Hội chứng mất đoạn 10p12.1-p11

Biểu hiện lâm sàng của hội chứng mất đoạn 10p12.1-p11 rất đa dạng. Triệu chứng phổ biến nhất là chậm phát triển toàn diện dễ nhận thấy trong giai đoạn sơ sinh hoặc trẻ nhỏ. Bệnh nhi thường đạt các mốc phát triển vận động như ngồi, bò và đi chậm hơn so với trẻ đồng trang lứa. Ngoài ra, người bệnh chậm phát triển ngôn ngữ, một số trẻ không thể nói được.

Ngoài ra, người bệnh có khuôn mặt dị biệt với điểm đặc trưng như:

• Đầu ngắn
• Trán rộng và gồ
• Sống mũi tẹt kèm đầu mũi to
• Lông mày nối liền
• Mắt trũng sâu
• Mắt lác
• Tai dị dạng
• Cổ ngắn

Các vấn đề liên quan đến tiêu hóa rất phổ biến đối với bệnh nhân. Bệnh nhi khó bú mẹ và bị táo bón. Một số trẻ cần được hỗ trợ ăn uống hoặc can thiệp phẫu thuật.

Trẻ cũng bị suy giảm thị lực như cận thị , loạn thị , lác và nhược thị. Hơn nữa, người bệnh biểu hiện các hành vi bất thường gồm tăng động, hung hăng, lo âu, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) và một số dấu hiệu của tự kỉ.

Ngoài ra, bệnh nhân có thể gặp nhiều vấn đề sức khỏe khác như:

• Dị tật tim bẩm sinh
• Trương lực cơ thấp
• Co giật
• Điếc

Mức độ nghiêm trọng của những triệu chứng này khác nhau giữa các cá nhân mắc bệnh, ngay cả khi bệnh di truyền trong cùng một gia đình.

Ảnh: Trán rộng và gồ
Nguồn: National Library of Medicine

Ảnh: Mũi ngắn với đầu mũi lớn
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Lông mày giao nhau
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Mắt trũng sâu
Nguồn: National Human Genome Research Institute

Ảnh: Cổ ngắn
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Cận thị
Nguồn: Encyclopaedia Britannica

Ảnh: Loạn thị
Nguồn: Cleveland Clinic

Ảnh: Cấu trúc tim
Nguồn: American Heart Association

Ảnh: Trương lực cơ giảm
Nguồn: Icahn School of Medicine at Mount Sinai

Ảnh: Mô tả biểu hiện của bệnh nhân trong cơn co cứng và co giật
Nguồn: NEUROSURGERY Neurosurgery

Hội chứng mất đoạn 10p12-p11 rất hiếm gặp nên tỉ lệ mắc bệnh chưa được xác định.

Đột biến mất đoạn trên cánh ngắn của nhiễm sắc thể 10 gây ra hội chứng mất đoạn 10p12-p11. Đoạn mất có kích thước dao động từ 1 triệu đến hơn 10 triệu cặp nucleotide. Chúng chứa nhiều gen khác nhau, trong đó quan trọng nhất là gen WAC.

Gen WAC tham gia quá trình điều hòa biểu hiện gen. Nếu gen WAC bị mất đi, biểu hiện gen của người bệnh bị ảnh hưởng. Do đó, quá trình phát triển não bộ, khuôn mặt, tim và các cơ quan khác diễn ra bất thường rồi các biểu hiện bệnh khởi phát.

Ngoài ra, mất gen WAC có thể gián tiếp làm rối loạn chức năng của các gen khác. Nhiều gen trong số đó tham gia hình thành cấu trúc khuôn mặt, do đó người bệnh thường có khuôn mặt dị biệt. Những gen khác ảnh hưởng đến quá trình phát triển tim, dẫn đến dị tật tim bẩm sinh. Mặt khác, một số gen liên quan đến khả năng điều hòa hành vi, vì vậy, người bệnh dễ gặp các vấn đề như tăng động, hung hăng hoặc tự kỉ.

Hội chứng mất đoạn 10p12-p11 được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng kết hợp với xét nghiệm di truyền. Biểu hiện nghi ngờ hội chứng mất đoạn 10p12-p11 gồm chậm phát triển tâm thần vận động, khuôn mặt dị biệt, suy giảm thị lực và hành vi bất thường.

Các xét nghiệm di truyền được sử dụng trong chẩn đoán bệnh bao gồm:

• Lai huỳnh quang tại chỗ (FISH): nhằm phát hiện mất đoạn trên vị trí 10p12-p11
• Kĩ thuật microarray (aCGH): cho phép xác định chính xác kích thước và vị trí của đoạn mất, đồng thời phát hiện các bất thường di truyền khác
• Giải trình tự gen: có thể xác định các đột biến trong gen WAC

Trong trường hợp chẩn đoán trước sinh, siêu âm thai có thể phát hiện một số bất thường về hình thái. Tuy nhiên, thai phụ vẫn cần thực hiện phân tích nhiễm sắc thể đồ hoặc aCGH từ mẫu nước ối hoặc gai nhau để xác nhận chẩn đoán.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn hội chứng mất đoạn 10p12-p11. Các liệu pháp chủ yếu nhằm giảm nhẹ triệu chứng và cải thiện chất lượng đời sống người bệnh. Nếu được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời bằng các liệu pháp như vật lí trị liệu, liệu pháp ngôn ngữ và liệu pháp hành vi, người bệnh có thể cải thiện các kĩ năng vận động, giao tiếp và xã hội. Các vấn đề sức khỏe như dị tật tim, rối loạn tiêu hóa, suy giảm thị lực và hành bi bất thường cần được điều trị theo phác đồ tương ứng. Ngoài ra, người bệnh nên được theo dõi, chăm sóc sức khỏe định kì nhằm phát hiện và xử lí kịp thời các biến chứng có thể phát sinh.

Phần lớn các trường hợp mắc hội chứng mất đoạn 10p12.1-p11 do đột biến mới (de novo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm. Các trường hợp di truyền bệnh từ cha mẹ hiếm gặp hơn.

Hội chứng mất đoạn 10p12.1-p11 do đột biến ngẫu nhiên xảy ra trong quá trình tạo phôi, vì vậy tất cả thai phụ đều có nguy cơ mang thai bị bệnh. Do đó, sàng lọc phát hiện bệnh sớm vô cùng quan trọng và cần thiết. Sản phụ nên thăm khám và siêu âm định kì cũng như làm các xét nghiệm cần thiết như sàng lọc NIPT nhằm phát hiện sớm vấn đề có thể xảy ra với thai nhi.

• DeSanto-Shinawi syndrome