Bệnh lõi trung tâm

Trẻ sơ sinh mắc bệnh lõi trung tâm có thể chậm phát triển các kĩ năng vận động như ngồi, đứng và đi bộ. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân có khả năng đi lại độc lập. Người bệnh cũng có thể trải qua đau cơ (myalgia) hoặc không dung nạp vận động (mệt mỏi quá mức sau hoạt động thể chất). Bệnh lõi trung tâm còn liên quan đến các đặc điểm như lác mắt (strabismus), vẹo cột sống (kyphoscoliosis), bàn chân biến dạng, trật khớp háng và co cứng khớp. Trong các trường hợp nghiêm trọng, trẻ sơ sinh mắc bệnh bị yếu cơ mặt, giảm trương lực cơ (hypotonia) sâu và các vấn đề hô hấp đe dọa tính mạng.

Nhiều bệnh nhân mắc bệnh lõi trung tâm cũng có nguy cơ cao phát triển tăng thân nhiệt ác tính (malignant hyperthermia). Cơ thể người bệnh phản ứng mạnh với một số loại thuốc được sử dụng trong phẫu thuật, chủ yếu là một số khí gây mê và thuốc giãn cơ. Biểu hiện của phản ứng này bao gồm:

• Tăng nhịp tim (tachycardia)
• Tăng thân nhiệt (hyperthermia)
• Thở nhanh (tachypnea)
• Cứng cơ
• Tiêu cơ vân (rhabdomyolysis)
• Tăng nồng độ axit trong máu (acidosis)

Biến chứng của tăng thân nhiệt ác tính có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Tên gọi của bệnh xuất phát từ các khu vực mất tổ chức được gọi là "lõi trung tâm" (central cores), chúng là các khu vực nằm tại trung tâm tế bào cơ xương và chỉ quan sát được khi xem mô cơ dưới kính hiển vi. Các lõi trung tâm này thường hiện diện trong các tế bào có ít hoặc không có ti thể. Mối liên hệ giữa lõi trung tâm và tình trạng yếu cơ cũng như các đặc điểm khác của bệnh chưa rõ ràng.

Hiện nay, người ta chưa xác định được chính xác tỉ lệ mắc bệnh lõi trung tâm. Tuy nhiên, bệnh phổ biến nhất trong nhóm bệnh cơ bẩm sinh (congenital myopathies). Nhóm bệnh cơ bẩm sinh nói chung ảnh hưởng khoảng 6/100.000 trẻ sơ sinh.

Đột biến gen RYR1 là nguyên nhân gây ra bệnh lõi trung tâm. Gen RYR1 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein ryanodine receptor 1. Protein này tạo thành một kênh giải phóng ion canxi dự trữ bên trong tế bào cơ xương. Ion canxi được giải phóng để kích thích các sợi cơ co lại, từ đó cơ thể vận động.

Đột biến gen RYR1 thay đổi cấu trúc của kênh nên dòng chảy ion canxi bị rối loạn. Canxi rò rỉ chậm nhưng liên tục qua kênh hoặc không thể đi qua kênh khi cần thiết. Do đó, cơ co không thể co lại bình thường, cuối cùng các triệu chứng yếu cơ khởi phát.

Bệnh lõi trung tâm được chẩn đoán dựa trên đánh giá thể chất và các xét nghiệm hỗ trợ. Các xét nghiệm bao gồm chụp MRI cơ, sinh thiết cơ và xét nghiệm di truyền.

Trong sinh thiết cơ, một mẫu cơ nhỏ được lấy rồi kiểm tra dưới kính hiển vi. Bệnh nhân mắc bệnh lõi trung tâm thường có các sợi cơ loại 1 chứa các vùng tổn thương đặc trưng. Xét nghiệm di truyền dựa trên mẫu máu được sử dụng để kiểm tra và xác nhận các đột biến trong gen RYR1.

Vật lí trị liệu và vận động nhẹ (như bơi lội, đi bộ, đạp xe) được khuyến khích để duy trì sức mạnh cơ, khả năng vận động, dung tích thở và làm chậm tiến triển co cứng khớp. Bệnh nhân cần tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi bắt đầu bất kì chế độ tập luyện mới nào và phải tránh vận động quá sức (có thể gây đau cơ).

Nẹp, đai và các thiết bị chỉnh hình chuyên biệt có thể cần thiết trong điều trị co cứng khớp hoặc vẹo cột sống. Phẫu thuật cũng có thể được chỉ định trong một số trường hợp.

Một yếu tố quan trọng trong quản lý bệnh là an toàn khi gây mê. Bệnh nhân (chủ yếu là người mang đột biến RYR1) phải thông báo chẩn đoán cho đội ngũ y tế trước bất kì ca phẫu thuật hoặc thủ thuật nào do nguy cơ cao mắc tăng thân nhiệt ác tính. Triệu chứng này cần điều trị khẩn cấp bằng Dantrolene và các biện pháp hạ thân nhiệt. Song song với đó, người bệnh cần phòng ngừa bằng cách tránh các thuốc khởi phát đã biết và sử dụng các phương án thay thế an toàn.

Bệnh lõi trung tâm đa số di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là một bản sao của gen RYR1 đột biến trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Trong một số trường hợp, bệnh nhân thừa hưởng đột biến từ một cha hoặc mẹ mắc bệnh. Các trường hợp khác có thể do đột biến mới (de novo) trong gen và xuất hiện trên những người không có tiền sử gia đình.

Ít phổ biến hơn, bệnh lõi trung tâm di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều mang đột biến. Đa số cha mẹ của cá nhân mắc bệnh lặn thường mang một bản sao của gen đột biến, nhưng không biểu hiện dấu hiệu hoặc triệu chứng. Tuy nhiên, những người mang một đột biến gen RYR1 (dị hợp tử) cũng có thể tăng nguy cơ mắc tăng thân nhiệt ác tính.

Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì nếu có thành viên mắc bệnh, bao gồm đánh giá nguy cơ tăng thân nhiệt ác tính ngay cả khi không có triệu chứng yếu cơ. Các cặp vợ chồng có tiền sử gia đình mắc bệnh lõi trung tâm hoặc mang đột biến gen RYR1 cần tư vấn và xét nghiệm di truyền trước khi mang thai để hiểu rõ các nguy cơ di truyền cho con.

• CCD
• CCO
• Central core myopathy
• Myopathy, central core
• Shy's disease
• Shy-Magee syndrome