Hội chứng mất đoạn 3q29

Người mắc hội chứng mất đoạn 3q29 có nhiều dấu hiệu khác nhau. Một số người bệnh không có hoặc có triệu chứng rất nhẹ. Những bệnh nhân thuộc trường hợp này thường phải thực hiện xét nghiệm di truyền để phát hiện đột biến trên nhiễm sắc thể.

Phần lớn người bệnh có các biểu hiện như chậm phát triển, chủ yếu là chậm nói và thiểu năng trí tuệ mức độ nhẹ hoặc trung bình. Ngoài ra, họ còn có nguy cơ cao mắc bệnh thần kinh như tự kỉ, lo lắng, rối loạn lưỡng cực và tâm thần phân liệt.

Trẻ sơ sinh mắc bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Suy dinh dưỡng
• Ăn uống khó khăn
• Trương lực cơ yếu
• Nhiễm trùng tai tái phát
• Tật đầu nhỏ
• Da và lòng trắng mắt có màu vàng

Ảnh: Đầu nhỏ bất thường
Nguồn: National Human Genome Research Institute

Ảnh: Vàng mắt
Nguồn: GI Doctors

Ngoài ra, một số trẻ mới sinh còn có tim dị tật. Trong đó, bệnh phổ biến nhất là còn ống động mạch—cấu trúc nối hai động mạch chính phát triển bất thường.

Những đặc điểm khác của bệnh gồm có rối loạn hệ tiêu hóa như axit dạ dày trào ngược vào thực quản và răng phát triển bất thường. Ngoài ra, khuôn mặt của bệnh nhân có đặc điểm dị biệt như mặt dài và hẹp , nhân trung ngắn, sống mũi cao và kích thước tai lớn.

Ảnh: Khuôn mặt dài
Nguồn: National Human Genome Research Institute

Hội chứng mất đoạn 3q29 rất hiếm gặp. Tại Iceland, tỉ lệ mắc bệnh khoảng 1/30.000–1/40.000 người. Hiện nay, khoảng 75 trường hợp mắc bệnh đã được ghi nhận trên toàn thế giới.

Đa số bệnh nhân mắc hội chứng mất đoạn 3q29 đều thiếu khoảng 1,6 triệu cặp base hay 1,6 megabase (Mb) tại vị trí q29 trên nhiễm sắc thể 3. Hiện tượng mất đoạn xảy ra trên một hoặc hai bản sao của nhiễm sắc thể 3 trong mỗi tế bào.

Đoạn gen mất có các chuỗi ADN ngắn, lặp lại bao quanh làm cho nó dễ tái sắp xếp trong quá trình phân chia tế bào. Quá trình này dẫn đến mất hoặc thêm đoạn ADN tại vị trí 3q29.

Đoạn ADN mất phổ biến nhất tại vị trí 3q29 chứa khoảng 20 gen. Vài gen trong đó có liên quan đến quá trình phát triển của não. Tuy nhiên, số lượng và chức năng của những gen liên quan đến bệnh chưa xác định rõ. Trong một số trường hợp, bệnh nhân không có bất kì biểu hiện nào. Những người thuộc trường hợp này có khả năng cao là do các thay đổi di truyền ngoài vùng 3q29 tác động lên triệu chứng của bệnh.

Bác sĩ chẩn đoán hội chứng mất đoạn 3q29 dựa trên triệu chứng lâm sàng, kiểm tra thể chất, đánh giá bệnh sử gia đình, xét nghiệm sinh hóa và xét nghiệm di truyền. Bệnh nhân cần thực hiện kiểm tra thể chất tổng quát, sau đó, bác sĩ sẽ dựa vào các dấu hiệu hiện tại kết hợp với đánh giá bệnh lí nhằm xác định mức độ của bệnh.

Các kiểm tra toàn diện bao gồm kiểm tra thị lực, thính lực, cơ, tim, hệ thần kinh, cơ quan sinh dục và hệ miễn dịch. Đối với đánh giá thính lực, các xét nghiệm cần thực hiện bao gồm nội soi tai, xét nghiệm Weber, xét nghiệm Rinne và đo nhĩ lượng. Kiểm tra hoạt động của tim gồm có chụp X–quang, siêu âm, điện tâm đồ. Trẻ sau giai đoạn phát triển nên thực hiện kiểm tra não bằng xét nghiệm hình ảnh như chụp MRI hoặc chụp CT.

Ngoài ra, bệnh nhân cũng cần thực hiện các xét nghiệm sinh hóa gồm:

• Đo nồng độ điện giải
• Đo nồng độ canxi trong huyết thanh
• Đo nồng độ hormone
• Kiểm tra chức năng tuyến giáp, thận và đường tiết niệu

Mặt khác, bệnh nhân có thể xét nghiệm di truyền để xác nhận chẩn đoán.

Các phương pháp xét nghiệm di truyền phổ biến gồm:

• CGH (lai so sánh toàn bộ bộ gen)
• FISH (lai phát huỳnh quang tại chỗ)
• Giải trình tự gen

Hiện nay, chưa có liệu pháp điều trị hoàn toàn hội chứng mất đoạn 3q29. Các liệu pháp tập trung làm giảm triệu chứng và cải thiện cuộc sống người bệnh. Bệnh nhân có biểu hiện nhẹ thường không cần điều trị, chỉ theo dõi bệnh định kì. Mặt khác, người bệnh có triệu chứng nghiêm trọng cần có đội ngũ bác sĩ đa ngành như nhi khoa, nhãn khoa, tai mũi họng, thần kinh, nội khoa, tim mạch, nội tiết, phẫu thuật và các chuyên gia chăm sóc sức khỏe khác cùng phối hợp điều trị.

Trong trường hợp tai trong tích tụ dịch, trẻ nên sử dụng máy trợ thính, ốc tai điện tử hoặc sử dụng ống thông nhỏ nhằm tăng hiệu suất thoát dịch. Bên cạnh đó, người bệnh cần sử dụng thuốc chống co giật, bổ sung vitamin và áp dụng chế độ ăn keto nhằm giảm tần suất động kinh và tránh ảnh hưởng đến quá trình học tập.

Thêm vào đó, liệu pháp hỗ trợ tâm lí giúp thúc đẩy quá trình nói và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Bệnh nhân nên thực hiện các bài tập vật lí trị liệu và tập thể dục hằng ngày nhằm cải thiện trương lực cơ. Đối với trẻ khó ăn, bác sĩ thường sử dụng ống thông dạ dày, thuốc, hoặc chế độ thức ăn đặc bổ sung dinh dưỡng. Trường hợp dị tật tim tiến triển nghiêm trọng theo thời gian, người bệnh phải thực hiện phẫu thuật.

Hội chứng mất đoạn 3q29 di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh. Một số ít trường hợp là do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.

Hội chứng mất đoạn 3q29 di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• 3q subtelomere deletion syndrome
• 3q29 deletion syndrome
• 3q29 recurrent deletion
• Chromosome 3q29 deletion syndrome
• Microdeletion 3q29 syndrome
• Monosomy 3q29