Ứng dụng liệu pháp dòng điện tần số cao trong điều trị ung thư

Liệu pháp đốt sóng tần số cao (radiofrequency ablation) là phương pháp sử dụng năng lượng điện nhằm tiêu diệt tế bào ung thư. Kĩ thuật này được ứng dụng trong điều trị nhiều loại ung thư khác nhau cũng như những tế bào tiền ung thư.

Nguyên lí

Trong liệu pháp đốt sóng tần số cao, một thanh kim loại chứa điện cực đưa dòng điện đến vị trí khối u. Dòng điện này có tần số cao, nó tạo ra các dòng ion trong mô nhằm dẫn đến hiện tượng sinh nhiệt. Tại nhiệt độ 50–52°C, quá trình hoại tử đông máu (tế bào chết do thiếu nguồn cung cấp máu) bắt đầu trong 4–6 phút. Khi nhiệt độ cao hơn 60°C, hoại tử có thể xảy ra ngay lập tức.

Cụ thể, nhiệt độ ảnh hưởng đến những cấu trúc và hoạt động của tế bào như sau:

• Vỡ màng tế bào
• Biến tính protein
• Enzyme mất hoạt tính
• Gián đoạn quá trình tổng hợp ADN
• Ngăn cản hoạt động của ti thể

Liệu pháp đốt sóng tần số cao thường được ứng dụng trong điều trị các khối u nhỏ hơn 3 cm. Tuy nhiên, những kĩ thuật đốt sóng tần số cao tiên tiến đã có thể loại bỏ khối u đường kính 7 cm trong 30 phút với tỉ lệ biến chứng thấp và ít tổn thương lan rộng.

Một số phương pháp đốt sóng tần số cao hiệu quả hiện nay bao gồm:

• Làm nóng chậm hoặc theo xung: nhiệt độ tăng lên từ từ hoặc theo từng đợt, nhờ đó tạo vùng hoại tử đều và rộng hơn
• Sử dụng điện cực mảng nhiều kim: nhiều kim điện cực nhỏ được xếp thành mảng để mở rộng diện tích vùng điều trị
• Làm mát điện cực bên trong: hệ thống bơm dịch lạnh (thường là nước muối) bên trong kim điện cực làm mát đầu kim nhằm tránh hiện tượng cháy mô ảnh hưởng đến điện cực cũng như giúp nhiệt lan toả tốt hơn
• Truyền dịch muối: dung dịch muối sinh lí được bơm trực tiếp vào mô để dòng điện phân bố đều nhằm tạo ra vùng hoại tử rộng và sâu hơn

Qui trình thực hiện

Trước khi điều trị

Bệnh nhân cần thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI), qua đó bác sĩ có thể đánh giá khối u và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp.

Ngoài ra, người bệnh cần ngưng sử dụng một loại thuốc theo yêu cầu của bác sĩ, bao gồm aspirin và thuốc chống đông máu như:

• Warfarin (Jantoven)
• Apixaban (Eliquis)
• Heparin
• Ibuprofen (Advil, Motrin IB,…)

Trong khi điều trị

Phần lớn bệnh nhân cần gây tê cục bộ trước khi điều trị. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu gây mê toàn thân.

Các bước điều trị bằng liệu pháp đốt sóng tần số cao bao gồm:

• Đưa đầu kim điện cực vào vùng có khối u.
• Quan sát hình ảnh từ máy siêu âm, CT hoặc MRI để đảm bảo đặt kim đúng vị trí.
• Truyền năng lượng điện qua kim nhằm làm nóng mô xung quanh.
• Theo dõi và kiểm soát nhiệt độ của kim cũng như lượng nhiệt trong mô.

Thời gian điều trị tuỳ thuộc vào kích thước khối u của bệnh nhân, có thể kéo dài từ 30 phút đến vài giờ.

Sau khi điều trị

Đa số bệnh nhân có thể về nhà ngay trong ngày điều trị, tuy nhiên một số trường hợp cần nằm viện qua đêm. Người bệnh thường cảm thấy hơi đau hoặc có vết bầm nhẹ tại vùng điều trị nhưng có thể sinh hoạt bình thường sau vài ngày. Bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng sinh nhằm ngăn ngừa nhiễm trùng.

