Thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase

Thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase thường khởi phát trong một năm đầu sau sinh. Biểu hiện lâm sàng bao gồm:

Thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase là bệnh di truyền hiếm gặp. Hiện nay người ta ghi nhận khoảng 100 trường hợp mắc bệnh này trên toàn thế giới, trong đó, 20% số ca bệnh là người Đài Loan.

Đột biến gen DDC gây ra thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase. Gen DDC cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme AADC có vai trò quan trọng với chức năng của hệ thần kinh. Enzyme AADC tham gia hoạt động sản xuất dopamin và serotonin.

Dopamin và serotonin là chất dẫn truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh trong não, hệ thần kinh trung ương (tủy sống, màng não,…) và hệ thần kinh ngoại vi (dây thần kinh cảm giác, dây thần kinh vận động,…)

Đột biến gen DDC khiến enzyme AADC giảm khả năng hoạt động nên tế bào thần kinh sản xuất ít dopamine và serotonin hơn. Nồng độ dopamine và serotonin thấp tác động đến chức năng của hệ thần kinh, từ đó người bệnh biểu hiện triệu chứng bệnh như chậm phát triển, thiểu năng trí tuệ, giảm khả năng vận động và rối loạn hệ thần kinh tự chủ.

Ảnh: Tế bào thần kinh
Nguồn: Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development

Thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase được chẩn đoán thông qua xét nghiệm xác định các amin sinh học trong dịch não tủy và phân tích hoạt tính enzyme trong huyết tương. Bên cạnh đó, người bệnh có thể thực hiện xét nghiệm di truyền nhằm phát hiện đột biến gen DDC. Ngoài ra, người ta đang đề xuất đo lượng 3-O-methyldopa (3-OMD) trong vết máu khô để chẩn đoán bệnh và triển khai phương pháp này trong các chương trình sàng lọc sơ sinh.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn bệnh thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase. Điều trị thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase là thách thức lớn vì các triệu chứng rất phức tạp. Các liệu pháp chủ yếu nhằm giảm nhẹ triệu chứng và cải thiện chất lượng đời sống bệnh nhân.

Bác sĩ thường sử dụng phác đồ kết hợp nhiều loại thuốc để điều trị cho bênh nhân, bao gồm:

• Thuốc chủ vận dopamine
• Thuốc ức chế monoamine oxidase
• Pyridoxine phosphate
• Thuốc kháng cholinergic
• Thuốc chống động kinh

Ngoài ra, các phương pháp hỗ trợ khác như vật lý trị liệu, trị liệu ngôn ngữ cũng được áp dụng để mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất.

Hiện nay, người ta đang nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng điều trị bệnh thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase bằng liệu pháp gen. Phương pháp này được chứng minh là giúp người bệnh cải thiện các triệu chứng lâm sàng như giảm tần suất các cơn trợn ngược mắt, phục hồi cân nặng, tăng khả năng ngồi, đi lại và nói chuyện.

Thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Thiếu aromatic L-amino acid decarboxylase di truyền lặn do đột biến gen DDC, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.

• DDC deficiency
• AADC deficiency
• Dopa decarboxylase deficiency
• Deficiency of aromatic-L-amino-acid decarboxylase