U vàng não gân

Bệnh có thể khởi phát từ khi trẻ mới 4 tháng tuổi và trở nặng theo thời gian.

U vàng não gân là bệnh di truyền hiếm gặp với tỉ lệ mắc bệnh biến động giữa các khu vực. Hiện nay, khoảng 300 ca bệnh đã được ghi nhận trên toàn thế giới. Phần lớn bệnh nhân thuộc cộng đồng người Druze tại Israel, tỉ lệ mắc bệnh 1/440 người.

Bệnh u vàng não gân bắt nguồn từ đột biến gen CYP27A1 trên nhiễm sắc thể 2. Gen CYP27A1 cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme sterol 27-hydroxylase. Tại gan, enzyme này tham gia chuyển đổi cholesterol thành axit mật CDCA—phân tử quan trọng đối với quá trình cân bằng cholesterol trong cơ thể. Nồng độ axit mật CDCA đạt ngưỡng tối đa sẽ ức chế hoạt động của enzyme tổng hợp cholesterol, dẫn đến cholesterol bị giảm sản xuất.

Đột biến gen CYP27A1 ảnh hưởng đến hoạt động của enzyme sterol 27-hydroxylase, do đó quá trình chuyển đổi cholesterol thành axit mật bị gián đoạn. Khi đó, cholesterol đi vào con đường chuyển hóa phụ để biến đổi thành cholestanol—dẫn xuất bão hòa của cholesterol. Ngoài ra, thiếu axit mật CDCA khiến cơ thể mất khả năng kiểm soát hoạt động tổng hợp cholesterol, dẫn đến lượng cholesterol tăng cao. Cholesterol và cholestanol dư thừa tích tụ trong nhiều mô cơ quan đến mức gây ra các biểu hiện lâm sàng đặc trưng của bệnh.

U vàng não gân được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng, bệnh sử gia đình kết hợp với kết quả xét nghiệm sinh hóa, hình ảnh và di truyền.

Nếu bệnh được điều trị sớm, hiệu quả chữa trị có thể nâng cao. Người ta ghi nhận nhiều trường hợp bệnh nhi chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng đã khỏi bệnh sau thời gian điều trị kéo dài. Liệu pháp bổ sung axit mật CDCA có tác dụng làm giảm nồng độ cholestanol trong máu và cải thiện các triệu chứng thần kinh. Ngoài ra, Statin (thuốc ức chế enzyme tổng hợp cholesterol) có thể được sử dụng nhằm hỗ trợ kiểm soát cholesterol. Bác sĩ cũng có thể chỉ định bổ sung axit cholic—dạng axit mật khác được tổng hợp từ quá trình chuyển hóa cholesterol—nhằm giảm độc tính đối với gan. Ngoài ra, bệnh nhân có thể phẫu thuật điều trị đục thủy tinh thể.

Bệnh u vàng não gân di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Bệnh u vàng não gân di truyền theo mô hình lặn, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• Cerebral cholesterinosis
• Cerebrotendinous cholesterinosis
• Cholestanol storage disease
• Cholestanolosis
• CTX
• Van Bogaert-Scherer-Epstein disease
• Sterol 27-hydroxylase deficiency