứng khác bao gồm:

• Luôn cảm thấy mệt mỏi
• Nguy cơ cao bị tiểu đưởng tuýp 2
• Dễ bị nhiễm trùng do hệ miễn dịch hoạt động kém

Nếu trẻ tăng cân quá mức có thể dẫn đến xương phát triển bất thường, di chuyển khó khăn và dễ mắc bệnh gan.

Thiếu leptin bẩm sinh là bệnh di truyền hiếm gặp. Hiện nay, người ta mới ghi nhận khoảng vài chục trường hợp mắc bệnh trong các tài liệu y khoa.

Đột biến gen LEP gây ra bệnh thiếu leptin bẩm sinh. Gen LEP cung cấp hướng dẫn tạo ra hormone leptin. Hormone này liên quan đến quá trình điều chỉnh trọng lượng cơ thể. Thông thường, lượng leptin do tế bào mỡ giải phóng tỉ lệ thuận với kích thước của tế bào. Khi chất béo tích tụ trong tế bào, leptin được sản xuất nhiều hơn. Vì vậy, lượng leptin tăng cho thấy cơ thể đang dự trữ quá nhiều mỡ.

Leptin gắn vào và kích hoạt protein thụ thể leptin tương tự chìa khóa tra vào ổ khóa. Protein thụ thể leptin hiện diện trên bề mặt tế bào khắp cơ thể, bao gồm vùng dưới đồi của não. Vùng dưới đồi kiểm soát cảm giác đói, khát, giấc ngủ, tâm trạng và nhiệt độ cơ thể. Vùng này cũng điều chỉnh hoạt động giải phóng nhiều loại hormone có chức năng quan trọng đối với cơ thể. Tại vùng dưới đồi, leptin liên kết với thụ thể leptin nhằm kích hoạt tín hiệu hóa học điều chỉnh cảm giác đói cũng như tạo ra cảm giác no.

Đột biến gen LEP dẫn đến thiếu hormone leptin. Lúc này, leptin không đủ để liên kết với thụ thể tại vùng dưới đồi. Do đó, tín hiệu cảm giác no không được kích hoạt nên người bệnh luôn cảm thấy đói.

Thiếu leptin bẩm sinh gây ra thiểu năng sinh dục, do đó người ta cho rằng tín hiệu leptin cũng tham gia vào hoạt động điều chỉnh tín hiệu cho các hormone kiểm soát sự phát triển giới tính. Tuy nhiên, cơ chế cụ thể của quá trình này vẫn đang được nghiên cứu.

Bác sĩ chẩn đoán thiếu leptin bẩm sinh dựa trên biểu hiện lâm sàng, tiền sử bệnh gia đình, kết hợp với xét nghiệm chuyên biệt. Bên cạnh đó, người bệnh có thể thực hiện xét nghiệm di truyền để phát hiện đột biến gen LEP, từ đó kết quả chẩn đoán được xác nhận.

Phương pháp điều trị bệnh thiếu leptin bẩm sinh hiệu quả nhất hiện nay là sử dụng metreleptin—một loại leptin tái tổ hợp. Metreleptin giúp bệnh nhân giảm cảm giác đói cũng như giảm cân và mỡ đáng kể.

Ngoài ra, điều trị bằng metreleptin cũng có thể giúp người bệnh phát triển sinh dục bình thường, giảm nồng độ insulin và khôi phục hệ miễn dịch. Quá trình điều trị bệnh có thể cần sự kết hợp của các bác sĩ chuyên khoa dạ dày, dinh dưỡng và nội tiết.

Thiếu leptin bẩm sinh di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Thiếu leptin bẩm sinh di truyền lặn do đột biến gen LEP, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.

• CLD
• LEPD
• Leptin deficiency
• Leptin deficiency or dysfunction
• Obesity due to congenital leptin deficiency
• Obesity, morbid, due to leptin deficiency
• Obesity, morbid, nonsyndromic 1
• Obesity, severe, due to leptin deficiency