Bệnh mucopolysaccharidosis loại VI

Người bệnh mucopolysaccharidosis loại VI thường không có bất kì biểu hiện lâm sàng nào khi chào đời. Các triệu chứng của bệnh khởi phát trong giai đoạn trẻ nhỏ. Bệnh ảnh hưởng đến nhiều hệ thống trong cơ thể bao gồm xương, tim và hệ hô hấp.

Bệnh mucopolysaccharidosis loại VI gây ra các triệu chứng về xương như tật đầu to kèm não úng thủy, khuôn mặt dị biệt và lưỡi to .

Ảnh: Dị tật đầu to
Nguồn: Cleveland Clinic

Ảnh: Lưỡi lớn
Nguồn: : Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Các bất thường về xương khác gồm có:

• Vóc dáng thấp
• Biến dạng khớp ảnh hưởng đến khả năng vận động
• Các triệu chứng loạn sản xương

Ngoài ra, người bệnh còn biểu hiện hội chứng ống cổ tay; bàn tay và ngón tay có dấu hiệu tê, ngứa ran và yếu. Bệnh nhân có thể có dấu hiệu hẹp ống sống cổ gây chèn ép và khiến tủy sống tổn thương.

Người bệnh mucopolysaccharidosis loại VI có thể gặp các bất thường về van tim, hẹp đường thở dẫn đến nhiễm trùng đường hô hấp trên và ngừng thở khi ngủ.

Các triệu chứng khác của bệnh bao gồm:

• Gan và lách to
• Thoát vị rốn
• Thoát vị bẹn
• Đục giác mạc gây mất thị lực
• Nhiễm trùng tai tái phát
• Mất thính lực

Ảnh: Gan phình to
Nguồn: Mount Sinai

Không giống với các loại bệnh mucopolysaccharidosis khác, bệnh mucopolysaccharidosis loại VI không ảnh hưởng đến trí thông minh của bệnh nhân.

Tuổi thọ của người bệnh thường phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của triệu chứng. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh chỉ có thể sống đến cuối giai đoạn trẻ nhỏ hoặc tuổi vị thành niên. Người bệnh có biểu hiện nhẹ hơn có thể sống đến tuổi trưởng thành nhưng tuổi thọ không cao như người bình thường. Bệnh tim và tắc nghẽn đường thở là hai nguyên nhân chính khiến bệnh nhân tử vong.

Tỉ lệ mắc bệnh mucopolysaccharidosis loại VI chưa được xác định. Ước tính tỉ lệ mắc bệnh khoảng 1/250.000–600.000 trẻ sơ sinh.

Đột biến gen ARSB gây ra bệnh mucopolysaccharidosis loại VI. Gen ARSB cung cấp hướng dẫn sản xuất enzyme arylsulfatase B, còn gọi là N-acetylgalactosamine-4-sulfatase. Enzyme này liên quan đến quá trình phân hủy các phân tử đường lớn được gọi là glycosaminoglycan. Ban đầu, glycosaminoglycan có tên là mucopolysaccharides. Tên bệnh có nguồn gốc từ tên gọi của phân tử này.

Đột biến gen ARSB khiến arylsulfatase B giảm hoặc mất hoàn toàn chức năng. Khi arylsulfatase B không hoạt động, glycosaminoglycan tích tụ trong tế bào, chủ yếu trong lysosome. Lysosome là bào quan trong tế bào, nó có chức năng tiêu hóa và tái chế các loại phân tử khác nhau. Các bệnh khiến phân tử tích tụ bên trong lysosome được gọi chung là rối loạn lưu trữ lysosome. Glycosaminoglycan tích tụ trong lysosome khiến tế bào tăng kích thước. Do đó, nhiều mô và cơ quan trong cơ thể bị phì đại. Người ta cho rằng nồng độ glycosaminoglycan trong tế bào quá cao có thể ảnh hưởng đến chức năng của các protein khác trong lysosome nên tế bào bị viêm rồi chết đi. Do đó, các mô và cơ quan teo dần theo thời gian.

Bệnh mucopolysaccharidosis loại VI được chẩn đoán thông qua các triệu chứng đặc trưng và bệnh sử gia đình. Ngoài ra, bệnh nhân cũng cần thực hiện các xét nghiệm chuyên khoa khác.

Các xét nghiệm lâm sàng bao gồm:

• Xét nghiệm nước tiểu: nhằm đánh giá nồng độ glucosaminoglycan
• Đo hoạt động của enzyme arylsulfatase B: nhằm xác nhận chẩn đoán
• Giải trình tự gen ARSB: để xác định các đột biến gây bệnh và dự đoán mức độ nghiêm trọng về mặt lâm sàng

Quá trình điều trị bệnh mucopolysaccharidosis loại VI chủ yếu tập trung vào triệu chứng của mỗi cá nhân. Năm 2005, Cục Quản lí Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kì (FDA) đã phê duyệt thuốc Naglazyme để điều trị bệnh mucopolysaccharidosis loại VI. Naglazyme là liệu pháp thay thế enzyme. Cụ thể, enzyme bị thiếu hoặc không hoạt động được thay bằng phiên bản biến đổi gen.

Ngoài ra, bệnh nhân cần thực hiện các phương pháp điều trị bổ sung. Ví dụ, người bệnh có triệu chứng ống cổ tay, dị tật xương, chèn ép tủy sống, thoái hóa hông hoặc thoát vị cần thực hiện phẫu thuật. Trong một số trường hợp, bệnh nhân được chỉ định thay van tim.

Đối với bệnh nhân có triệu chứng não úng thủy, bác sĩ điều trị bằng cách đưa ống dẫn lưu để dẫn dịch não tủy thừa ra khỏi não và vào phần khác của cơ thể—nơi dịch não tủy có thể được hấp thụ. Khi có biểu hiện đục giác mạc nghiêm trọng, người bệnh cần tiến hành ghép giác mạc.

Một số phương pháp điều trị triệu chứng mất thính lực bao gồm:

• Rạch màng nhĩ: để giải phóng chất lỏng tích tụ bên trong tai giữa
• Máy trợ thính: giúp tối đa hóa khả năng nghe còn lại

Tuy nhiên, hiện nay chưa có phương pháp điều trị cho chứng nghe kém tiếp nhận. Đối với các triệu chứng về tim, hen suyễn và nhiễm trùng mãn tính, bác sĩ thường chỉ định điều trị bằng thuốc. Ngoài ra, bệnh nhân cần thực hiện vật lí trị liệu và tập thể dục nhằm cải thiện tình trạng cứng khớp.

Bệnh mucopolysaccharidosis loại VI di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nên cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều mang đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường đều mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ thường không biểu hiện dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Bệnh mucopolysaccharidosis loại VI di truyền lặn đột biến gen RRM2B, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• Arylsulfatase B deficiency
• Arylsulfatase B deficiency
• Maroteaux-Lamy syndrome
• MPS VI
• MPS6
• Mucopolysaccharidosis 6
• Mucopolysaccharidosis VI
• Polydystrophic dwarfism