Thiếu thụ thể leptin

Nếu không được điều trị, trẻ luôn trong trạng thái đói cực độ nên chúng ăn uống nhiều quá mức rồi dẫn đến béo phì. Ngay từ khi còn nhỏ, trẻ có nhiều hành vi ăn uống bất thường như tranh giành thức ăn với trẻ khác, thích tích trữ thức ăn và ăn vụng nếu không được cho ăn.

Người thiếu thụ thể leptin cũng bị thiểu năng sinh dục, bởi vì hàm lượng hormone điều khiển phát triển giới tính bị suy giảm. Trẻ mắc bệnh thường dậy thì muộn hoặc không dậy thì và có thể vô sinh.

Thiếu thụ thể leptin là nguyên nhân hiếm gặp gây ra béo phì. Hiện nay, chưa có thống kê cụ thể tỉ lệ mắc bệnh.

Đột biến gen LEPR gây ra thiếu thụ thể leptin. Gen LEPR cung cấp hướng dẫn tạo ra protein thụ thể leptin có liên quan đến quá trình điều chỉnh trọng lượng cơ thể. Protein thụ thể leptin hiện diện trên bề mặt tế bào khắp cơ thể, bao gồm một phần của não gọi là vùng dưới đồi. Vùng dưới đồi kiểm soát cảm giác đói, khát, giấc ngủ, tâm trạng và nhiệt độ cơ thể. Vùng này cũng điều chỉnh hoạt động giải phóng nhiều loại hormone có chức năng quan trọng đối với cơ thể.

Khi hormone leptin gắn vào thụ thể leptin tương tự như chìa khóa tra vào ổ khóa, thụ thể được kích hoạt. Thông thường, lượng leptin do tế bào mỡ giải phóng tỉ lệ thuận với kích thước của tế bào. Khi chất béo tích tụ trong tế bào, leptin được sản xuất nhiều hơn. Vì vậy, lượng leptin tăng cho thấy cơ thể đang dự trữ quá nhiều mỡ. Tại vùng dưới đồi, leptin liên kết với thụ thể leptin nhằm kích hoạt các tín hiệu hóa học điều chỉnh cảm giác đói cũng như tạo ra cảm giác no.

Đột biến gen LEPR làm giảm số lượng thụ thể leptin cũng như khiến thụ thể này không thể liên kết với hormone leptin. Do đó, tín hiệu cảm giác no không được kích hoạt dẫn đến người bệnh luôn cảm thấy đói.

Thiếu thụ thể leptin gây ra thiểu năng sinh dục nên người ta cho rằng tín hiệu của thụ thể leptin cũng tham gia vào hoạt động điều chỉnh tín hiệu cho các hormone kiểm soát sự phát triển giới tính. Tuy nhiên, cơ chế của quá trình này vẫn đang được nghiên cứu.

Bác sĩ chẩn đoán bệnh thiếu thụ thể leptin dựa trên biểu hiện lâm sàng, tiền sử bệnh gia đình, kết hợp với xét nghiệm chuyên biệt. Bên cạnh đó, người bệnh có thể thực hiện xét nghiệm di truyền để phát hiện đột biến gen LEPR, từ đó kết quả chẩn đoán được xác nhận.

Người bị béo phì do thiếu thụ thể leptin có thể được điều trị bằng cách tiêm setmelanotide hằng ngày. Loại thuốc này được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chấp thuận sử dụng cho người từ sáu tuổi trở lên. Thuốc có tác dụng kiểm soát cơn đói và duy trì cân nặng.

Thiếu thụ thể leptin di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Thiếu thụ thể leptin di truyền lặn do đột biến gen LEPR, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.

• Congenital deficiency of the leptin receptor
• Leptin receptor-related monogenic obesity
• Obesity due to leptin receptor gene deficiency
• Obesity, morbid, due to leptin receptor deficiency
• Obesity, morbid, nonsyndromic 2