Mucopolysaccharide loại III

Trẻ sinh ra với Mucopolysaccharide loại III thường có dấu hiệu bệnh ngay lập tức. Các triệu chứng bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn trẻ nhỏ, khởi đầu bằng nhiễm trùng tai-họng tái phát, rối loạn đường ruột, chậm phát triển nhẹ hoặc chậm nói.

Các vấn đề hành vi ngày càng nặng nề hơn. Dần dần, trẻ trở nên bồn chồn, tăng động, phá phách, lo lắng, bốc đồng và hung hăng. Một số trẻ thể hiện đặc điểm của tự kỉ, chúng khó giao tiếp và tương tác xã hội. Trẻ thường nhai hoặc ngậm các vật dụng trong miệng. Rối loạn giấc ngủ cũng rất thường gặp. Bệnh gây suy giảm trí tuệ tiến triển và mất dần các kĩ năng đã học. Người bệnh giai đoạn muộn có thể co giật, mất khả năng vận động và rối loạn vận động.

Đặc điểm thể chất của bệnh không rõ rệt như các dạng mucopolysaccharidosis khác. Bệnh nhân thường có khuôn mặt hơi thô, trán dô, đầu lớn, tóc và lông mày dày. Một số trường hợp có chiều cao thấp, cứng khớp hoặc đa loạn dưỡng xương thể hiện qua hình ảnh X-quang.

Gan và lách thường to nhẹ, kèm thoát vị rốn hoặc thoát vị bẹn. Các bất thường tim mạch có thể gồm bệnh cơ tim, rối loạn nhịp tim và bệnh van tim. Đa số bệnh nhân bị tiêu chảy mãn tính và nhiễm trùng đường hô hấp trên tái phát. Suy giảm thính lực và thị lực cũng thường xuất hiện.

Bệnh được phân thành bốn loại IIIA, IIIB, IIIC và IIID dựa trên nguyên nhân di truyền. Các loại này có triệu chứng tương tự, nhưng loại IIIA thường khởi phát sớm và tiến triển nhanh hơn. Tuổi thọ của bệnh nhân thường chỉ kéo dài đến tuổi thiếu niên hoặc đầu tuổi trưởng thành.

Mucopolysaccharide loại III là dạng bệnh phổ biến nhất trong nhóm bệnh dự trữ mucopolysaccharidosis. Người ta ước tính tỉ lệ mắc bệnh tổng hợp của cả bốn loại là khoảng 1/70.000 trẻ sơ sinh. Trong đó, loại IIIA và IIIB có tần suất xuất hiện cao hơn nhiều so với loại IIIC và IIID.

Đột biến trong các gen GNS, HGSNAT, NAGLU và SGSH là nguyên nhân gây ra mucopolysaccharide loại III. Các gen này cung cấp hướng dẫn tạo ra các enzyme tham gia vào quá trình phân giải glycosaminoglycan (GAG)—các phân tử đường lớn. Các enzyme SGSH, NAGLU, HGSNAT và GNS chịu trách nhiệm từng bước trong quá trình phân giải một loại GAG có tên là heparan sulfate.

• Mucopolysaccharide loại IIIA: do đột biến gen SGSH gây ra
• Mucopolysaccharide loại IIIB: do đột biến gen NAGLU gây ra
• Mucopolysaccharide loại IIIC: do đột biến gen HGSNAT gây ra
• Mucopolysaccharide loại IIID: do đột biến gen GNS gây ra

Các đột biến này khiến enzyme giảm hoặc mất hoàn toàn chức năng. Nếu bất kì enzyme nào trong số này không hoạt động, quá trình phân giải heparan sulfate bị gián đoạn. Do đó, heparan sulfate chưa được phân giải hoàn toàn tích tụ bên trong các tế bào, cụ thể là trong lysosome. Lysosome là các ngăn trong tế bào có chức năng tiêu hóa và tái chế các loại phân tử. Mucopolysaccharide loại III được phân loại là rối loạn dự trữ lysosome. Tình trạng tích tụ GAG dường như cản trở chức năng của các protein khác và làm gián đoạn hoạt động bình thường của tế bào. Hiện nay, người ta vẫn đang tìm hiểu vì sao heparan sulfate tích tụ lại ảnh hưởng chủ yếu đến hệ thần kinh trung ương.

Qui trình chẩn đoán bệnh mucopolysaccharide khởi đầu bằng xét nghiệm nước tiểu nhằm đo nồng độ mucopolysaccharides. Tiếp theo, bác sĩ sẽ tiến hành đo hoạt độ enzyme trong máu hoặc lấy mẫu sinh thiết da nhỏ để xét nghiệm. Từ kết quả này, các chuyên gia có thể xác định chính xác type III (A, B, C hay D) thông qua hai chỉ số quan trọng: nồng độ heparan sulfate tăng cao trong nước tiểu kết hợp với sự suy giảm hoạt độ của một trong bốn enzyme đặc hiệu.

Sau khi có những dấu hiệu ban đầu, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm di truyền từ mẫu máu. Kết quả này không chỉ giúp xác định chính xác các đột biến ADN mà còn hỗ trợ tư vấn di truyền cho gia đình về nguy cơ trong những lần mang thai tiếp theo. Quá trình xác định loại bệnh chính xác giữ vai trò then chốt trong điều trị, bởi vì nhiều phương pháp mới đang được phát triển chỉ phù hợp với từng loại bệnh cụ thể.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn mucopolysaccharide loại III, người ta chủ yếu tập trung vào điều trị triệu chứng và hỗ trợ. Nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị tối ưu, bệnh nhân cần được theo dõi bởi một đội ngũ chuyên gia đa chuyên ngành. Đội ngũ này bao gồm các bác sĩ chuyên khoa thần kinh, nhi khoa, chuyển hóa/di truyền, chỉnh hình, tiêu hóa, nhãn khoa, tim mạch cùng các chuyên gia trị liệu hành vi và ngôn ngữ. Các hướng dẫn lâm sàng được biên soạn kĩ lưỡng nhằm cung cấp những khuyến nghị dựa trên bằng chứng khoa học, từ đó bệnh nhân được theo dõi sát sao và giảm thiểu các biến chứng có thể xảy ra trong quá trình điều trị.

Mucopolysaccharide loại III di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều mang đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường mỗi người mang một bản sao của gen bị đột biến, nhưng họ thường không có dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Mucopolysaccharide loại III di truyền lặn, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn cho tương lai của con. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh.

• MPS III
• Mucopolysaccharidosis III
• Sanfilippo syndrome