Ứng dụng

Liệu pháp đốt sóng tần số cao thường không phải là phương pháp điều trị chính mà được chỉ định kết hợp với một số kĩ thuật khác.

Bác sĩ chỉ định liệu pháp này trong trường hợp bệnh nhân không thể thực hiện phẫu thuật cắt bỏ khối u vì những nguyên nhân sau:

• Cơ thể có nhiều khối u
• Vị trí khối u khó phẫu thuật (khối u nằm gần mạch máu lớn)
• Người bệnh không thể gây mê toàn thân

Các loại ung thư thường được điều trị bằng liệu pháp đốt sóng tần số cao bao gồm:

• Ung thư gan nguyên phát, thứ phát
• Ung thư phổi nguyên phát, thứ phát
• Ung thư thận
• Ung thư thần kinh nội tiết
• Ung thư xương thứ phát
• Ung thư phổi
• Ung thư vú
• Ung thư tuyến thượng thận

Liệu pháp này cũng có tiềm năng điều trị khối u tại các vị trí khác như:

• Ung thư tuyến tiền liệt
• Ung thư đầu và cổ
• Ung thư tuyến giáp
• Ung thư tuyến cận giáp
• Ung thư tuyến tuỵ
• Ung thư hạch bạch huyết
• Ung thư não
• Ung thư bàng quang

Ngoài ra, bác sĩ có thể đề xuất liệu pháp này đối với người mắc bệnh Barrett thực quản cấp độ cao có nguy cơ tiến triển thành ung thư thực quản.

Tác dụng phụ

Phần lớn bệnh nhân chỉ gặp một số tác dụng phụ nhẹ sau khi điều trị, bao gồm:

Đau hoặc khó chịu

Người bệnh thường cảm thấy khó chịu hoặc đau nhẹ tại vị trí đặt kim. Bệnh nhân điều trị ung thư gan có thể đau quanh vai do cơn đau lan truyền theo dây thần kinh gần gan đến dây thần kinh vai. Bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau nhằm giảm nhẹ triệu chứng này.

Cảm cúm

Một số người xuất hiện các triệu chứng giống cảm cúm trong 3–5 ngày sau điều trị và kéo dài khoảng một tuần. Bệnh nhân có thể cảm thấy mệt mỏi, đau nhức cơ thể hoặc buồn nôn nhưng không nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu sốt trên 38°C, người bệnh có thể bị nhiễm trùng, do đó cần liên hệ bác sĩ để được điều trị kịp thời.

Chảy máu

Chảy máu do kim khá hiếm gặp. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể cần truyền máu nếu mất nhiều máu.

Tái phát ung thư

Liệu pháp này có thể không loại bỏ hoàn toàn tế bào khối u, dẫn đến ung thư tái phát. Trong trường hợp này, người bệnh cần được điều trị lặp lại tại cùng vị trí sau vài tuần từ lần điều trị đầu tiên.

Ưu điểm và hạn chế

Đốt sóng cao tần là phương pháp điều trị ung thư hạn chế xâm lấn, an toàn và ít gây biến chứng nghiêm trọng. Ngoài ra, bệnh nhân có thể thực hiện liệu pháp này nhiều lần nếu ung thư tái phát.

Tuy nhiên, đốt sóng cao tần cũng có những hạn chế nhất định. Mặc dù phương pháp này đã có nhiều cải tiến nhưng phần lớn các kĩ thuật trong lâm sàng chưa đảm bảo hiệu quả loại bỏ các khối u lớn. Vì vậy, liệu pháp này chưa thể thay thế hoàn toàn phẫu thuật mà thường được chỉ định cho những bệnh nhân không thể mổ, hoặc kết hợp với phẫu thuật nhằm tối ưu hiệu quả điều trị.

Lời kết

Tóm lại, liệu pháp đốt sóng tần số cao là bước tiến quan trọng trong lĩnh vực điều trị ung thư. Đây là lựa chọn an toàn, hiệu quả và ít xâm lấn cho nhiều bệnh nhân. Hiện nay, người ta đang tiếp tục nghiên cứu nhằm cải thiện những hạn chế cũng như kết hợp với đốt sóng tần số cao với nhiều liệu pháp khác, qua đó nâng cao hiệu quả điều trị ung thư.